Fampidirana ny Siansan'ny Fandikan-teny Malagasy sy Hongroà
Ny fandikan-teny eo amin'ny fiteny malagasy (fitenim-pirenena ao Madagasikara) sy ny fiteny hongroà (magyar nyelv, tenenina any Eoropa Afovoany) dia asa mampientam-po nefa feno fanamby lehibe ho an'izay rehetra mianatra na miasa amin'izany sehatra izany. Ireo fiteny roa ireo dia avy amin'ny fianakaviam-piteny samy hafa tanteraka: ny teny malagasy dia ao amin'ny fianakaviana Aostro-neziarahana (Austronesian), raha ny teny hongroà kosa dia anisan'ny fianakaviana Ooralika (Uralic), izay tsy misy ifandraisany mihitsy amin'ireo fiteny Indo-Eoropeana manodidina azy. Ity torolalana ity dia natao hanampiana ireo mpandika teny matihanina sy ireo mpianatra hahatakatra ny fahasamihafana ara-drafitra, ara-kolontsaina, ary ara-pitsipi-pitenenana misy eo amin'ireo fiteny roa ireo, mba hahafahana manolotra fandikan-teny manara-penitra, voajanahary, ary mahatoky.
Ny Fahasamihafana ara-drafi-pehezanteny: VOS vs. Fiteny malalaka ny rafitra
Ny iray amin'ireo sakana lehibe indrindra amin'ny fandikan-teny malagasy-hongroà dia ny rafitry ny fehezanteny (word order). Ny teny malagasy dia fantatra amin'ny rafitra Matoanteny-Fameno-Mpanao (Verb-Object-Subject na VOS). Ohatra: "Mihinana vary ny zaza" (Matoanteny: mihinana, Fameno: vary, Mpanao: ny zaza). Izany hoe, ny mpanao ny asa dia apetraka any amin'ny faran'ny fehezanteny rehefa mampiasa ny endrika tsotra indrindra.
Etsy ankilany, ny fiteny hongroà kosa dia manana rafitra malalaka dia malalaka izay miankina amin'ny anton-dresaka na ny tiana hasongadina (Topic-Focus structure). Na dia hita matetika aza ny rafitra Mpanao-Matoanteny-Fameno (SVO), ny filaharan'ny teny dia afaka miovaova tanteraka mba hanehoana hevitra samy hafa na hanamafisana ny singa iray ao amin'ny fehezanteny. Ohatra, ny fehezanteny hoe "Ny zaza dia mihinana vary" dia azo soratana amin'ny fomba maro amin'ny teny hongroà, arakaraka ny fanontaniana valiana na ny toe-javatra misy:
- A gyerek rizst eszik. (Ny zaza mihinana vary - tsotra, tsy misy fanamafisana manokana)
- Rizst eszik a gyerek. (Vary no hianan'ny zaza - ny vary no singa asongadina ao amin'ny resaka)
- A gyerek eszik rizst. (Mihinana vary tokoa ny zaza - ny matoanteny no hamafisina)
Ho an'ny mpandika teny, ny fahatakarana ny "Focus" na ny singa asongadina amin'ny teny hongroà dia mitovy lanja amin'ny fampiasana ny teny hoe "no" na "dia" ao amin'ny teny malagasy. Tsy azo adika ara-bakiteny ny fehezanteny fa tsy maintsy jerena tsara hoe inona no hevitra fototra tiana hampitaina amin'ny mpamaky.
Ny Agglutination sy ny Tovana: Ny Hery sy ny Fahasarotan'ny Hongroà
Ny teny hongroà dia fiteny mametaka tovana maro amin'ny fototeny (agglutinative language). Ny teny iray monja amin'ny fiteny hongroà dia afaka mitondra ny hevitry ny fehezanteny iray manontolo amin'ny teny malagasy. Izany dia satria ny mpisolo tena, ny mpampiankin-teny, ary ny tranga ara-pitsipi-pitenenana dia atambatra ho tovana avokoa.
Ohatra amin'izany ny teny hoe: ház (trano).
- házam – ny tranoko (ampiana tovana mpisolo tena "-am")
- házamban – ao anatin'ny tranoko (ampiana tovana manondro toerana "-ban")
- házaimban – ao anatin'ireo tranoko (ampiana mariky ny maro "-i-" eo anelanelany)
Raha adika amin'ny teny malagasy izany, dia mila teny efatra na dimy misaraka ("ao anatin'ireo tranoko"). Ny mpandika teny malagasy dia tsy maintsy mahay mamantatra ny fototeny hongroà sy ny hevitry ny tovana tsirairay mba tsy hisian'ny fahadisoana amin'ny fandikana ny fifandraisan'ny teny ao amin'ny fehezanteny. Ny teny malagasy kosa, na dia manana firafitry ny teny amin'ny alalan'ny tovona sy tovana ihany koa (ohatra: fampiarahana ny "mamp-" sy ny fototeny), dia miantehitra kokoa amin'ny fitsipi-pitenenana mazava sy ny fampiasana mpanampy na mpampiankin-teny misaraka.
Ny Tranga 18 amin'ny Fiteny Hongroà (Esetek)
Ny fitsipi-pitenenana hongroà dia malaza amin'ny fananany tranga (cases) miisa 18 ho an'ny anarana. Ny tranga tsirairay dia maneho ny andraikitry ny anarana ao amin'ny fehezanteny (ohatra: iantefan'ny asa, fitaovana, toerana niaviana, toerana aleha, sns.). Amin'ny teny malagasy, ireo andraikitra ireo dia aseho amin'ny alalan'ny mpampiankin-teny (amin'ny, any amin'ny, ho an'ny, avy any, tamin'ny).
Rehefa mandika teny avy amin'ny malagasy mankany amin'ny hongroà, ny mpandika teny dia mila mifidy tsara ny tovana mifanaraka amin'ny tranga ilaina. Ohatra:
- "Nandeha tany amin'ny sekoly aho" -> Iskolába mentem. (ny tovana -ba dia midika hoe "mankany anaty")
- "Ao an-tsekoly aho" -> Iskolában vagyok. (ny tovana -ban dia midika hoe "ao anaty")
- "Nivoaka avy tany an-tsekoly aho" -> Iskolából jöttem. (ny tovana -ból dia midika hoe "avy ao anaty")
Ny fahasamihafana kely eo amin'ny hevitry ny mpampiankin-teny malagasy dia mety hitaky tovana hongroà roa na telo samy afaraka tanteraka. Noho izany, ny fahitsian'ny fandikan-teny dia miankina amin'ny fahaizan'ny mpandika teny mamakafaka ny sary ara-toerana sy ara-potoana asehon'ny lahatsoratra malagasy fototra.
Ny Fitovian'ny Fiteny: Ny Lalan'ny Fitenenana sy ny Feon'ny Teny
Na dia misy aza ireo fahasamihafana lehibe ireo, dia misy koa ny fitoviana ara-drafitra manan-danja eo amin'ny teny malagasy sy ny teny hongroà izay manamora ny asa:
- Tsy fahampian'ny kilasin'anarana (Gender): Na ny teny malagasy na ny teny hongroà dia samy tsy manana kilasin'anarana (lahy sy vavy). Ny mpisolo tena hoe "izy" amin'ny teny malagasy dia mifanaraka tsotra izao amin'ny teny hongroà hoe ő, izay tsy manavaka na lahy na vavy. Fanamorana lehibe izany raha oharina amin'ny fandikan-teny mankany amin'ny teny frantsay na anglisy.
- Ny fampiasana ny teny manondro (Articles): Ny teny roa tonta dia samy mampiasa teny manondro voafaritra (ny = a/az). Ny hongroà dia mampiasa koa ny teny manondro tsy voafaritra (egy), izay mitovy fampiasa amin'ny "iray" na tsy asiana teny manondro mihitsy ao amin'ny teny malagasy.
Kolontsaina sy ny Hevitry ny Teny: Ny Olana ara-Jeografia sy ny Fomba fiaina
Ny fandikan-teny dia tsy famindrana teny fotsiny fa famindrana kolontsaina. Madagasikara dia nosy mafana any amin'ny Ranomasimbe Indiana, manana kolontsaina mifototra amin'ny fambolena vary, ny fanajana ny razana, ary ny fihavanana. Hongaria kosa dia firenena voahodidin'ny tany any Eoropa, misy ririnina mangatsiaka, ary manana tantara lava mifandray amin'ny fifindran'ny foko mpitaingina soavaly avy any Azia sy ny fifamatorana amin'ny kolontsaina Eoropeana Tandrefana.
Rehefa mandika teny, dia misy voambolana malagasy tsy manana mpanitsy mivantana amin'ny teny hongroà, toy ny hoe "fihavanana" na "razana" (amin'ny heviny ara-kolontsaina malagasy). Ny mpandika teny dia tsy maintsy mampiasa ny fomba fandikana ara-kevitra (paraphrasing na transcreation) mba hampitana ny tena lanjan'izany teny izany amin'ny mpamaky hongroà. Torak'izany koa, ireo voambolana momba ny ririnina, ny lanezy, ary ny fety nentim-paharazana hongroà dia mila fanazavana fanampiny rehefa adika amin'ny teny malagasy.
Torolalana sy Soso-kevitra ho an'ny Mpandika Teny Handresy ny Sakana
Mba hahazoana fandikan-teny tsara indrindra avy amin'ny teny malagasy mankany amin'ny teny hongroà, ireto misy dingana manan-danja tokony harahina:
- Aza adika ara-bakiteny ny fehezanteny: Vakio ny fehezanteny iray manontolo, takaro ny hevitra fototra, ary lafiny inona no tiana hasongadina (Focus), vao mamolavola ny fehezanteny amin'ny teny kendrena.
- Tandremo ny fampiasana ny "Definite" sy "Indefinite" conjugation amin'ny teny hongroà: Ny matoanteny hongroà dia miova arakaraka ny maha-voafaritra na tsia ny fameno (definite/indefinite object). Raha misy "ny" ny fameno amin'ny teny malagasy, dia tsy maintsy mampiasa ny endrika voafaritra (tárgyas ragozás) amin'ny teny hongroà.
- Ampiasao ny rakibolana sy ny tahirin-kevitra azo antoka: Koa satria tsy dia misy firy ny rakibolana mivantana malagasy-hongroà, dia matetika no mila mampiasa fiteny fahatelo (toy ny frantsay na anglisy) ho tetezana. Mitandrema anefa amin'ny fahadisoana mety hiditra avy amin'izany fiteny tetezana izany.
- Hajao ny fomba fiteny sy ny ohabolana: Mitadiava ohabolana mifanaraka amin'ny kolontsaina hongroà fa aza adika teny isan-teny ny ohabolana malagasy, mba ho mora takarina sy ho kanto ny fehezanteny vokarina.
Raha fintinina, ny fandikan-teny avy amin'ny teny malagasy mankany amin'ny fiteny hongroà dia mitaky fahalalana lalina momba ny rafitra fitsipi-pitenenana sy ny kolontsain'ny firenena roa tonta. Ny fampiharana ireo torolalana sy teknika voalaza etsy ambony dia antoka iray lehibe ahafahana mamokatra lahatsoratra voadika tsara, manaja ny teny kendrena, ary mahatoky ny lahatsoratra niaviana.