ʻO ka unuhi ʻana ma waena o ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Kōlea, he hana pahiʻohiʻo ia e pili pū ai ʻelua ao moʻomeheu a me ka pilinaʻōlelo i kaʻawale loa kekahi i kekahi. He ʻohana ʻōlelo Polenekia (Austronesian) ka ʻōlelo Hawaiʻi, a he ʻōlelo kaʻawale (language isolate) a i ʻole he lālā o ka ʻohana ʻōlelo Kōlea (Koreanic) ka ʻōlelo Kōlea. ʻAʻole like ko lāua kumu, ko lāua mōʻaukala, a me ke ʻano o ka hoʻonohonoho manaʻo ʻana o ko lāua poʻe haʻiʻōlelo. No laila, ke unuhi kekahi mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Kōlea, ʻaʻole nō ia he unuhi huaʻōlelo wale nō ma ke ʻano pāpaʻu, akā, he neʻe ʻana ia o ka ʻuhane, ka moʻomeheu, a me ke ʻano o ke ola ʻana mai ka Pākīpika a i ka Hikina Hema o ʻAsia.
Ka Hoʻonohonoho Pilinaʻōlelo: Ke Kumu VSO A Me Ke Kumu SOV
ʻO ka pilikia nui mua loa no ka mea unuhi, ʻo ia ke kūkulu ʻana o ka hopunaʻōlelo ma ka ʻaoʻao pilinaʻōlelo. Ua kaulana ka ʻōlelo Hawaiʻi no kona ʻano VSO (Verb-Subject-Object). E hoʻomaka mau ana ka hopunaʻōlelo me ke kani hana a i ʻole ke kūlana (action or state), a ukali ʻia e ka mea nāna ka hana (subject) a me ka mea i hana ʻia (object). E nānā kākou i kēia laʻana maʻalahi:
Inu ka haumāna i ka wai.
Ma kēia hopunaʻōlelo, ʻo "Inu" ka haʻina (verb), ʻo "ka haumāna" ke kumumanaʻo (subject), a ʻo "ka wai" ka mea i hana ʻia (object). Ke nānā kākou i ka ʻōlelo Kōlea, he ʻōlelo SOV ia (Subject-Object-Verb). Pono ke kumumanaʻo e hiki mua mai, ukali ʻia e ka mea i hana ʻia, a kau ka haʻina ma ka hopena loa o ka hopunaʻōlelo:
학생이 물을 마십니다. (Haumāna wai inu.)
No laila, i ka unuhi ʻana i nā kikokikona Hawaiʻi lōʻihi a paʻakikī hoʻi, pono ka mea unuhi e hoʻomaopopo i kēia neʻe ʻana o ke kuhikuhi. Inā pili ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi i kekahi mau paukū kāhulu (relative clauses) he nui, hiki ke huikau inā ʻaʻole e wāwahi ʻia ka hopunaʻōlelo a kūkulu hou ʻia ma ka ʻōlelo Kōlea mai ka huelo a i ka poʻo.
Ka Pōʻaiapili Leo A Me Ke Kākau ʻAna: ʻOkina, Kahakō, A Me Hangul
He mea nui ka hoʻopuka leo ʻana ma ka ʻōlelo Hawaiʻi. ʻO ka ʻokina (ke glottal stop) a me ke kahakō (ka macron) he mau huapalapala maoli nō ia ma ka ʻōlelo Hawaiʻi hou, ʻaʻole he mau hōʻailona hoʻonani wale nō. Hiki i ka wehe ʻana a i ʻole ka hoʻokomo hewa ʻana i ka ʻokina a me ke kahakō ke hoʻololi loa i ka manaʻo o ka huaʻōlelo. Eia kekahi laʻana:
- Kalo (taro) vs. Kālō (he pela hewa paha o ka huaʻōlelo, a i ʻole ka inoa kūikawā).
- Kai (sea) vs. Kaʻi (to lead / leader).
- Ala (path/road) vs. Alā (volcanic stone) vs. ʻAla (fragrant).
I ka neʻe ʻana o kēia mau manaʻo i ka ʻōlelo Kōlea, he mea pono e hoʻohana i ke kākau Hangul i kūpono loa i nā kani leo. Ma ka ʻōlelo Kōlea, loaʻa pū kekahi mau kani consonants like ʻole e like ma ka pakuhi kani pū, akā ʻaʻohe glottal stop kūhelu e like me ka ʻokina. No laila, i ka unuhi ʻana i nā inoa wahi a me nā inoa kanaka Hawaiʻi, e laʻana ʻo "Kāneʻohe" a i ʻole "Waikīkī", he mea nui ke koho ʻana i ke kākau Hangul pololei loa:
- Kāneʻohe: 카네오헤 (Ka-ne-o-he)
- Waikīkī: 와이키키 (Wa-i-ki-ki)
- Aloha: 알로하 (Al-lo-ha)
Pono e hoʻomaopopo ka mea unuhi i ka pili ʻana o ka leo i ka manaʻo, a inā kākau hewa ʻia ka kikokikona Hawaiʻi kumu me ka ʻole o nā hōʻailona kani pololei, he hana nui ka huli ʻana i ka manaʻo kumu ma mua o ka hoʻomaka ʻana e unuhi i ka ʻōlelo Kōlea.
Kaona A Me Ka Localize ʻAna I Nā Kūlana Moʻomeheu
ʻO kekahi kumu waiwai nui o ka ʻōlelo Hawaiʻi, ʻo ia ke kaona. He manaʻo hūnā ia ma lalo o nā huaʻōlelo maʻamau, kahi e hōʻike ʻia ai ka pilina ma waena o ke kanaka, ka ʻāina, a me nā kūpuna. Hiki i kekahi huaʻōlelo pua ke kuhikuhi i ka ipo, a i ʻole hiki i ka ua ke kuhikuhi i ka waimaka a i ʻole ke aloha nui. I ka unuhi ʻana i ka moʻolelo a i ʻole ka mele Hawaiʻi i ka ʻōlelo Kōlea, hiki ʻole ke unuhi pololei wale nō i ka huaʻōlelo ma ke ʻano pāpaʻu. Pono e loaʻa kahi wehewehe kikoʻī (footnote a i ʻole translator's note) i mea e maopopo ai i ka mea heluhelu Kōlea ka manaʻo hohonu.
Ma ka ʻaoʻao o ka ʻōlelo Kōlea, loaʻa kekahi ʻōnaehana hanohano paʻakikī loa i kapa ʻia ʻo "Honorifics" (존댓말). He mau pae ʻōlelo like ʻole ko lākou ma muli o ka pilina ma waena o ke kanaka haʻiʻōlelo a me ka mea heluhelu. I ka ʻōlelo Hawaiʻi, hōʻike ʻia ka hōʻihi ma o ka inoa, ka leo, a me ke koho ʻana i nā huaʻōlelo kūpono. Pono ka mea unuhi e hoʻoholo i ke kūlana o ka hopunaʻōlelo Kōlea: E hoʻohana anei i ke kaila kumu (하십시오체) no nā palapala kūhelu, a i ʻole ke kaila maʻamau kūpono (해요체) no nā moʻolelo laulā? He koho koʻikoʻi kēia e mālama pono ai i ke ʻano a me ka leo kūpono o ka mea kākau Hawaiʻi kumu.
Nā Kūlana Huaʻōlelo Kikoʻī A Me Ka Neʻe ʻAna O Ka Manaʻo
He nui nō hoʻi nā huaʻōlelo Hawaiʻi i loaʻa ʻole he hoa unuhi pololei ma ka ʻōlelo Kōlea. No ka laʻana, ke kamaʻilio kākou e pili ana i ke kuhikuhi honua ma Hawaiʻi nei, hoʻohana pinepine ʻia ka "mauka" (toward the mountains) a me ka "makai" (toward the sea). Ma Kōlea, kahi he nui nō nā kuahiwi akā he ʻokoʻa ka hoʻonohonoho kaiāulu ʻana, ʻaʻohe huaʻōlelo maʻamau e kuhikuhi ana i kēia mau alahele ma ke ola o kēlā me kēia lā. Pono ka mea unuhi e koho i nā kuhikuhi e like me "동서남북" (East, West, South, North) a i ʻole ke kuhikuhi kikoʻī o kahi wahi e hiki ai ke hoʻomaopopo leʻa ʻia ka manaʻo.
Eia kekahi mau huaʻōlelo koʻikoʻi ʻē aʻe a me nā koho unuhi kūpono ma ka ʻōlelo Kōlea:
| Huaʻōlelo Hawaiʻi | Manaʻo Hohonu Hawaiʻi | Koho Unuhi Kōlea | Nā Memo a me ka Localize ʻAna |
|---|---|---|---|
| Aloha | He aloha, he ola, he lokomaikaʻi, he hālāwai, he kaʻawale. | 안녕 (Greeting) / 사랑 (Love) | E koho ma muli o ke kūlana o ka hopunaʻōlelo. Hiki ke hoʻohana pololei ʻia e like me he inoa moʻomeheu. |
| ʻOhana | ʻOhana pili koko a me nā hoa pili kokoke i hui pū ʻia ma ke aloha. | 가족 (Family) / 공동체 (Community) | ʻOi aku ka nui o ka ʻohana Hawaiʻi ma mua o ka ʻohana pili koko Kōlea maʻamau (핵가족). Pono e wehewehe inā he hui kaiaulu nui. |
| Kupuna | Ewe kahiko, kūpuna, kumu waiwai o ka naʻauao. | 조상 (Ancestor) / 어르신 (Elder) | Ma ka ʻōlelo Kōlea, he mea nui ka mahalo i ka poʻe kahiko. Kūpono ka hoʻohana ʻana i nā huapalapala hōʻihi Kōlea e like me "어르신". |
| Mana | Ka mana ʻuhane, ka ikaika mai ke ao kūlohelohe a me nā kūpuna. | 초자연적인 힘 (Spiritual force) / 기 (Qi/Energy) | Hiki ke hoʻohana pū ʻia ka huaʻōlelo "기" (Gi) akā e akahele i ka huikau ʻana me ke kumu noʻonoʻo Pākē/Kōlea kahiko. |
Nā Hana Kōkua A Me Nā Manaʻo No Ka Mea Unuhi
I mea e hoʻokō pono ai i ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Kōlea me ka pololei a me ka maikaʻi loa, eia kekahi mau kumu alakaʻi koʻikoʻi e ukali ai:
- Ka Mākaukau Pōʻaiapili: E heluhelu mua i ka kikokikona holoʻokoʻa. Mai hoʻomaka i ka unuhi me ka heluhelu kikoʻī ʻole i kēlā me kēia paukū i mea e loaʻa ai ka "leo" (tone) kūpono.
- Ka Mālama ʻAna i ka ʻOiaʻiʻo o ka Moʻomeheu: Inā ʻaʻohe huaʻōlelo kūpono ma ka ʻōlelo Kōlea, ʻoi aku ka maikaʻi o ka hoʻohana ʻana i ka huaʻōlelo Hawaiʻi kumu (i kākau ʻia ma ka Hangul) me kahi memo wehewehe pōkole ma lalo o ka ʻaoʻao, ma mua o ka hoʻohana ʻana i ka huaʻōlelo Kōlea kūpono ʻole e loli ai ke ʻano o ka manaʻo kumu.
- Ka Hana Hōʻoia Pū: Inā he unuhi koʻikoʻi, e hana pū me kekahi mea mākaukau ma ka ʻōlelo makuahine Kōlea e pili pū ana i ka ʻōlelo Hawaiʻi, a i ʻole e hoʻohana i ke kālepa kūkākūkā no ke nānā ʻana i nā manaʻo pili moʻomeheu.
- Ka Nānā Kikoʻī i nā Kūlana Hōʻihi: E nānā i ka pilina ma waena o ka mea kākau Hawaiʻi a me ka poʻe nāna e heluhelu. ʻO ka hoʻohana ʻana i nā pae ʻōlelo Kōlea kūpono, he hōʻailona ia o ka mahalo ʻana i ka ʻuhane o ka ʻōlelo Hawaiʻi kumu.
Ma o ke aloha a me ka mālama pono ʻana i ke kumu o nā ʻōlelo ʻelua, lilo kēia unuhi ʻana i alahaka kupaianaha e hui ai ke kai lipolipo o Hawaiʻi a me ka ʻāina nani o Kōlea. He huakaʻi ia e hoʻolaha ai i ka naʻauao o ka poʻe Polenekia i nā poʻe o ka Hikina me ka mālama mau ʻana i ka hanohano o ka ʻōlelo makuahine.