សេចក្តីផ្តើមអំពីទំនាក់ទំនងភាសាខ្មែរ និងភាសាអាមេនី
ការបកប្រែអត្ថបទពីភាសាខ្មែរទៅភាសាអាមេនី គឺជាដំណើរការនៃការផ្ទេរអត្ថន័យ និងវប្បធម៌ដ៏មានតម្លៃរវាងពិភពពីរផ្សេងគ្នា។ ភាសាខ្មែរ ដែលជាភាសានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្ថិតនៅក្នុងអំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីទិក (Austroasiatic) ខណៈពេលដែលភាសាអាមេនី ដែលជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសអាមេនី ស្ថិតនៅក្នុងអំបូរឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប (Indo-European)។ ភាពខុសគ្នានៃប្រភពដើម ភូមិសាស្ត្រ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ បានធ្វើឱ្យភាសាទាំងពីរនេះមានលក្ខណៈប្លែកពីគ្នាទាំងស្រុង ទាំងផ្នែកប្រព័ន្ធសរសេរ សំឡេង វេយ្យាករណ៍ និងការគិត។ ការបកប្រែប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈរវាងភាសាទាំងពីរនេះ ទាមទារលើសពីការយល់ដឹងអំពីន័យពាក្យក្នុងវចនានុក្រម ពោលគឺត្រូវការការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីបរិបទវប្បធម៌ និងរចនាសម្ព័ន្ធទម្រង់ភាសានីមួយៗ ដើម្បីចៀសវាងការយល់ច្រឡំ និងការបកប្រែដែលគ្មានភាពរលូន។
ការប្រៀបធៀបរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគ និងលំដាប់ពាក្យ
ភាពខុសគ្នាដ៏ធំបំផុតមួយរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាអាមេនី គឺរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគ និងលំដាប់ពាក្យ (Word Order)។ ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់លំដាប់ពាក្យបែប «ប្រធាន + កិរិយាសព្ទ + កម្មបទ» (Subject-Verb-Object ឬ SVO) យ៉ាងជាប់លាប់។ ឧទាហរណ៍៖ «ខ្ញុំញ៉ាំបាយ» ដែល «ខ្ញុំ» ជាប្រធាន «ញ៉ាំ» ជាកិរិយាសព្ទ និង «បាយ» ជាកម្មបទ។ រចនាសម្ព័ន្ធនេះមានលក្ខណៈរឹងមាំ ហើយការផ្លាស់ប្តូរទីតាំងពាក្យអាចធ្វើឱ្យអត្ថន័យប្រែប្រួលទាំងស្រុង ឬបាត់បង់ន័យតែម្តង។
ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាអាមេនី គឺជាភាសាដែលមានលំដាប់ពាក្យមានសេរីភាព និងបត់បែនខ្លាំង (Flexible Word Order) ទោះបីជាទម្រង់ SOV (ប្រធាន + កម្មបទ + កិរិយាសព្ទ) ឬ SVO ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅក៏ដោយ។ នៅក្នុងភាសាអាមេនី ទីតាំងពាក្យនៅក្នុងប្រយោគច្រើនតែផ្លាស់ប្តូរដើម្បីបញ្ជាក់ពីការសង្កត់ធ្ងន់ ឬការផ្ដោតលើព័ត៌មានណាមួយ។ ភាពបត់បែននេះអាចធ្វើទៅបានដោយសារភាសាអាមេនីមានប្រព័ន្ធវិភត្តិនាម (Case System) យ៉ាងច្បាស់លាស់ ដែលអាចឱ្យអ្នកអានដឹងភ្លាមថាពាក្យណាជាប្រធាន និងពាក្យណាជាកម្មបទ ទោះបីជាពួកវាស្ថិតនៅទីតាំងណាក៏ដោយ។ ដូច្នេះ នៅពេលបកប្រែ អ្នកបកប្រែត្រូវតែរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគឡើងវិញទាំងស្រុង ដើម្បីឱ្យស្របទៅនឹងរបៀបនិយាយ និងការសរសេររបស់ជនជាតិអាមេនី ដោយមិនត្រូវរក្សាលំដាប់ពាក្យតាមភាសាខ្មែរដើមនោះឡើយ។
ភាពខុសគ្នារវាងភាសាឯកទាង្គ និងភាសាដែលមានវិភត្តិ
ភាសាខ្មែរត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាភាសាឯកទាង្គ (Isolating Language) ដែលមានន័យថា ពាក្យនីមួយៗរក្សារូបរាងដដែលជានិច្ច ទោះបីជាវាដើរតួជាអ្វីនៅក្នុងប្រយោគក៏ដោយ។ យើងមិនមានការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ពាក្យដើម្បីបញ្ជាក់ពី ភេទ វចនៈ ឬកាល នោះទេ ប៉ុន្តែយើងប្រើប្រាស់ពាក្យជំនួយ (Grammatical Particles) ឬបរិបទដើម្បីបញ្ជាក់ន័យទាំងនោះជំនួសវិញ។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យ «ទៅ» គឺនៅតែ «ទៅ» ទោះបីជានិយាយអំពីអតីតកាល បច្ចុប្បន្នកាល ឬអនាគតកាលក៏ដោយ។
ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាអាមេនី គឺជាភាសាបត់បែន (Inflected Language) ដែលពាក្យនីមួយៗត្រូវតែផ្លាស់ប្តូររូបសាស្ត្រ ឬបំបែកទម្រង់ (Morphological Variation) ទៅតាមតួនាទីរបស់វានៅក្នុងប្រយោគ។ នាមនៅក្នុងភាសាអាមេនីមានការបំបែកទៅជា ៧ វិភត្តិ (Nominative, Accusative, Genitive, Dative, Ablative, Instrumental, Locative) និងមានការបែងចែករវាងឯកវចនៈ និងពហុវចនៈ ព្រមទាំងមានអត្ថបទកំណត់ (Definite/Indefinite articles) ភ្ជាប់នៅខាងចុងពាក្យ។ ការផ្ទេរអត្ថន័យពីពាក្យខ្មែរដែលគ្មានការប្រែប្រួល ទៅជាពាក្យអាមេនីដែលត្រូវតែបំបែកទម្រង់ គឺជាការងារដ៏លំបាកបំផុតមួយរបស់អ្នកបកប្រែ ដែលទាមទារការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីវេយ្យាករណ៍អាមេនី។
បញ្ហាប្រឈមក្នុងការបកប្រែកាល ភេទ និងវចនៈ
ក្នុងការបកប្រែពីខ្មែរទៅអាមេនី បញ្ហាប្រឈមធំៗតែងតែកើតឡើងជុំវិញបញ្ហាកាល (Tense) ភេទ (Gender) និងវចនៈ (Number)៖
- កាល (Tense) និងទិដ្ឋភាព (Aspect)៖ ភាសាខ្មែរមិនតម្រូវឱ្យបញ្ជាក់កាលវេលាគ្រប់ប្រយោគនោះទេ ប្រសិនបើមានពាក្យបញ្ជាក់ពេលវេលារួចហើយ (ដូចជា «ម្សិលមិញ» ឬ «ថ្ងៃស្អែក»)។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងភាសាអាមេនី កិរិយាសព្ទត្រូវតែបំបែកទៅតាមកាល និងទិដ្ឋភាពឱ្យបានច្បាស់លាស់ជានិច្ច។ អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកព័ត៌មានលាក់កំបាំងក្នុងបរិបទខ្មែរ ដើម្បីបកប្រែទៅជាកាលត្រឹមត្រូវក្នុងភាសាអាមេនី។
- វចនៈ (Number)៖ ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់ពាក្យបញ្ជាក់បរិមាណដូចជា «ខ្លះ» «ច្រើន» ឬលេខរាប់ដើម្បីបញ្ជាក់ពីពហុវចនៈ។ ចំណែកភាសាអាមេនី នាមត្រូវតែបន្ថែមបច្ច័យ (Suffixes) ដូចជា «-եր» (-er) ឬ «-ներ» (-ner) ដើម្បីបង្កើតជាពហុវចនៈ និងត្រូវសម្របសម្រួលជាមួយកិរិយាសព្ទ និងគុណនាមក្នុងប្រយោគ។
- កម្រិតសុជីវធម៌ និងឋានានុក្រម៖ ទោះបីជាភាសាអាមេនីមិនមានភេទវេយ្យាករណ៍ (Grammatical Gender) ដូចភាសាបារាំង ឬរុស្ស៊ីក៏ដោយ ក៏វាមានការបែងចែកកម្រិតនៃការនិយាយស្តីរវាងផ្លូវការ និងមិនផ្លូវការ។ ភាសាខ្មែរមានប្រព័ន្ធកម្រិតភាសាដ៏ស្មុគស្មាញ (រាប់ចាប់ពីសម្តីសាមញ្ញ គួរសម ផ្លូវការ រហូតដល់រាជសព្ទ)។ ការផ្ទេរកម្រិតគោរព និងឋានានុក្រមពីខ្មែរទៅអាមេនី ទាមទារឱ្យអ្នកបកប្រែជ្រើសរើសទម្រង់ប្រយោគ និងពាក្យពេចន៍ឱ្យមានភាពសមស្របទៅនឹងទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកនិយាយ និងអ្នកស្តាប់។
ប្រព័ន្ធអក្សរ និងការផ្ទេរសំឡេង (Script and Transliteration)
បញ្ហាប្រឈមបច្ចេកទេសមួយទៀតគឺការផ្ទេរឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួន ឈ្មោះភូមិសាស្ត្រ និងពាក្យវប្បធម៌ពីអក្សរខ្មែរទៅអក្សរអាមេនី។ អក្សរខ្មែរគឺជាអក្សរប្រភេទអប៊ូហ្គីដា (Abugida) ដែលពឹងផ្អែកលើព្យញ្ជនៈដែលមានស្រៈសំឡេងផ្ទាល់ខ្លួន (ស៊េរី អ និង អ៊ូ) និងមានការប្រើប្រាស់ជើងព្យញ្ជនៈ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាអាមេនីប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធអក្សរក្រមអាមេនី (Armenian alphabet) ផ្ទាល់ខ្លួន ដែលបង្កើតឡើងដោយលោក មេសរ៉ុប ម៉ាស្ទោត (Mesrop Mashtots) ក្នុងឆ្នាំ ៤០៥ នៃគ្រិស្តសករាជ។ ប្រព័ន្ធអក្សរក្រមនេះមានព្យញ្ជនៈ និងស្រៈដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។
នៅពេលផ្ទេរសំឡេងពីខ្មែរទៅអាមេនី អ្នកបកប្រែត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសំឡេងព្យញ្ជនៈខ្លះរបស់ខ្មែរដែលគ្មាននៅក្នុងភាសាអាមេនី ឬផ្ទុយទៅវិញ។ ឧទាហរណ៍ សំឡេង «ង» ឬ «ញ» នៅក្នុងភាសាខ្មែរ អាចទាមទារការផ្សំអក្សរ ឬការប្រើប្រាស់សំឡេងប្រហាក់ប្រហែលនៅក្នុងភាសាអាមេនី។ ការផ្ទេរសំឡេងមិនត្រឹមត្រូវអាចនាំឱ្យមានការភាន់ច្រឡំក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណមនុស្ស ឬទីកន្លែងនៅក្នុងឯកសារច្បាប់ ឬអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ដូច្នេះ ការបង្កើតគោលការណ៍ណែនាំស្តីពីការផ្ទេរសំឡេង (Transliteration Rules) គឺជាកត្តាចាំបាច់សម្រាប់គម្រោងបកប្រែផ្លូវការ។
ឥទ្ធិពលវប្បធម៌ និងការប្រើប្រាស់ពាក្យប្រៀបធៀប
វប្បធម៌ និងភាសាមិនអាចកាត់ផ្តាច់ពីគ្នាបានឡើយ។ ភាសាខ្មែរផ្ទុកទៅដោយទស្សនវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនា របៀបរស់នៅបែបជនបទ និងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់ ដែលស្តែងចេញតាមរយៈពាក្យស្លោក ឃ្លាប្រៀបធៀប និងគ្រាមភាសា។ ឧទាហរណ៍ ឃ្លាខ្មែរថា «ចូលព្រៃរកអុស» ឬ «ទឹកឡើងត្រីស៊ីស្រមោច ទឹកហោចស្រមោចស៊ីត្រី» គឺមានអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅទាក់ទងនឹងបរិបទសង្គមខ្មែរ។
ប្រសិនបើអ្នកបកប្រែធ្វើការបកប្រែចំៗ (Literal Translation) ទៅជាភាសាអាមេនី វានឹងធ្វើឱ្យអ្នកអានអាមេនីមានការយល់ច្រឡំ ឬមិនយល់សេចក្តីទាល់តែសោះ។ យុទ្ធសាស្ត្រដ៏ល្អបំផុតគឺការស្វែងរកឃ្លាប្រៀបធៀបដែលមានន័យដូចគ្នា ឬប្រហាក់ប្រហែលនៅក្នុងវប្បធម៌អាមេនី (Cultural Equivalence) ឬការបកប្រែពន្យល់ន័យ (Paraphrasing) ដើម្បីរក្សាខ្លឹមសារដើមឱ្យបានដដែល ប៉ុន្តែមានភាពងាយស្រួលយល់សម្រាប់អ្នកអានអាមេនី។
គន្លឹះ និងយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ការបកប្រែប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់
ដើម្បីទទួលបានការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាអាមេនីដែលមានលក្ខណៈវិជ្ជាជីវៈ និងត្រឹមត្រូវបំផុត អ្នកបកប្រែគួរតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវយុទ្ធសាស្ត្រ និងវិធីសាស្ត្រដូចខាងក្រោម៖
- ការយល់ដឹងពីបរិបទជាចម្បង៖ មុននឹងចាប់ផ្តើមបកប្រែ ត្រូវអាន និងយល់ពីអត្ថបទខ្មែរទាំងមូល ដើម្បីចាប់យកគំនិតចម្បង កម្រិតភាសា និងគោលបំណងរបស់អ្នកនិពន្ធដើម។
- ការបង្កើតសទ្ទានុក្រម៖ គួរតែរៀបចំសទ្ទានុក្រមពាក្យបច្ចេកទេស និងពាក្យគន្លឹះមុនពេលបកប្រែ ដើម្បីធានាថាពាក្យដដែលៗត្រូវបានបកប្រែដោយភាពស៊ីសង្វាក់គ្នាពេញមួយអត្ថបទ។
- ប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាជំនួយការបកប្រែ (CAT Tools)៖ ឧបករណ៍ដូចជា SDL Trados ឬ Memsource អាចជួយរក្សាទុកការចងចាំបកប្រែ (Translation Memory) និងបង្កើនល្បឿននៃការបកប្រែ ព្រមទាំងធានាគុណភាពការងារ។
- ការកែសម្រួលដោយអ្នកនិយាយភាសាដើម (Native Editing)៖ នេះជាជំហានដែលមិនអាចខ្វះបាន។ អត្ថបទដែលបកប្រែរួចជាភាសាអាមេនី ត្រូវតែឆ្លងកាត់ការត្រួតពិនិត្យ និងកែសម្រួលដោយអ្នកបកប្រែអាជីព ឬអ្នកនិយាយភាសាអាមេនីជាភាសាកំណើត ដើម្បីធានាបាននូវភាពរលូន ធម្មជាតិ និងភាពត្រឹមត្រូវតាមក្បួនវេយ្យាករណ៍ជាក់ស្តែង។