Mae cyfieithu rhwng dwy iaith sydd mor bell yn ddaearyddol ac yn strwythurol oddi wrth ei gilydd â'r Gymraeg a'r Japaneg yn cyflwyno heriau ieithyddol a diwylliannol unigryw iawn. Er bod y Gymraeg yn iaith Geltaidd gyda threfn geiriau Berf-Goddrych-Gwrthrych (VSO), mae'r Japaneg yn iaith ynysig sy'n dilyn trefn Goddrych-Gwrthrych-Berf (SOV). Mae'r canllaw hwn yn edrych yn fanwl ar y prif wahaniaethau cystrawennol, diwylliannol a gramadegol y mae angen i gyfieithwyr eu hystyried wrth drosi testunau o'r Gymraeg i'r Japaneg, gan sicrhau bod y cynnwys yn addas ar gyfer peiriannau chwilio a defnyddwyr brodorol.
1. Trefn Geiriau a Strwythur y Frawddeg: VSO yn erbyn SOV
Un o'r gwahaniaethau mwyaf sylfaenol ac amlwg rhwng y Gymraeg a'r Japaneg yw lleoliad y ferf yn y frawddeg. Mewn Cymraeg safonol, mae'r ferf yn dod ar ddechrau'r frawddeg fel arfer. Er enghraifft, yn y frawddeg:
Cymraeg: "Ysgrifennodd y bardd gerdd newydd." (Berf: Ysgrifennodd, Goddrych: y bardd, Gwrthrych: gerdd newydd).
Mewn Japaneg, fodd bynnag, rhaid i'r ferf ddod ar ddiwedd y frawddeg bob amser. Y drefn safonol yw Goddrych-Gwrthrych-Berf (SOV):
Japaneg: "Shijin ga atarashii shi o kaita." (Goddrych: Shijin [bardd], Gwrthrych: atarashii shi [cerdd newydd], Berf: kaita [ysgrifennodd]).
Wrth gyfieithu testunau cymhleth neu lenyddol, mae'r gwahaniaeth hwn yn golygu bod yn rhaid i'r cyfieithydd ddadadeiladu strwythur y frawddeg Gymraeg yn gyfan gwbl a'i hail-adeiladu o'r gwrthwyneb. Mae hyn yn gofyn am ddealltwriaeth ddofn o lif rhesymegol y testun er mwyn osgoi brawddegau dryslyd sy'n dilyn strwythur y Gymraeg yn rhy agos.
2. Swyddogaeth y Rhanynnau (Particles) mewn Japaneg
Yn y Gymraeg, mae arddodiaid fel "i", "ar", "at", a "gan" yn chwarae rhan allweddol wrth ddangos perthynas gramadegol rhwng gwahanol rannau o'r frawddeg. Mewn Japaneg, nid oes arddodiaid yn yr ystyr draddodiadol; yn hytrach, defnyddir rhanynnau (助詞 - joshi) sy'n dilyn yr enw neu'r ymadrodd. Dyma'r rhanynnau mwyaf cyffredin y mae angen i gyfieithwyr eu meistroli:
- Wa (は): Fe'i defnyddir i nodi pwnc cyffredinol y frawddeg (the topic). Gall hyn fod yn wahanol i'r goddrych gramadegol gweithredol.
- Ga (が): Fe'i defnyddir i nodi goddrych penodol y weithred neu i bwysleisio pwy neu beth sy'n cyflawni'r ferf.
- O (を): Dyma'r rhanyn sy'n nodi gwrthrych uniongyrchol y ferf drawsnewidiol.
- Ni (に) neu E (へ): Defnyddir y rhain i ddangos cyfeiriad, symudiad neu amser, yn debyg i "i" neu "at" yn y Gymraeg.
- De (で): Mae hyn yn dynodi offeryn, dull neu leoliad lle mae gweithred yn digwydd (e.e. "trwy gyfrwng" neu "yn").
Wrth drosi o'r Gymraeg, mae angen dadansoddi rhan pob enw yn ofalus er mwyn dewis y rhanyn cywir. Gall dewis "wa" yn lle "ga" newid pwyslais a naws frawddeg gyfan, gan ei gwneud yn annaturiol i ddarllenwyr Siapanaidd.
3. System Anrhydeddau'r Japaneg (Keigo) a Chyweiriau
Er bod gan y Gymraeg rywfaint o wahaniaeth ffurfiol rhwng "chi" a "ti" (ac arddull ffurfiol y drydedd berson weithiau), mae system anrhydeddau'r Japaneg (敬語 - Keigo) yn llawer mwy cymhleth ac yn rhan hollol greiddiol o'r iaith. Wrth gyfieithu i'r Japaneg, rhaid i'r cyfieithydd ddewis y lefel gywir o gwrteisrwydd yn seiliedig ar berthynas y siaradwr â'r gwrandawr neu'r darllenydd:
- Teineigo (丁寧語): Dyma'r arddull gwrtais cyffredinol sy'n defnyddio'r terfyniadau -masu a desu. Dyma'r cyweiriad mwyaf addas ar gyfer erthyglau gwe, dogfennau gwybodaeth gyffredinol, a chynnwys marchnata safonol.
- Sonkeigo (尊敬語): Iaith barchus a ddefnyddir wrth siarad am weithredoedd pobl eraill (megis cwsmeriaid neu ddarllenwyr). Mae'n dyrchafu statws y person arall.
- Kenjougo (謙譲語): Iaith ostyngedig a ddefnyddir wrth gyfeirio at weithredoedd y siaradwr neu'r cyhoeddwr ei hun er mwyn dangos parch a gostyngedig i eraill.
Wrth drawsffurfio negeseuon busnes neu farchnata o'r Gymraeg i'r Japaneg, gall methu â defnyddio Keigo yn gywir arwain at golli hygrededd ac amharu ar berthynas y brand â'i gwsmeriaid.
4. Seineg a Thrawslythrennu: Rendaku a Newidiadau Consanant
Mae system dreigladau'r Gymraeg (meddal, trwynol, llaes) yn adnabyddus am newid llythrennau dechreuol geiriau yn ôl y cyd-destun gramadegol. Mewn ffordd debyg, mae gan y Japaneg ffenomen seinegol o'r enw Rendaku (連濁) neu drawsleisio dilynol. Mae hyn yn digwydd pan fydd dau air yn uno i greu gair cyfansawdd, ac mae consanant dechreuol yr ail air yn troi o fod yn ddi-lais i fod yn lleisiol.
Er enghraifft, pan fydd y gair kami (papur) yn dilyn y gair ori (plygu), mae'r 'k' yn troi yn 'g', gan ffurfio origami. Mae deall y rheolau hyn yn helpu cyfieithwyr i ddeall strwythur geiriau cyfansawdd yn y Japaneg ac i greu termau newydd sy'n swnio'n naturiol.
5. Trawslythrennu Enwau Cymraeg i Katakana
Wrth drosi o'r Gymraeg i'r Japaneg, un o'r heriau mwyaf ymarferol yw sut i drosi enwau lleoedd, enwau pobl, neu dermau diwylliannol unigryw Cymreig nad oes ganddynt gyfatebiaeth uniongyrchol. Gan fod y Japaneg yn defnyddio'r wyddor Katakana ar gyfer geiriau benthyg o ieithoedd tramor, dyma sut y caiff enwau Cymraeg eu trawslythrennu fel arfer:
- Rhaid addasu'r enwau i gyd-fynd â system seinegol y Japaneg sy'n seiliedig ar sillafau ar ffurf Consanant + Llafariad.
- Er enghraifft, caiff prifddinas Cymru, "Caerdydd", ei throsi i カーディフ (Kādifu) yn seiliedig ar ei hymgyniad seinegol.
- Caiff yr enw "Dafydd" ei drawslythrennu i ダフィズ (Dafizu) neu ダヴィド (Davido) yn dibynnu ar y naws a'r ynganiad a ddymunir.
- Mae'n hanfodol cyfieithu o gadernid ynganiad y Gymraeg yn hytrach na dibynnu ar sillafu Saesneg yr enwau, er mwyn parchu hunaniaeth ieithyddol y Gymraeg.
6. Optimeiddio Search Engine (SEO) ar gyfer Testunau Japaneg
Wrth greu cynnwys digidol ar gyfer y farchnad yn Japan sydd wedi'i drosi o'r Gymraeg, mae strategaethau SEO yn hollbwysig er mwyn sicrhau gwelededd ar beiriannau chwilio fel Google a Yahoo! Japan. Dyma dabl cymharol o'r prif ffactorau SEO i'w hystyried:
| Ffactor SEO | Ystyriaethau yn y Gymraeg | Ystyriaethau yn y Japaneg |
|---|---|---|
| Chwiliadau Allweddol | Defnyddio termau chwilio yn y Gymraeg sy'n weddol uniongyrchol. | Rhaid ystyried bod defnyddwyr yn chwilio gan ddefnyddio cyfuniad o Kanji, Hiragana, Katakana, neu hyd yn oed nodau Lladin (Rōmaji). |
| Hyd y Teitl (Title Tag) | Hyd at 60 o nodau Lladin fel arfer i osgoi cael ei dorri. | Tua 30-35 o gymeriadau Japaneg oherwydd bod cymeriadau dwbl yn cymryd mwy o le ar y sgrin chwilio. |
| Meta-ddisgrifiad | Tua 150-160 o nodau. | Tua 80-120 o nodau Japaneg. Os yw'n hirach, ni fydd yn ymddangos yn llawn yn y canlyniadau chwilio (SERPs). |
7. Cynghorion Ymarferol i Gyfieithwyr ar gyfer Trosi Llwyddiannus
I gloi, dyma restr o gynghorion ymarferol i sicrhau cyfieithiadau o ansawdd uchel rhwng y Gymraeg a'r Japaneg:
- Canolbwyntiwch ar draws-greadigaeth (Transcreation): Oherwydd y gwahaniaethau strwythurol dwfn, mae cyfieithu llythrennol yn aml yn methu. Canolbwyntiwch ar gyfleu'r ystyr, y naws, a'r neges mewn ffordd sy'n swnio fel pe bai wedi'i hysgrifennu'n wreiddiol yn y Japaneg.
- Penderfynwch ar y cyweiriad Keigo yn gynnar: Cyn dechrau ar y cyfieithu, nodwch pwy yw cynulleidfa darged y testun er mwyn sicrhau cysondeb yn arddull y ferf a lefel y parch drwy'r ddogfen gyfan.
- Defnyddiwch adnoddau geiriadurol dibynadwy: Defnyddiwch eiriaduron dwyieithog Cymraeg-Saesneg a Saesneg-Japaneg yn ofalus, a cheisiwch ddilysu termau Japaneg ar wefannau brodorol er mwyn sicrhau eu bod yn cael eu defnyddio mewn cyd-destun modern.
- Cydweithiwch ag adolygwyr brodorol: Mae naws a diwylliant y Japaneg mor unigryw fel bod llygad brodorol bob amser yn hanfodol i fireinio'r testun terfynol a sicrhau nad oes unrhyw ymadroddion sy'n swnio'n lletchwith neu'n ddi-barch.