Монгол болон Солонгос хэл нь Алтай язгуурын хэлнүүдэд хамаардаг гэж үздэг бөгөөд хэлний бүтцийн хувьд маш олон ижил төстэй талуудтай. Хэдийгээр өгүүлбэрийн гишүүдийн дараалал болон залгамал шинж чанараараа адилхан боловч практик орчуулгын явцад үгийн сан, соёлын нөхцөл байдал, найруулга зүйн нарийн ялгаанаас шалтгаалан орчуулагчдад олон сорилт тулгардаг. Энэхүү нийтлэлээр монгол хэлнээс солонгос хэл рүү хөрвүүлэх явцад анхаарах ёстой гол нюансууд, хэл зүйн бүтцийн ялгаа, соёлын локализаци болон практик зөвлөмжүүдийг дэлгэрэнгүй авч үзэх болно.
1. Өгүүлбэрийн Бүтэц ба Залгамал Шинж Чанарын Давуу Тал
Монгол, солонгос хэлнүүд нь хоёулаа өгүүлбэрийн бүтэц нь "Эзэн бие - Тусагдахуун - Өгүүлэхүүн" (SOV буюу Subject-Object-Verb) гэсэн дараалалтай байдаг. Энэ нь орчуулга хийх явцад өгүүлбэрийн бүтцийг бүхэлд нь өөрчлөх шаардлагагүй болгодог тул маш том давуу тал юм. Түүнчлэн, хоёр хэл хоёулаа залгамал (agglutinative) хэлний бүлэгт багтдаг тул үндсэн үгэн дээр дагавар, нөхцөл залгах замаар хэл зүйн утгыг илэрхийлдэг. Жишээлбэл, монгол хэлний "би сургууль руу явна" гэсэн өгүүлбэрийг солонгос хэл рүү шууд "на(би) сургууль(хаккё)-руу(э) явна(гамнида)" гэж үг тус бүрээр нь дүрмийн дагуу буулгах боломжтой.
Гэвч энэхүү гаднах бүтцийн ижил төстэй тал нь орчуулагчдыг төөрөгдүүлэх аюултай. Учир нь нөхцөл болон дагавруудын хэрэглээ, тэдгээрийн илэрхийлж буй нарийн утга санаа нь өөр өөр байдаг. Монгол хэлний нөхцөлүүд нь солонгос хэлний 조사 (туслах үг/нөхцөл)-тэй үргэлж нэг утгаар тохирдоггүй. Тиймээс өгүүлбэрийн логик холбоосыг зөв тодорхойлох нь хамгийн чухал юм.
2. Хүндэтгэлийн Зэрэг ба Харилцааны Ёс Зүй (높임말)
Солонгос хэлний хамгийн төвөгтэй бөгөөд хамгийн чухал хэсэг бол хүндэтгэлийн системийн хэрэглээ юм. Солонгос улсын соёлд насны ангилал, нийгмийн байр суурь, албан тушаал зэргийг харгалзан харилцагчдаа хандахдаа дүрмийн дагуу тохирох хүндэтгэлийн хэлбэрийг сонгодог. Монгол хэлэнд хүндэтгэлийн хэлбэр байдаг ч (жишээ нь: "та", "зооглох", "морилох" гэх мэт) солонгос хэл шиг өдөр тутмын ярианд нарийн системчлэгдээгүй байдаг.
- Албан ёсны хүндэтгэл (하십시오체): Илтгэл тавих, албан бичиг, мэдээ мэдээлэлд ашиглагддаг. Залгавар нь "-ㅂ니다/습니다" хэлбэртэй байна.
- Албан бус хүндэтгэл (해요체): Өдөр тутмын ажил хэрэг, найрсаг харилцаанд хамгийн өргөн хэрэглэгддэг. Залгавар нь "-아요/어요" хэлбэртэй байна.
- Энгийн/Шууд хэлбэр (해체/반말): Үе тэнгийнхэн, дотны найзууд болон өөрөөсөө дүү хүмүүстэй ярихад хэрэглэдэг.
Монгол хэлнээс орчуулахдаа тухайн эх бичвэрийг хэн унших, хэнд зориулж буйг маш нарийн тодорхойлох хэрэгтэй. Хэрэв монгол хэл дээрх энгийн нэг найрсаг зөвлөгөөг солонгос хэлний хүндэтгэлгүй (반말) хэлбэрээр орчуулчихвал уншигчдад бүдүүлэг мэт сэтгэгдэл төрүүлэх эрсдэлтэй. Эсрэгээрээ, хэт албархуу хэлбэрээр орчуулбал хэт хүйтэн, хөндий харилцааг бий болгоно.
3. Өгүүлбэрийн Гол Агуулгыг Ялгах Солонгос Хэлний Туслах Үгс (조사)
Солонгос хэлэнд өгүүлбэрийн субъектийг тодорхойлоход чухал үүрэг гүйцэтгэдэг хоёр төрлийн залгавар байдаг: И/Га (이/가) болон Ын/Нын (은/는). Энэ хоёрын ялгааг гаргах нь монгол орчуулагчдад хамгийн хэцүү байдаг. Учир нь монгол хэлэнд энэ хоёрыг шууд ялгах тусдаа нөхцөл байдаггүй бөгөөд ихэвчлэн өгүүлбэрийн өнгө аяс, логик өргөлтөөр илэрхийлэгддэг.
"И/Га" нь тухайн өгүүлбэрийн субъект буюу үйлийн эзнийг тодруулахад ашиглагддаг бол "Ын/Нын" нь сэдвийг тодорхойлох эсвэл харьцуулах утга илэрхийлдэг. Жишээлбэл, "Алим амттай байна" гэдгийг орчуулахдаа алимыг бусад зүйлстэй харьцуулж байгаа бол "사과는 맛있다", харин тухайн цаг мөчид яг тэр алимны чанарыг онцолж байгаа бол "사과가 맛있다" гэж бичнэ. Энэхүү нарийн ялгааг гаргахгүй бол орчуулсан текст нь солонгос хүн уншихад нэг л эв хавгүй, хиймэл сонсогддог.
4. Ханз Үгийн Сан (한자어) ба Түүний Нөлөөлөл
Солонгос хэлний үгийн сангийн 60 гаруй хувийг ханзнаас гаралтай үгс (Sino-Korean) эзэлдэг. Албан ёсны баримт бичиг, шинжлэх ухаан, хууль эрх зүй, бизнесийн салбарын орчуулгад эдгээр ханз гаралтай үгсийг сонгож хэрэглэх нь бичвэрийг илүү мэргэжлийн, албан ёсны шинж чанартай болгодог. Монгол хэлний хувьд уламжлалт үгс эсвэл орос, англи хэлнээс орж ирсэн зээлмэл үгсийг түгээмэл хэрэглэдэг тул солонгос хэл рүү буулгахдаа шууд утгаар нь бус, холбогдох ханз үгийг нь олж орчуулах шаардлагатай болдог.
Жишээлбэл, монгол хэлний "хөгжил" гэдэг үгийг нөхцөл байдлаас нь шалтгаалан солонгос хэлний "발전" (дэвшил, техник технологийн хөгжил), "개발" (газар нутаг, нөөц бололцоог нээн хөгжүүлэх), эсвэл "발달" (бие махбодь, оюун ухааны хөгжил) гэх мэт өөр өөр ханз үгээр орчуулах шаардлагатай. Энэ нь орчуулагчоас үгийн сангийн маш өргөн мэдлэг, оновчтой сонголт хийх чадварыг шаарддаг.
5. Идэвхтэй ба Идэвхгүй Хэлбэрийн Найруулгын Ялгаа
Монгол хэлэнд идэвхтэй хэлбэрээр (үйлийг өөрөө хийж байгаагаар) өгүүлбэрийг найруулах нь илүү түгээмэл байдаг бол солонгос хэлэнд ялангуяа бичгийн хэлэнд идэвхгүй буюу бусдаар үйлдүүлэх хэлбэрийг (피동/사동) маш их ашигладаг. Хэрэв монгол өгүүлбэрийн бүтцийг тэр чигээр нь идэвхтэй хэлбэрээр солонгос хэл рүү хөрвүүлбэл найруулгын хувьд хэт хатуу, тулган шаардсан өнгө аястай болох эрсдэлтэй.
Жишээ нь, "Бид таны саналыг хүлээн авлаа" гэсэн өгүүлбэрийг солонгос хэлний найруулгад "Таны санал манайд хүлээн авагдлаа" (의견이 접수되었습니다) гэх мэтээр идэвхгүй хэлбэр рүү шилжүүлж орчуулах нь илүү эелдэг, зөөлөн сонсогддог бөгөөд солонгос хэлний бичгийн стандарт хэлбэрт нийцдэг.
6. Монгол Солонгос Орчуулагч Нарт Өгөх Практик Зөвлөмжүүд
Амжилттай бөгөөд чанартай орчуулга хийхийн тулд дараах практик алхмуудыг хэрэгжүүлэхийг зөвлөж байна:
- Эх бичвэрийн өнгө аясыг мэдрэх: Орчуулж эхлэхээсээ өмнө тухайн текстийн төрөл (хууль, уран зохиол, сурталчилгаа, өдөр тутмын мэдээлэл) болон уншигчдын хүрээг зөв тодорхойлох ба хүндэтгэлийн зэргийг нэгдсэн нэг хэв маягт оруулах.
- Хам сэдвийн хүрээнд орчуулах: Үг тус бүрийг шууд толь бичгийн утгаар нь буулгахаас зайлсхий. Өгүүлбэрийн ерөнхий агуулга, логик холбоосыг хамгийн түрүүнд анхаар.
- Эх хэлний хяналт (Proofreading) хийлгэх: Орчуулгын эцсийн хувилбарыг солонгос хэлний мэргэжлийн найруулагч эсвэл төрөлх хэлтэй (native speaker) хүнээр заавал хянуулах шаардлагатай. Энэ нь найруулгын болон соёлын шинж чанартай алдааг олж засварлахад тусална.
- Толь бичиг, мэдээллийн санг ухаалаг ашиглах: Naver Dictionary зэрэг солонгос хэлний тайлбар толь, жишээ өгүүлбэрийн санг ашиглан үгийн бодит хэрэглээг нягталж байх.
Эцэст нь тэмдэглэхэд, монгол хэлнээс солонгос хэл рүү орчуулах нь зөвхөн үг хөрвүүлэх ажил биш, харин хоёр орны соёл, сэтгэлгээний онцлог, харилцааны ёс зүйг харилцан уялдуулах цогц үйл явц юм. Хэл шинжлэлийн гүн мэдлэг болон практик дадлага туршлага нь таныг өндөр зэрэглэлийн орчуулагч болоход хөтлөх болно.