မြန်မာဘာသာစကားမှ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားသို့ တိကျမှန်ကန်ပြီး အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန် လိုအပ်သော ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ထူးခြားချက်များ၊ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် လက်တွေ့အသုံးချနိုင်မည့် နည်းလမ်းကောင်းများ။
၁။ ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ နောက်ခံသမိုင်းနှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ နှိုင်းယှဉ်ချက်
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားတို့သည် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများတွင် သမိုင်းကြောင်းအရလည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုအရလည်းကောင်း နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်နွှယ်နေသော ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကား မိသားစုမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တိဗက်-မြန်မာ (Tibeto-Burman) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်ပြီး ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားသည် အင်ဒို-အာရိယန် (Indo-Aryan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဤနောက်ခံကွဲပြားမှုများကြောင့် ဘာသာစကားတစ်ခုစီတွင် သီးခြားထူးခြားသည့် ဝိသေသလက္ခဏာများနှင့် သဒ္ဒါစနစ်များ ရှိကြသည်။
အသံထွက်စနစ်ပိုင်းတွင် မြန်မာဘာသာစကားသည် သံပြောင်းသံကွဲများရှိသော အသံနိမ့်အသံမြင့်စနစ် (Tonal Language) ဖြစ်ပြီး၊ အသံသုံးမျိုး (နိမ့်၊ မြင့်၊ သက်) ဖြင့် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲခြားသည်။ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားတွင်မူ အသံနိမ့်မြင့်စနစ်မရှိသော်လည်း ဗျည်းသံများကို လေသံပြင်းပြင်း ထွက်ရသောစနစ် (Aspirated Consonants) နှင့် နှာခေါင်းသံစွက်အသံများ (Nasalized Vowels) ရှိသည်။
ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံအရ ကြည့်မည်ဆိုလျှင် မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား နှစ်ခုစလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb: SOV) ပုံစံကို အသုံးပြုကြသဖြင့် ဝါကျ၏ အဓိကအစဉ်အဆက်သည် တူညီကြသည်။ ဤအချက်သည် ဘာသာပြန်သူများအတွက် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို ပြောင်းလဲရန် မလိုအပ်ဘဲ အလွယ်တကူ ပြန်ဆိုနိုင်စေသည့် အားသာချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကျွန်တော် ထမင်း စားသည်" ဟု ရေးသားသကဲ့သို့ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားတွင်လည်း "আমি ভাত খাই" (Ami bhat khai - ကျွန်တော် ထမင်း စားသည်) ဟု ထပ်တူကျစွာ တည်ဆောက်သည်။ သို့သော်လည်း စကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်မှု၊ အသုံးအနှုန်းများနှင့် သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာ ကွဲလွဲချက်များစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
၂။ မြန်မာ-ဘင်္ဂါလီ ဘာသာပြန်ဆိုမှု၏ သဒ္ဒါနှင့် စကားလုံးဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများ
ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ တူညီသော်လည်း အောက်ပါ သဒ္ဒါနှင့် စကားလုံးဆိုင်ရာ ကွဲပြားချက်များကို အထူးဂရုပြုရန် လိုအပ်ပါသည် -
- ဝိဘတ်နှင့် ပစ္စည်းများ (Particles and Cases): မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဝါကျတစ်ခု၏ ကတ္တား၊ ကံ၊ သို့မဟုတ် တည်နေရာကို ပြသရန် နောက်ဆက်တွဲပစ္စည်းများ (ဥပမာ - သည်၊ ကို၊ တွင်၊ ၏) ကို အသုံးပြုသည်။ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားတွင်မူ နာမ် သို့မဟုတ် နာမ်စားများ၏ အဆုံးတွင် ဝိဘတ်များ (ဥပမာ - -ke, -er, -te) ကို ကပ်လျက်ထည့်သွင်း၍ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ချက်ကို ပြသသည်။ ဤနောက်ဆက်တွဲများကို မှန်ကန်စွာ တွဲစပ်နိုင်ရန် အရေးကြီးသည်။
- ကြိယာပြောင်းလဲမှုပုံစံများ (Verb Inflection): မြန်မာဘာသာစကားတွင် ကြိယာများသည် ပြောဆိုသူ သို့မဟုတ် နားထောင်သူ၏ ပုဂ္ဂိုလ် (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယပုဂ္ဂိုလ်) အလိုက် ပြောင်းလဲခြင်းမရှိဘဲ ခေတ်ကာလပြပစ္စည်းများ (ဥပမာ - သည်၊ ခဲ့သည်၊ မည်) ကိုသာ ကပ်တွဲအသုံးပြုသည်။ သို့သော် ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားတွင် ကြိယာများသည် ကတ္တား၏ အမျိုးအစား (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယပုဂ္ဂိုလ်)၊ အဆင့်အတန်း (ရိုသေမှု၊ ရင်းနှီးမှု) နှင့် အချိန်ကာလ (Tense) အပေါ် မူတည်၍ ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲသွားသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းမြန်မာဝါကျ၏ ကတ္တားမှာ မည်သူဖြစ်ကြောင်းနှင့် မည်မျှရိုသေမှုရှိကြောင်းကို သိရှိပြီးမှသာ မှန်ကန်သော ဘင်္ဂါလီကြိယာကို ရွေးချယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
- နာမ်အမျိုးအစားပြ ပစ္စည်းများ (Classifiers): ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးတွင် နာမ်များကို ရေတွက်ရာတွင် အမျိုးအစားပြပစ္စည်းများကို အသုံးပြုကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် "လူတစ်ယောက်"၊ "စာအုပ်တစ်အုပ်" ဟု သုံးစွဲသကဲ့သို့ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားတွင်လည်း "একজন মানুষ" (ekjon manush)၊ "একটি বই" (ekti boi) ဟု ရေးသားရသည်။ ဤအမျိုးအစားပြ ပစ္စည်းများ၏ သဘောတရားကို အပြန်အလှန် လိုက်ဖက်အောင် ပြန်ဆိုရန် လိုအပ်သည်။
- နာမ်စားများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း (Pronouns and Levels of Respect): မြန်မာဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ အဆင့်အတန်း၊ ရင်းနှီးမှုအပေါ် မူတည်၍ နာမ်စားများစွာ ကွဲပြားသည်။ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားတွင်လည်း အလားတူပင် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလေးအမြတ်ပြုမှု အဆင့်ဆင့်ရှိပြီး တရားဝင်အသုံးအနှုန်း (Sadhu) နှင့် အလွတ်သဘော ပြောဆိုမှု (Chalit) အပြင် လူပုဂ္ဂိုလ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာအလိုက် အသုံးပြုရသော နာမ်စားနှင့် ကြိယာပုံစံများ ကွဲပြားသည်။
၃။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (Localization)
ဘာသာစကားတစ်ခုကို ပြန်ဆိုရာတွင် စကားလုံးများကိုသာမက ၎င်းနောက်ကွယ်ရှိ ယဉ်ကျေးမှုကိုပါ ဘာသာပြန်ဆိုရန် လိုအပ်သည်။ မြန်မာနှင့် ဘင်္ဂါလီ လူမျိုးများသည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် စားသောက်မှုပုံစံများ ကွဲပြားကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးမှုကြီးမားပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သို့မဟုတ် အိန္ဒိယ အနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ်တို့တွင် အစ္စလာမ်ဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုများ လွှမ်းမိုးသည်။
ထို့ကြောင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ၊ ပွဲတော်များနှင့် နေ့စဉ်နှုတ်ဆက်စကားများကို ပြန်ဆိုရာတွင် ဦးတည်လူဦးရေ (Target Audience) ကို ရှင်းလင်းစွာ သိရှိရပါမည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာမှ "မင်္ဂလာပါ" ဟု နှုတ်ဆက်ခြင်းကို ဘင်္ဂါလီဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် မွတ်စလင်ဘာသာဝင်များအတွက် "Assalamualaikum" သို့မဟုတ် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များအတွက် "Namaskar" သို့မဟုတ် အထွေထွေသုံး "Shubho Shokal" (မင်္ဂလာနံနက်ခင်းပါ) စသည်ဖြင့် အခြေအနေအရ ရွေးချယ်အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည်။ ဤသို့သော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသေးစိတ်အချက်များကို ဂရုပြုခြင်းဖြင့် ဖတ်ရှုသူများအတွက် ပိုမိုနီးစပ်ပြီး သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်စာသားကို ရရှိစေမည် ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် အစားအသောက်၊ ပွဲတော်များနှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်မှုဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများ (ဥပမာ - ဦးလေး၊ ဒေါ်လေး စသည်တို့ကို ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားတွင် ဖခင်ဘက်မှ တော်စပ်မှု သို့မဟုတ် မိခင်ဘက်မှ တော်စပ်မှုအပေါ် မူတည်၍ သီးခြားခေါ်ဝေါ်သော စကားလုံးများ ရှိခြင်း) ကိုလည်း သတိပြုရမည် ဖြစ်သည်။
၄။ မြန်မာ-ဘင်္ဂါလီ ဘာသာပြန်ဆိုမှုအတွက် အဆင့်ဆင့်လုပ်ငန်းစဉ်
အရည်အသွေးပြည့်ဝသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုရရှိရန် စနစ်တကျ အဆင့်ဆင့် လုပ်ဆောင်သင့်သည် -
- မူရင်းစာသားအား နားလည်အောင် ဖတ်ရှုခြင်း (Reading and Context Analysis): ပထမဦးစွာ မူရင်းမြန်မာစာသားကို အစအဆုံးဖတ်ရှုပြီး စာရေးသူ၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ လေသံ (Tone) နှင့် အဓိကသတင်းစကားကို သဘောပေါက်အောင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရမည်။
- ဝေါဟာရစာရင်း ပြုစုခြင်း (Glossary Development): အထူးသဖြင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စာသားများဖြစ်ပါက ကနဦးဝေါဟာရစာရင်းများကို ပြုစုပြီး အဓိပ္ပာယ်ကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြင့် စာသားတစ်ခုလုံးတွင် တစ်သမတ်တည်းဖြစ်မှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်သည်။
- မူကြမ်းရေးဆွဲခြင်း (Drafting): စာလုံးပေါင်းနှင့် သဒ္ဒါထက် မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို မှန်ကန်စွာ ပေးပို့နိုင်ရေးကို ဦးစားပေး၍ ပထမမူကြမ်းကို ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားသည်။
- ပြန်လည်တည်းဖြတ်ခြင်းနှင့် စိစစ်ခြင်း (Editing and Proofreading): မူကြမ်းကို မူရင်းစာသားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြီး ကျန်ရစ်ခဲ့သည့် အချက်များ ရှိမရှိ စစ်ဆေးသည်။ ထို့နောက် ဘင်္ဂါလီ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ (Native Speaker) တစ်ဦးမှ စာသား၏ စီးဆင်းမှုနှင့် သဘာဝကျမှုကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်သည်။
၅။ ဘာသာပြန်သူများအတွက် အသုံးဝင်သော အကြံပြုချက်များ
မြန်မာ-ဘင်္ဂါလီ ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းတွင် အောင်မြင်စေရန် အောက်ပါ အကြံပြုချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်နိုင်ပါသည် -
- ဒေသသုံး စကားလုံးများကို သတိပြုပါ (Regional Dialect Sensitivity): ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသုံး ဘင်္ဂါလီ (Standard Bangladesh Bengali) နှင့် ကာလကတ္တားသုံး ဘင်္ဂါလီ (West Bengal Bengali) ဟူ၍ ကွဲပြားချက်အနည်းငယ် ရှိသည်။ ဦးတည်သော စာဖတ်သူအုပ်စုပေါ်မူတည်၍ စကားလုံးရွေးချယ်မှုကို ညှိနှိုင်းပါ။
- ကြိယာပုံစံများကို ဂရုစိုက်ပါ (Attention to Verb Tenses): မြန်မာဘာသာစကားရှိ ကြိယာနောက်ဆက်တွဲများသည် အချိန်ကာလထက် လုပ်ဆောင်မှု၏ သဘောသဘာဝကို ပိုမိုဖော်ပြလေ့ရှိပြီး၊ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားတွင်မူ အချိန်ကာလ (Tense) နှင့် ကတ္တားအမျိုးအစားအလိုက် ကြိယာပြောင်းလဲမှုများမှာ အလွန်တိကျသဖြင့် သေချာစွာ တွဲဖက်ရန် လိုအပ်သည်။
- အဘိဓာန်နှင့် နည်းပညာ ကိရိယာများကို အသုံးချပါ (Utilization of Translation Tools): စက္ကူအဘိဓာန်များအပြင် အွန်လိုင်း ဘင်္ဂါလီ-အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အဘိဓာန်များနှင့် ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းသုံး ဆော့ဖ်ဝဲလ် (CAT Tools) များကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အချိန်ကုန်သက်သာစေပြီး အမှားအယွင်း ကင်းစင်စေသည်။
- အလင်္ကာနှင့် စကားပုံများကို တိုက်ရိုက်မပြန်ပါနှင့် (Avoid Literal Translation of Idioms): မြန်မာစကားပုံများနှင့် ဥပမာပေး ပြောဆိုချက်များကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက နားလည်ရခက်ခဲစေသည်။ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားတွင် အလားတူ သို့မဟုတ် အနီးစပ်ဆုံး အဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားပုံများကို ရှာဖွေအစားထိုးပါ။
နိဂုံးချုပ်
မြန်မာမှ ဘင်္ဂါလီဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ နက်ရှိုင်းသော သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများကို ကောင်းစွာ နားလည်သဘောပေါက်ထားရန် လိုအပ်သော အနုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ တူညီသည့် အားသာချက်ကို အသုံးချကာ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများနှင့် ဝိဘတ်အသုံးအနှုန်းများကို စနစ်တကျ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်းဖြင့် စာဖတ်သူများအားလုံး သဘောကျနှစ်သက်မည့် အဆင့်အတန်းမြင့်မားသော ဘာသာပြန်စာသားများကို ဖန်တီးနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။