နိဒါန်း- မြန်မာ-ဆွန်ဒါ ဘာသာပြန်ခြင်း၏ အရေးပါမှု
ဂလိုဘယ်လိုက်ဇေးရှင်းစနစ်နှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်လာသည်နှင့်အမျှ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ဒေသတွင်းဘာသာစကားများအကြား တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုမှုသည် ပိုမိုအရေးပါလာပါသည်။ အထူးသဖြင့် ဆီနို-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားအနွယ်ဝင်ဖြစ်သော မြန်မာဘာသာစကား (Burmese) နှင့် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂျာဗားကျွန်းအနောက်ပိုင်းတွင် အဓိကပြောဆိုကြသော ဩစထရိုနီးရှန်း (Austronesian) ဘာသာစကားအနွယ်ဝင် ဆွန်ဒါဘာသာစကား (Sundanese) တို့အကြား ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသကဲ့သို့ စိန်ခေါ်မှုများစွာရှိသည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာစကားမှ ဆွန်ဒါဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုရာ၌ တွေ့ကြုံရမည့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများ၊ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် အရည်အသွေးမြင့် ဘာသာပြန်ဆိုမှုများ ရရှိနိုင်စေရန်အတွက် အဓိကကျသော နည်းဗျူဟာများကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံစနစ် ကွဲပြားခြားနားမှု (Sentence Structure Differences)
မြန်မာစာမှ ဆွန်ဒါဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ပထမဆုံးနှင့် အဓိကအကျဆုံး ရင်ဆိုင်ရမည့် စိန်ခေါ်မှုမှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြင်း ဖြစ်သည်။
- မြန်မာဘာသာစကား၏ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ- မြန်မာဘာသာစကားသည် SOV (Subject - Object - Verb) ဟုခေါ်သော "ကတ္တား - ကံ - ကြိယာ" စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ ဝါကျတစ်ကြောင်း၏ အဆုံးတွင် ကြိယာကို အမြဲတမ်း တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
- ဆွန်ဒါဘာသာစကား၏ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ- ဆွန်ဒါဘာသာစကားသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် SVO (Subject - Verb - Object) ဟုခေါ်သော "ကတ္တား - ကြိယာ - ကံ" တည်ဆောက်ပုံကို အဓိကထား အသုံးပြုသည်။ အချို့သော ဝါကျများတွင် အလေးပေးဖော်ပြလိုသည့်အပေါ် မူတည်၍ VSO သို့မဟုတ် VOS ပုံစံများသို့ ပြောင်းလဲသွားတတ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုသူသည် မြန်မာဝါကျတစ်ခုကို ဆွန်ဒါဘာသာသို့ ပြန်ဆိုသည့်အခါ စကားလုံးများကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်ဘဲ၊ ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ တည်ဆောက်ပုံကို ဆွန်ဒါသဒ္ဒါစနစ်နှင့် ကိုက်ညီအောင် နေရာပြန်လည်ချထားပေးရမည် ဖြစ်သည်။ ကြိယာကို ဝါကျအလယ် သို့မဟုတ် ကတ္တား၏ နောက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးရန် လိုအပ်သည်။
၂။ စကားလုံးနောက်ဆက်များနှင့် ကြိယာအသွင်ပြောင်းလဲမှုများ (Affixes and Verb Morphology)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် စကားစုများ သို့မဟုတ် နာမ်၊ ကြိယာများ၏ နောက်၌ "သည်၊ က၊ ကို၊ အား၊ ဖြင့်၊ ၌" စသည့် ဝိဘတ်များနှင့် နောက်ဆက်တွဲပစ္စည်းများကို ကပ်၍ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ချက်များကို ဖော်ပြသည်။
ဆွန်ဒါဘာသာစကားသည် အောစထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားစု၏ ထုံးစံအတိုင်း အလွန်ရှုပ်ထွေးသော ကြိယာစနစ် (Agglutinative Morphology) ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် ရှေ့ဆက် (Prefixes)၊ ကြားညှပ် (Infixes)၊ နောက်ဆက် (Suffixes) နှင့် ပူးတွဲနောက်ဆက် (Circumfixes) စသည်ဖြင့် ကွဲပြားစွာ ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဆွန်ဒါဘာသာစကားတွင် ကြိယာတစ်ခု၏ ရှေ့ သို့မဟုတ် နောက်၌ ထည့်သွင်းလိုက်သော စကားလုံးအစိတ်အပိုင်းများပေါ် မူတည်၍ ပြုလုပ်သူကိုယ်တိုင်လုပ်ဆောင်ခြင်း (Active)၊ အပြုခံရခြင်း (Passive) သို့မဟုတ် အပြန်အလှန်လုပ်ဆောင်ခြင်း (Reciprocal) စသည်ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်များ လုံးဝပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားရှိ ဝိဘတ်များ၏ သဘောတရားကို ဆွန်ဒါဘာသာစကား၏ ရှေ့ဆက်၊ နောက်ဆက်စနစ်များဖြင့် တိကျစွာ အစားထိုးနိုင်ရန် ဘာသာဗေဒကျွမ်းကျင်မှု အထူးလိုအပ်သည်။
၃။ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စကားပြောအဆင့်အတန်း ကွဲပြားမှု (Speech Levels and Politeness)
အာရှဘာသာစကားများ၏ ထုံးစံအတိုင်း မြန်မာနှင့် ဆွန်ဒါ နှစ်မျိုးလုံးတွင် စကားပြောဆိုသူများ၏ အဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်နှင့် ရင်းနှီးမှုအပေါ် မူတည်၍ အသုံးပြုရသော စကားလုံးများ ကွဲပြားခြားနားမှု ရှိသည်။
ဆွန်ဒါဘာသာစကားတွင် ၎င်းကို "Undak-usuk Basa" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး စကားပြောဆိုမှု အဆင့်အတန်း အဓိက သုံးမျိုးရှိသည်။
- Loma (ရိုးရိုး/အလွတ်သဘော)- ရွယ်တူချင်း သို့မဟုတ် အဆင့်အတန်းတူညီသူများ၊ အလွန်ရင်းနှီးသူများအကြား ပြောဆိုသော စကားပြောပုံစံ ဖြစ်သည်။
- Lemes (ယဉ်ကျေး/ဂါရဝပြု)- အသက်ကြီးသူများ၊ ရာထူးဌာနန္တရကြီးမားသူများ သို့မဟုတ် မရင်းနှီးသေးသူများကို ဂါရဝပြုပြောဆိုရာတွင် အသုံးပြုသည်။
- Cohag (အလွန်ကြမ်းတမ်းသောစကားပြော)- အချို့သော အခြေအနေများ သို့မဟုတ် ဒေါသထွက်ချိန်များတွင်သာ အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။
မြန်မာဘာသာစကားတွင်လည်း "ပါ၊ ခင်ဗျာ၊ ရှင်" စသည့် ယဉ်ကျေးမှုပြ နောက်ဆက်ပစ္စည်းများရှိသကဲ့သို့၊ ဆွန်ဒါဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းစာသား၏ ဆက်စပ်အကြောင်းအရာ (Context) ကို သေချာစွာ သုံးသပ်ရပါမည်။ မူရင်းမြန်မာစာသား၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ပြောဆိုသူ-နားထောင်သူ ဆက်ဆံရေးကို မသိရှိပါက ဆွန်ဒါဘာသာပြန်တွင် သင့်တော်သည့် စကားပြောအဆင့်အတန်း (Lemes သို့မဟုတ် Loma) ကို ရွေးချယ်ရန် ခက်ခဲမည်ဖြစ်ပြီး၊ မှားယွင်းစွာ အသုံးပြုမိပါက ဖတ်ရှုသူကို ရိုင်းပျရာကျစေနိုင်သည်။
၄။ အလင်္ကာများနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ဒေသအလိုက် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေခြင်း (Idioms and Localization)
မြန်မာစကားပုံများ၊ အလင်္ကာများနှင့် ထိန်းသိမ်းအသုံးပြုလေ့ရှိသော အီဒီယမ် (Idioms) များသည် မြန်မာ့လူနေမှုဘဝနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင် များစွာအခြေခံသည်။ အလားတူပင် ဆွန်ဒါဘာသာစကား၏ အီဒီယမ်များသည်လည်း ၎င်းတို့၏ စိုက်ပျိုးရေးလူနေမှုစနစ်၊ အစ္စလာမ်ဘာသာနှင့် ဒေသတွင်း ရိုးရာယုံကြည်မှုများအပေါ် အခြေခံထားသည်။
စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်း (Literal Translation) သည် အဓိပ္ပာယ်မရှိသော သို့မဟုတ် နားလည်ရခက်ခဲသော စာသားများကိုသာ ထွက်ပေါ်စေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုသူသည် မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို သေချာစွာ ဆုပ်ကိုင်ပြီး ဆွန်ဒါလူမျိုးများ နားလည်လွယ်မည့် အလားတူ ဒေသတွင်းစကားပုံ သို့မဟုတ် အသုံးအနှုန်းများဖြင့် အစားထိုးခြင်း (Transcreation) နည်းဗျူဟာကို အသုံးပြုရပါမည်။
၅။ အသံထွက်နှင့် စာလုံးပေါင်းစနစ်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ (Phonetics and Orthography)
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဆွန်ဒါဘာသာစကားတို့သည် စာရေးသားမှုစနစ် (Writing System) တွင် လုံးဝ ကွဲပြားခြားနားကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ဗျည်းနှင့် သရများကို အခြေခံထားသော အက္ခရာစနစ် (Abugida) ဖြစ်သည့် မြန်မာအက္ခရာကို အသုံးပြုသော်လည်း၊ ဆွန်ဒါဘာသာစကားသည် လက်ရှိအချိန်တွင် လက်တင်အက္ခရာ (Latin script / Rumi) ကို အဓိကထား အသုံးပြုကာ ရေးသားကြသည်။ ရှေးဟောင်း ဆွန်ဒါအက္ခရာ (Aksara Sunda) ရှိသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် အသုံးနည်းပါးသွားပြီ ဖြစ်သည်။
ထို့ပြင် အသံထွက်စနစ် (Phonology) ပိုင်းတွင်လည်း ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဆွန်ဒါဘာသာစကားတွင် အသုံးပြုသော သရသံများဖြစ်သည့် "eu" (အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကားတွင် မရှိဘဲ ဆွန်ဒါဘာသာစကားတွင်သာ သီးသန့်ရှိတတ်သော အသံ) ကို မြန်မာအက္ခရာဖြင့် ဖလှယ်ရန် အလွန်ခက်ခဲသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသူအနေဖြင့် အမည်နာမများ သို့မဟုတ် တိုက်ရိုက်အသံထွက်ဖလှယ်ရမည့် ဝေါဟာရများကို ပြန်ဆိုရာတွင် သွေဖည်မှုမရှိစေရန် အထူးသတိပြုရပါမည်။
၆။ မြန်မာ-ဆွန်ဒါ ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
အရည်အသွေးမြင့်ပြီး သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်စာသားများကို ရရှိနိုင်ရန် အောက်ပါအချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည်-
- စကားလုံးတစ်လုံးချင်း ပြန်ဆိုခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ- အထူးသဖြင့် ဆွန်ဒါဘာသာစကားသည် အဓိပ္ပာယ်ဆက်စပ်မှုအပေါ် များစွာမူတည်သဖြင့် တစ်ဝါကျလုံး၏ သဘောတရားကို အရင်နားလည်အောင် လုပ်ဆောင်ပြီးမှသာ ပြန်ဆိုသင့်သည်။
- စကားပြောစနစ် အဆင့်အတန်းကို တိကျစွာ ရွေးချယ်ပါ- စာသားဖတ်ရှုမည့် ပစ်မှတ်ပရိသတ် (Target Audience) ကို အသေအချာ ခွဲခြားသတ်မှတ်ပါ။ လုပ်ငန်းသုံးစာသားများအတွက် ယဉ်ကျေးသော Lemes စနစ်ကို အသုံးပြုပြီး၊ လူမှုကွန်ရက် သို့မဟုတ် အလွတ်သဘောရေးသားမှုများအတွက် Loma စနစ်ကို သင့်တင့်စွာ သုံးစွဲပါ။
- ခေတ်ပေါ်စကားလုံးများနှင့် မွေးစားစကားလုံးများကို သတိပြုပါ- ဆွန်ဒါဘာသာစကားတွင် အင်ဒိုနီးရှားဘာသာစကား (Bahasa Indonesia) နှင့် ဂျာဗားဘာသာစကား (Javanese) တို့မှ လွှမ်းမိုးမှုများရှိရာ၊ သင့်လျော်သော ဝေါဟာရရွေးချယ်မှုကို ခေတ်ရေစီးကြောင်းနှင့်အညီ ရွေးချယ်တတ်ရန် လိုအပ်သည်။
- ဘာသာပြန်ဆော့ဖ်ဝဲများနှင့် ကိရိယာများကို အကူအညီယူပါ- နည်းပညာခေတ်တွင် CAT tools များနှင့် အဘိဓာန်များကို စနစ်တကျအသုံးပြုခြင်းက အချိန်ကုန်သက်သာစေရုံသာမက စကားလုံးသုံးနှုန်းမှု တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန် ကူညီပေးနိုင်သည်။
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မြန်မာဘာသာစကားမှ ဆွန်ဒါဘာသာစကားသို့ အောင်မြင်စွာ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် သဒ္ဒါဗေဒဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများကို နားလည်ရုံသာမက နှစ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံနှင့် စကားပြောဆိုမှု ဓလေ့စရိုက်များကိုပါ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း တန်ဖိုးထား နားလည်သဘောပေါက်ရန် လိုအပ်လှပေသည်။