Ka Hoʻohālikelike ʻana i nā ʻOhana ʻŌlelo ʻElua
He ʻōlelo ʻōiwi ka ʻōlelo Hawaiʻi no ka ʻohana ʻōlelo ʻAukena-Polenekia (Austronesian-Polynesian), a he ʻōlelo mehana ia i hoʻokumu ʻia ma luna o ka pilina o ka poʻe me ka ʻāina a me nā akua. Ma kekahi ʻaoʻao, ʻo ka ʻōlelo Solowenia kekahi o nā ʻōlelo Salawa Hikina-Hema (South Slavic) o ka ʻohana ʻōlelo ʻInia-Europa. No laila, he mamao loa ka pilina mōʻaukala a me ke kūkulu ʻana o kēia mau ʻōlelo ʻelua. I ka wā e unuhi ai kekahi mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Solowenia, ʻaʻole ia he unuhi huaʻōlelo wale nō no kēlā me kēia hua; he unuhi ia o ka noʻonoʻo, ka nohona, a me ke ao holoʻokoʻa. Pono ka mea unuhi e hoʻomaopopo i nā ʻokoʻa nui o ka piliʻōlelo, ka puana, a me ka moʻomeheu i mea e paʻa pono ai ka manaʻo kumu o ka mea kākau me ka pololei loa. He mea koʻikoʻi ka mālama ʻana i ke kani o ka ʻōlelo a me ke ʻano o ke kamaʻilio ʻana, no ka mea, inā e hoʻohana ʻia ka unuhi mīkini me ka nānā ʻole ʻana o ka maka kanaka, e nalowale ana ka ʻuhane o ka ʻōlelo Hawaiʻi.
Ke Kaʻina Huaʻōlelo a me ka Hoʻonohonoho Piliʻōlelo
ʻO kekahi keʻakeʻa nui i ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi i ka ʻōlelo Solowenia, ʻo ia ke kaʻina o nā huaʻōlelo i loko o ka hopunaʻōlelo. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, hoʻohana pinepine ʻia ke kaʻina Haʻina-Kumu-Pākuʻi (Verb-Subject-Object, a i ʻole VSO). Ke hoʻomaka ka hopunaʻōlelo me ka haʻina (verb), hōʻike koke ʻia ka hana ma mua o ke kumu a me ke kiko e hana ʻia nei. Ma ka ʻōlelo Solowenia naʻe, ʻo ke kaʻina maʻamau ʻo ia ke Kumu-Haʻina-Pākuʻi (Subject-Verb-Object, SVO), ʻoiai he nui ka manuahi o ke kaʻina ma muli o ka hoʻololi ʻana o nā hopena huaʻōlelo (declensions).
Eia kekahi, he ʻōlelo hoʻohuihui loa ka ʻōlelo Solowenia (highly inflected language) me nā hihia piliʻōlelo he ʻeono (six grammatical cases: imenovalnik, rodilnik, dajalnik, tožilnik, mestnik, orodnik) no nā inoa, nā haʻiinoa, a me nā wehewehe. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi naʻe, hoʻohana ʻia nā hōʻailona inoa (e like me ke, ka, nā, he) a me nā ʻami piliʻōlelo (i, ma, no, na, a me nā mea like) e hōʻike ai i ka pilina o nā huaʻōlelo. No laila, he hana paʻakikī ka unuhi ʻana i ka manaʻo o nā ʻami Hawaiʻi i loko o nā hihia paʻakikī o ka ʻōlelo Solowenia me ka mālama pono ʻana i ke koʻikoʻi o ka manaʻo kumu. Hiki i kahi ʻami e like me ke "i" ke kuhikuhi i ka wahi, ke kuhikuhi i ka mea hana ʻia, a i ʻole ka manawa, a he ʻokoʻa nā hihia piliʻōlelo Solowenia e pili ana i kēlā me kēia manaʻo.
Ka Pālua a me ka Pilina Kūlohelohe
He mea hoihoi loa ka ʻike ʻana i kahi pilina piliʻōlelo ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua: ʻo ia ka hoʻohana ʻana i ka pālua (dual number). Ma ka ʻōlelo Solowenia, loaʻa ka "dvojina" (dual form) e kuhikuhi kikoʻī ana i nā mea ʻelua a i ʻole nā kānaka ʻelua, he ʻokoʻa ia mai ka mea hoʻokahi (ednina) a me ka nui (množina). Pēlā nō ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, loaʻa iā kākou nā paniinoa kikoʻī no ka pālua, e like me "kāua" (ʻoe a me aʻu), "māua" (ʻo ia a me aʻu, ʻaʻole ʻoe), "ʻolua" (ʻolua ʻelua), a me "lāua" (lāua ʻelua).
I ka wā e unuhi ai mai ka ʻōlelo Hawaiʻi i ka ʻōlelo Solowenia, hiki ke mālama pono ʻia kēia ʻano kikoʻī o ka pālua ma muli o ka loaʻa ʻana o ka dvojina ma ka ʻōlelo Solowenia. ʻAʻole e like me ka ʻōlelo Pelekane e hoʻohana wale ana i ka "we" a me ka "you" me ka maopopo ʻole o ka nui o ka poʻe, hiki i ka mea unuhi ke koho pololei i ka hōʻailona piliʻōlelo kūpono ma ka ʻōlelo Solowenia e hōʻike ai i kēia pilina paʻa ma waena o nā mea ʻelua. ʻO kēia kekahi o nā kumu e lilo ai ka pili piliʻōlelo ma waena o ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Solowenia i mea nani loa no ka poʻe kālaikaʻo.
Nā Hōʻailona Puana a me ke Koʻikoʻi o ka ʻOkina a me ka Kahakō
Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, he mau leka piha ka ʻokina (glottal stop) a me ka kahakō (macron). Inā haʻalele ʻia kekahi o kēia mau hōʻailona, e loli loa ke ʻano o ka huaʻōlelo a e huikau ke ʻano o ka hopunaʻōlelo holoʻokoʻa. No ka laʻana:
- ʻO ka kalo (taro), he ʻokoʻa ia mai ka kālō (kālepa / hoʻokahe).
- ʻO ka ia (he paniinoa) he ʻokoʻa mai ka ʻia (hōʻailona palaualelo) a me ka iʻa (fish).
Inā loaʻa i ka mea unuhi kekahi kikokikona Hawaiʻi i kākau hewa ʻia me ka loaʻa ʻole o ka ʻokina a me ke kahakō, he mea nui ka noiʻi ʻana i ka pōʻaiapili (context) ma mua o ka hoʻoholo ʻana i ka unuhi Solowenia pololei. ʻO ka hilinaʻi wale ʻana ma luna o nā huaʻōlelo me ka nānā ʻole i ka pōʻaiapili, hiki ke alakaʻi i nā kuhihewa nui e hoʻohaumia ai i ka maikaʻi o ka palapala i unuhi ʻia. E like me ke kākau hewa ʻana i nā hōʻailona kaulele (diacritics) ma ka ʻōlelo Solowenia, hiki i kēia ke keʻakeʻa i ka heluhelu ʻana a me ka hoʻomaopopo ʻana o ka mea heluhelu kūloko.
Ke Kaona a me ka Unuhi ʻana i nā Manaʻo Huna
Ua kaulana ka ʻōlelo Hawaiʻi no ka loaʻa ʻana o ka "kaona", ʻo ia hoʻi ka manaʻo huna ma hope o nā huaʻōlelo maʻamau. Hoʻohana pinepine ʻia ke kaona ma nā mele, nā moʻolelo, a me nā kamaʻilio ʻana i kēlā me kēia lā i mea e hōʻike ai i ke aloha, ka ukiuki, a i ʻole nā manaʻo politika me ka hōʻeha ʻole i ka manaʻo o kekahi. Ke unuhi ʻia ke kaona i ka ʻōlelo Solowenia, hiki ke nalowale ke ʻano hohonu o ka ʻōlelo inā e unuhi pololei ʻia ma ke ʻano he huaʻōlelo maʻamau wale nō (literal translation).
No ke alo ʻana i kēia pilikia, pono e hoʻohana i ke ʻano unuhi dynamic equivalence (equivalency dynamic). E nānā ka mea unuhi i ka hopena naʻau o ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi a e hoʻāʻo e hana i ka hopena naʻau like ma o nā huaʻōlelo kūpono ma ka ʻōlelo Solowenia. I kekahi manawa, pono e hoʻohana i ka wehewehe pōkole a i ʻole nā memo ma lalo (footnotes) inā he manaʻo moʻomeheu koʻikoʻi loa kona i hiki ʻole ke hoʻololi pololei ʻia i loko o kahi huaʻōlelo hoʻokahi o ka ʻōlelo Solowenia.
Nā Manaʻo Kōkua Kikoʻī no nā Mea Unuhi
I mea e holomua ai ka hana unuhi ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua, eia kekahi mau kumu a me nā manaʻo kōkua pono:
- Hoʻomaopopo i ka Pōʻaiapili Moʻomeheu: E aʻo hohonu i ka nohona Hawaiʻi a me ka nohona Solowenia. ʻO ka ʻike i ka ʻāina, ke aniau, a me ke kaiāulu o kēlā me kēia wahi ka kihi e wehe ai i nā manaʻo kūpono.
- E Nānā Pono i ka Waihona Huaʻōlelo: E hoʻohana i nā puke wehewehe ʻōlelo hilinaʻi e like me kā Pukui a me Elbert no ka ʻōlelo Hawaiʻi, a me nā puke wehewehe a me nā waihona kikokikona a ka Fran Ramovš Institute no ka ʻōlelo Solowenia (Fran/SSKJ).
- Ka Hoʻohana ʻana i ka Pālua: E makaʻala mau i nā paniinoa pālua a e hoʻohana pololei i ka "dvojina" ma ka ʻōlelo Solowenia e hōʻike ai i ka pilina a me ke aloha.
- Unuhi no ka Puana: He kani leo mele ko ka ʻōlelo Hawaiʻi. E heluhelu nui i ka unuhi Solowenia i mea e hōʻoia ai he leo kūpono a mehana kona e like me ke kani kūlohelohe o ka ʻōlelo kumu.
Ma o ka mālama pono ʻana i kēia mau loina, e lilo ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Solowenia he alahaka nani e hoʻohui ana i ka Pākīpika me nā mauna Alps o ʻEuropa, me ka mālama ʻana i ka hanohano o kēlā me kēia ʻōlelo.