မြန်မာဘာသာစကားမှ အီတလီဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ရိုးရှင်းသော စကားလုံးချင်း ဖလှယ်ရုံမျှသာ မဟုတ်ဘဲ မတူကွဲပြားသော ဘာသာစကား မိသားစုနှစ်ခုကြားရှိ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဒ္ဒါစနစ်များကို ပေါင်းကူးပေးရသည့် ထိရှလွယ်သော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan family) တွင် ပါဝင်ပြီး အီတလီဘာသာစကားမှာမူ အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု (Indo-European family) ၏ ရိုမန့်စ် (Romance) အုပ်စုဝင် ဖြစ်သည်။ ဤကွဲပြားခြားနားမှုများကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ၊ ယဉ်ကျေးမှုအသုံးအနှုန်းနှင့် စကားပြောဟန်ပိုင်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှု အများအပြား ရှိနေသည်။
ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ခြားနားချက် (Word Order: SOV vs SVO)
ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အဓိက အခက်အခဲဆုံး စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုမှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb: SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုသော်လည်း အီတလီဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object: SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ သာဓကအားဖြင့် "မောင်မောင် စာအုပ် ဖတ်သည်" ဟု မြန်မာလို ပြောပါက "ဖတ်သည်" ဟူသော ကြိယာသည် ဝါကျ၏ နောက်ဆုံး၌ ရှိသည်။ သို့သော် အီတလီဘာသာစကားဖြင့် "Maung Maung legge un libro" (မောင်မောင် ဖတ်သည် စာအုပ်တစ်အုပ်) ဟု ရေးသားကာ ကြိယာသည် ကတ္တားနှင့် ကံကြားတွင် တည်ရှိရမည်။ ထို့ကြောင့် ရှည်လျားပြီး ရှုပ်ထွေးသော ဝါကျများကို ပြန်ဆိုရာတွင် ဘာသာပြန်သူအနေဖြင့် ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်ကို သေချာစွာ နားလည်ပြီးမှ အီတလီဘာသာစကား၏ သဘာဝကျသော စနစ်အတိုင်း ပြန်လည် စီစဉ်ရမည် ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဝါကျနောက်ဆက်တွဲ ပစ္စည်းများ (Postpositional markers) ဖြစ်သည့် "က၊ ကို၊ ၏၊ သို့၊ တွင်" စသည်တို့ကို အသုံးပြု၍ နာမ်တစ်ခုချင်းစီ၏ ဝါကျအတွင်း အခန်းကဏ္ဍကို သတ်မှတ်သော်လည်း အီတလီဘာသာစကားတွင် ရှေ့ဆက်ဝိဘတ်များ (Prepositions) ဖြစ်သည့် "di, a, da, in, con, su, per, tra, fra" တို့ကို နာမ်များ၏ ရှေ့တွင် ထားရှိပြီး အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ဆောင်သည်။ ဤကွဲပြားခြားနားမှုကို နားမလည်ပါက ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အီတလီသဒ္ဒါ အမှားအယွင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
နာမ်အမျိုးအစား၊ ကိန်းနှင့် အညွှန်းစကားလုံးများ (Genders, Numbers, and Articles)
အီတလီဘာသာစကားတွင် နာမ်တိုင်း၌ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး လိင်ခွဲခြားမှု (Masculine/Feminine) နှင့် နာမ်၏ အရေအတွက်အလိုက် ကိန်း (Singular/Plural) ရှိသည်။ ၎င်းတို့နှင့် တွဲဖက်သုံးရမည့် အညွှန်းစကားလုံးများ (Articles: il, la, i, le, un, una စသည်) သည်လည်း နာမ်၏ လိင်နှင့် ကိန်းအပေါ် မူတည်ပြီး ပြောင်းလဲသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဤကဲ့သို့ နာမ်လိင်ခွဲခြားမှုနှင့် တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်သော အညွှန်းစကားလုံးစနစ် မရှိပါ။ မြန်မာစကားတွင် ပစ္စည်းများ၊ လူများကို ရေတွက်ရန် သတ်မှတ်ထားသော သင်္ချာပစ္စည်းများ (Classifiers) ဖြစ်သည့် "ခု၊ ယောက်၊ ကောင်" စသည်တို့ကို သုံးရသော်လည်း အီတလီတွင် ထိုသို့ မဟုတ်ပါ။ ဤခြားနားချက်ကြောင့် မြန်မာစာသားမှ အီတလီသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် နာမ်များ၏ ဆက်စပ်မှုကို အီတလီသဒ္ဒါ စည်းမျဉ်းများနှင့်အညီ တိကျစွာ ပြောင်းလဲရွေးချယ်ရန် လိုအပ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် "စာအုပ် သုံးအုပ်" ဟု မြန်မာလို ရေးသားရာတွင် "စာအုပ်" (Noun)၊ "သုံး" (Number) နှင့် "အုပ်" (Classifier) တို့ ပါဝင်သည်။ အီတလီဘာသာစကားတွင်မူ "tre libri" ဟု တိုက်ရိုက်ရေးသားပြီး နာမ်ဖြစ်သော "libro" ကို ဗဟုဝုစ်ကိန်း "libri" ဟု ပြောင်းလဲပေးရုံသာ ဖြစ်ကာ သင်္ချာပစ္စည်း သီးခြားသုံးစွဲရန် မလိုပါ။
ကြိယာ အသွင်ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် ကာလများ (Verb Conjugations and Tenses)
အီတလီဘာသာစကားသည် ကြိယာအသွင်ပြောင်းမှု (Verb Conjugation) အလွန်ရှုပ်ထွေးသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကြိယာတစ်ခုသည် ပြုလုပ်သူ (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယနာမ်စား)၊ ကိန်း (ဧကဝုစ်၊ ဗဟုဝုစ်) နှင့် ကာလ (Tense) တို့အပေါ် မူတည်၍ ပုံသဏ္ဌာန် အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲသွားသည်။ အီတလီတွင် အတိတ်ကာလ၊ ပစ္စုပန်ကာလနှင့် အနာဂတ်ကာလတို့အပြင် ထိုကာလများအောက်ရှိ ကွဲပြားသော အခွဲများကို တိကျစွာ ခွဲခြားသုံးစွဲရသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ ကြိယာ၏နောက်၌ "တယ်၊ ခဲ့တယ်၊ မယ်၊ နေတယ်" စသော ပစ္စည်း (Particles) များကို ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ကာလနှင့် အခြေအနေကို ဖော်ပြလေ့ရှိပြီး ကြိယာကိုယ်တိုင် ပြောင်းလဲသွားခြင်း မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစာသားရှိ ကာလနောက်ခံကို သေချာစွာ ဆန်းစစ်ပြီး အီတလီကြိယာ၏ သင့်လျော်သော ပုံသဏ္ဌာန်သို့ မှန်ကန်စွာ ဘာသာပြန်ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် အီတလီဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သော Congiuntivo (Subjunctive Mood) ခေါ် စိတ်ခံစားမှု၊ သံသယ သို့မဟုတ် ဖြစ်နိုင်ခြေများကို ဖော်ပြသည့် ကြိယာပုံစံများကို ပြန်ဆိုရာတွင် မြန်မာဘာသာစကား၏ နောက်ဆက်တွဲ စကားလုံးများ ဖြစ်သည့် "ဖြစ်နိုင်သည်၊ စေချင်သည်၊ ထင်သည်" စသော အဓိပ္ပာယ်များကို အီတလီကြိယာ၏ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံအတွင်းသို့ လိုက်လျောညီထွေ ထည့်သွင်းရမည် ဖြစ်သည်။
ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါကွဲပြားခြားနားမှုကို အသေးစိတ်သိမြင်ခြင်းသည် မြန်မာစာမှ အီတလီစာသို့ အနုစိတ်ကျစွာ ပြန်ဆိုနိုင်ခြင်း၏ သော့ချက်ဖြစ်သည်။
ယဉ်ကျေးမှုအရ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေခြင်းနှင့် ရိုသေမှုပြ စကားလုံးများ (Honorifics & Cultural Register)
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတွင် အသက်အရွယ်၊ ရာထူးဌာနန္တရနှင့် လူမှုရေးအဆင့်အတန်းအလိုက် အသုံးပြုသော ရိုသေမှုပြ စကားလုံးများ (Honorifics) နှင့် နာမ်စားများ (ဥပမာ- ဆရာ၊ ဆရာမ၊ ဦးလေး၊ ဒေါ်လေး၊ ကိုကို၊ မမ စသည်) သည် ဘာသာစကား၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ အီတလီဘာသာစကားတွင်လည်း ယဉ်ကျေးစွာ ပြောဆိုသော စနစ် (Formal form: Lei) နှင့် ရိုးရိုးရင်းနှီးစွာ ပြောဆိုသော စနစ် (Informal form: tu) ဟူ၍ ကွဲပြားခြားနားမှု ရှိသည်။ မြန်မာဘာသာစကားရှိ များပြားလှသော နာမ်စားများနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေး အဆင့်အတန်းများကို အီတလီဘာသာစကားသို့ လိုက်လျောညီထွေ ပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် ဆက်စပ်ပြောဆိုနေသူများ၏ ဆက်ဆံရေးကို အသေအချာ သုံးသပ်ရန် လိုအပ်သည်။
ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ အစားအစာများ၊ ပွဲတော်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများ (ဥပမာ- မုန့်ဟင်းခါး၊ သင်္ကြန်၊ လက်ဖက်သုပ်) ကို အီတလီဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် စာဖတ်သူ နားလည်နိုင်စေရန် ရှင်းလင်းချက် (Explanatory translation) သို့မဟုတ် အနီးစပ်ဆုံး အသုံးအနှုန်းများဖြင့် ပေါင်းစပ်ရေးသားရန် လိုအပ်သည်။
အသုံးအနှုန်းနှင့် တင်စားချက်များ (Idioms and Metaphors)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလူမှုဝန်းကျင်မှ ဆင်းသက်လာသော စကားပုံများနှင့် အသုံးအနှုန်းများစွာ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ရေဘူးပေါက်တာ မလိုချင်ဘူး၊ ရေရတာပဲ လိုချင်တယ်" ဟူသော စကားပုံမျိုးကို အီတလီဘာသာစကားသို့ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုလျှင် နားလည်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ အလားတူပင် အီတလီဘာသာစကားတွင်လည်း ၎င်းတို့၏ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အီဒီယံများစွာ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်သူသည် စာလုံးပေါင်းချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းထက် မူရင်းဆိုလိုရင်းကို နားလည်ကာ အီတလီလူမျိုးများ နားလည်လွယ်မည့် အလားတူ အသုံးအနှုန်းကို ရှာဖွေရွေးချယ်သင့်သည်။
မြန်မာ-အီတလီ ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
အောင်မြင်ပြီး အရည်အသွေးမြင့်မားသော မြန်မာ-အီတလီ ဘာသာပြန်စာသားများကို ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် အောက်ပါအချက်များကို အလေးထားသင့်သည် -
- တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ - စာသားတစ်ခုလုံး၏ အနှစ်သာရနှင့် ဆိုလိုရင်းကို ဦးစားပေးကာ အီတလီဘာသာစကား၏ သဘာဝကျသော ရေးဟန်ဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားပါ။
- ကာလနှင့် ကြိယာပုံစံများကို တိကျစွာ ရွေးချယ်ပါ - မူရင်းမြန်မာစာသားမှ ဖော်ပြလိုသော လုပ်ဆောင်ချက်များ၏ အချိန်ကာလကို သေချာစွာ ခွဲခြားသတ်မှတ်ပြီး အီတလီကြိယာပြောင်းလဲပုံများနှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြန်ဆိုပါ။
- အီတလီယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပရိသတ်ကို နားလည်ပါ - ဘာသာပြန်ထားသော စာသားကို ဖတ်ရှုမည့်သူ၏ နောက်ခံနှင့် သင့်လျော်သော စကားပြောဟန် (Formal သို့မဟုတ် Informal) ကို မှန်ကန်စွာ သုံးပါ။
- ခေတ်မီနည်းပညာနှင့် ကိရိယာများကို အသုံးပြုပါ - CAT Tools များ (Computer-Assisted Translation) ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများ တသမတ်တည်း ဖြစ်စေရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။
- မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူနှင့် တည်းဖြတ်ပါ - ဘာသာပြန်ဆိုပြီးနောက် အီတလီလူမျိုး သို့မဟုတ် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူတစ်ဦးအား စာသား၏ ချောမွေ့မှုနှင့် နားလည်ရလွယ်ကူမှုကို စစ်ဆေးခိုင်းပါ။
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မြန်မာဘာသာစကားမှ အီတလီဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ နက်ရှိုင်းသော သဒ္ဒါစနစ်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထူးခြားချက်များကို လေးစားတန်ဖိုးထားရသော အနုပညာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သင့်လျော်သော ဗျူဟာများနှင့် လက်တွေ့ကျသော လေ့ကျင့်မှုများမှတစ်ဆင့် ပိုမိုကောင်းမွန်ပြီး ထိရောက်သော ဆက်သွယ်မှုကို ဖန်တီးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။