မျက်မှောက်ခေတ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး ကဏ္ဍများတွင် မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ရုရှားဘာသာစကားအကြား ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသော ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့အကြား ကုန်သွယ်ရေး၊ ပညာရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ တိကျပြီး အရည်အသွေးပြည့်ဝသော ဘာသာပြန်ဝန်ဆောင်မှုများ လိုအပ်ချက်မှာလည်း မြင့်မားလာသည်။ သို့ရာတွင် စာပေမိသားစု လုံးဝမတူညီသော ဤဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် လွယ်ကူသောအလုပ် မဟုတ်ပေ။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာမှ ရုရှားဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာ၌ တွေ့ကြုံရမည့် သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများ၊ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ချက်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် လိုက်နာရမည့် အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားမည် ဖြစ်သည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံနှင့် စကားလုံးအစီအစဉ် ကွဲပြားခြားနားမှု (Sentence Structure and Word Order)
မြန်မာဘာသာစကားသည် တိဗက်-မြန်မာ (Tibeto-Burman) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်ပြီး ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ ကတ္တား-ကံ-ကိရိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ ဝါကျ၏ အဆုံးတွင် အမြဲတမ်း ကိရိယာ (Verb) သို့မဟုတ် ကိရိယာနောက်ဆက်ပစ္စည်းများ တည်ရှိသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ရုရှားဘာသာစကားသည် အင်ဒို-ယူရိုပီယံ (Indo-European) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်ကာ အခြေခံအားဖြင့် ကတ္တား-ကိရိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။
သို့သော် ရုရှားဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ စကားလုံးများ၏ တည်နေရာသည် ပုံသေမရှိဘဲ အလွန်လွတ်လပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဝါကျတစ်ခုအတွင်း စကားလုံးများ မည်သည့်နေရာတွင် ရှိနေစေကာမူ ၎င်းတို့၏ ဝိဘတ်နောက်ဆက်များက မည်သည့်အရာသည် ကတ္တား၊ မည်သည့်အရာသည် ကံဖြစ်ကြောင်း အတိအကျ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်သူအနေဖြင့် မြန်မာဝါကျများ၏ ဆိုလိုရင်းကို ရုရှားဝါကျသို့ ပြောင်းလဲရာတွင် စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းထက် ရုရှားဘာသာ၏ သဘာဝကျသော ဝါကျပုံစံသို့ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန် လိုအပ်သည်။
၂။ ရုရှားဝိဘတ်စနစ်နှင့် မြန်မာနောက်ဆက်ပစ္စည်းများ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Comparing Russian Case System and Burmese Particles)
ရုရှားဘာသာစကားသည် ပေါင်းစပ်ဖော်ပြသော ဘာသာစကား (Fusional Language) ဖြစ်ပြီး နာမ်များ၊ နာမ်စားများနှင့် နာမဝိသေသနများသည် ဝါကျအတွင်း ၎င်းတို့၏ တာဝန်အလိုက် ဝိဘတ် ၆ မျိုး (Cases / Падежи) ဖြင့် ပုံစံပြောင်းလဲရသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ နာမ်၏ပုံစံပြောင်းလဲခြင်း မရှိဘဲ နောက်ကွယ်မှ ကပ်လိုက်သော နောက်ဆက်ပစ္စည်းများ (Particles) ကသာ သဒ္ဒါအခန်းကဏ္ဍကို ဆုံးဖြတ်သည်။ အောက်ပါဇယားသည် ရုရှားဝိဘတ်များနှင့် ၎င်းတို့နှင့် ကိုက်ညီသော မြန်မာနောက်ဆက်ပစ္စည်းများကို နှိုင်းယှဉ်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည် -
| ရုရှားဝိဘတ် (Russian Case) | မြန်မာနောက်ဆက်ပစ္စည်း (Burmese Particles) | ဥပမာပုံစံ (Example Comparison) |
|---|---|---|
| Nominative (Именительный) ကတ္တားအဖြစ် သုံးသည်။ |
သည် / က | Студент читает книгу. (ကျောင်းသားသည် စာအုပ်ကို ဖတ်နေသည်။) |
| Genitive (Родительный) ပိုင်ဆိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် မရှိခြင်းကို ပြသည်။ |
၏ / ရဲ့ / မရှိပါ | Книга студента. (ကျောင်းသား၏ စာအုပ်။) У меня нет книги. (ငါ့မှာ စာအုပ် မရှိပါ။) |
| Dative (Дательный) လက်ခံသူ သို့မဟုတ် ဦးတည်ရာကို ပြသည်။ |
အား / သို့ / ထံသို့ | Я дал книгу студенту. (ငါ စာအုပ်ကို ကျောင်းသားအား ပေးခဲ့သည်။) |
| Accusative (Винительный) တိုက်ရိုက်ကံကို ပြသည်။ |
ကို | Я вижу студента. (ငါ ကျောင်းသားကို မြင်သည်။) |
| Instrumental (Творительный) နည်းလမ်း၊ ကိရိယာ သို့မဟုတ် အတူတကွရှိခြင်းကို ပြသည်။ |
ဖြင့် / နှင့် / အဖြစ် | Писать ручкой. (ဘောပင်ဖြင့် ရေးသည်။) |
| Prepositional (Предложный) နေရာ သို့မဟုတ် အကြောင်းအရာကို ပြသည်။ |
၌ / တွင် / မှာ / အကြောင်း | Думать о студенте. (ကျောင်းသားအကြောင်း တွေးတောသည်။) |
ရုရှားဝိဘတ်စနစ်သည် အလွန်ရှုပ်ထွေးပြီး နာမ်များ၏ လိင် (Gender - Masculine, Feminine, Neuter) နှင့် ကိန်း (Singular, Plural) ပေါ်မူတည်၍ နောက်ဆက်တွဲ ပြောင်းလဲမှုများစွာ ရှိသဖြင့် မြန်မာ-ရုရှား ဘာသာပြန်သူတစ်ဦးသည် ဤစနစ်ကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ အသုံးချနိုင်ရန် လိုအပ်သည်။
၃။ ကိရိယာ၏ ပြီးမြောက်ခြင်းနှင့် မပြီးမြောက်ခြင်း အသွင်အပြင် (Verb Aspects in Russian Grammar)
ရုရှားဘာသာစကားတွင် ကိရိယာတစ်ခုစီတွင် မပြီးမြောက်သေးသောအသွင် (Imperfective - НСВ) နှင့် ပြီးမြောက်သွားသောအသွင် (Perfective - СВ) ဟူ၍ အတွဲလိုက် တည်ရှိသည်။ ဤစနစ်သည် မြန်မာဘာသာစကားတွင် မရှိသောကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ အမှားအယွင်း အများဆုံး ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည့် အပိုင်းဖြစ်သည်။
- Imperfective (မပြီးမြောက်သေးသောအသွင်): လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခု၏ ဖြစ်စဉ်၊ အလေ့အထ သို့မဟုတ် ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်ခြင်းကို ပြသည်။ ဥပမာ - "Я писал письмо" (ငါ စာရေးနေခဲ့သည် - ရေးနေဆဲဖြစ်စဉ်ကို အလေးပေးသည်)။
- Perfective (ပြီးမြောက်သွားသောအသွင်): လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခု ပြီးမြောက်အောင်မြင်သွားခြင်းနှင့် ရလဒ်ကို အလေးပေးသည်။ ဥပမာ - "Я написал письмо" (ငါ စာရေးပြီးခဲ့ပြီ - စာရေးခြင်း ပြီးဆုံးသွားသည့် ရလဒ်ကို အလေးပေးသည်)။
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဤသဘောတရားကို ဖော်ပြရန် "နေသည်"၊ "ခဲ့သည်"၊ "ဖူးသည်"၊ "ပြီးပြီ" စသည့် နောက်ဆက်တွဲ ကူညီကိရိယာများ သို့မဟုတ် ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းမြန်မာဝါကျ၏ လုပ်ဆောင်ချက်သဘာဝကို သေချာစွာ စိစစ်ပြီး သင့်လျော်သော ရုရှားကိရိယာပုံစံ (Aspect) ကို ရွေးချယ်အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။
၄။ လူမှုဆက်ဆံရေး နှုတ်ဆက်မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွာခြားချက်များ (Cultural Nuances and Sociolinguistic Registers)
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုသည် အပြန်အလှန် လေးစားမှု၊ အသက်အရွယ်နှင့် ဂုံဒြပ်ကို အထူးအလေးထားသော ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစကားတွင် "ဦး၊ ဒေါ်၊ ကို၊ မ၊ မောင်၊ ညီမ" စသည့် တပ်ခေါ်စကားလုံးများစွာ ရှိသကဲ့သို့ ယဉ်ကျေးမှုပြ နောက်ဆက်ပစ္စည်းများဖြစ်သော "ပါ၊ ခင်ဗျာ၊ ရှင်" တို့ကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရသည်။
ရုရှားဘာသာစကားတွင်မူ ယဉ်ကျေးမှုပြသရန်အတွက် အဓိကအားဖြင့် နာမ်စားနှစ်မျိုးကို ခွဲခြားအသုံးပြုသည် -
- Ты (သင်/မင်း): သူငယ်ချင်းများ၊ မိသားစုဝင်များ သို့မဟုတ် မိမိထက် အသက်ငယ်သူများအကြား ရင်းနှီးစွာ ပြောဆိုရာတွင် သုံးသည်။
- Вы (ခင်ဗျား/ရှင်/လူကြီးမင်းတို့): စိမ်းသူများ၊ အထက်လူကြီးများ သို့မဟုတ် တလေးတစား ပြောဆိုလိုသော အခါတွင် သုံးသည်။
ထို့ပြင် ရုရှားလူမျိုးများသည် အမည်အပြည့်အစုံခေါ်ဆိုရာတွင် မူရင်းအမည်နှင့်အတူ ဖခင်အမည်မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်လတ် (Patronymic / Отчество) ကို တွဲဖက်ခေါ်ဆိုခြင်းဖြင့် လေးစားမှုကို ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ဥပမာ - "Иван Иванович" (အိုင်ဗင် အိုင်ဗန်နိုဗစ်ချ်)။ မြန်မာဘာသာမှ ရုရှားဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းမြန်မာစာသား၏ ရင်းနှီးမှုအဆင့်အတန်း (Register) ကို သေချာစွာဆန်းစစ်ပြီး ရုရှားဘာသာစကား၏ "Ты" သို့မဟုတ် "Вы" ပုံစံကို မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်အသုံးပြုရမည်ဖြစ်သလို၊ လိုအပ်ပါက ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းမှု (Localization) များကို ပြုလုပ်ရမည် ဖြစ်သည်။
၅။ အောင်မြင်သော မြန်မာ-ရုရှား ဘာသာပြန်ဆိုမှုအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ (Practical Translation Tips)
မြန်မာ-ရုရှား ဘာသာပြန်ဆိုမှုတွင် အမှားအယွင်းကင်းပြီး သဘာဝကျသော ရလဒ်ကောင်းများ ရရှိစေရန် အောက်ပါလက်တွေ့ကျသော နည်းလမ်းများကို လိုက်နာကျသုံးနိုင်သည် -
- ဝါကျများကို စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါ- ရှည်လျားပြီး ရှုပ်ထွေးသော မြန်မာဝါကျများကို ရုရှားသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက ဖတ်ရှုရခက်ခဲသွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် မူရင်းဝါကျကို အဓိပ္ပာယ် ရှင်းလင်းသော ဝါကျတိုလေးများအဖြစ် ပိုင်းဖြတ်ပြီးမှ ပြန်ဆိုပါ။
- ကြားခံဘာသာစကားကို အကူအညီယူပါ- မြန်မာ-ရုရှား တိုက်ရိုက်အဘိဓာန်များမှာ အလွန်နည်းပါးသဖြင့် အဓိပ္ပာယ်မပြတ်သားသော ဝေါဟာရများ တွေ့ကြုံရပါက မြန်မာ-အင်္ဂလိပ် နှင့် အင်္ဂလိပ်-ရုရှား အဘိဓာန်များကို သုံးပွင့်ဆိုင် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးပါ။
- ဝိဘတ်တွဲဖက်မှုပုံစံများ (Verbal Government) ကို ဂရုစိုက်ပါ- ရုရှားဘာသာစကားတွင် ကိရိယာတစ်ခုစီသည် ၎င်း၏နောက်တွင် မည်သည့်ဝိဘတ် (Case) ကို မဖြစ်မနေ ယူရမည်ဟူသော သတ်မှတ်ချက်များ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို မှားယွင်းစွာ သုံးမိပါက သဒ္ဒါအမှားကြီး ဖြစ်သွားနိုင်သည်။
- ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နှိုင်းယှဉ်ချက်များကို သတိပြုပါ- မြန်မာစကားပြောများတွင် သဘာဝကျသော နှုတ်ဆက်စကားအချို့ (ဥပမာ- ထမင်းစားပြီးပြီလား) ကို ရုရှားဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းမျိုး ရှောင်ကြဉ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်ကိုက်ညီသော နှုတ်ဆက်စကားမျိုး ပြောင်းလဲအသုံးပြုပါ။
ချုပ်ရသော် မြန်မာဘာသာမှ ရုရှားဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါစနစ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ကွာခြားချက်များကြောင့် အလွန်စိန်ခေါ်မှုများလှသော်လည်း စနစ်တကျ ဆန်းစစ်လေ့လာပြီး လက်တွေ့လေ့ကျင့်ပါက အလွန်ကောင်းမွန်သော ဘာသာပြန်ချက်များကို ဖန်တီးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။