ការបកប្រែរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាដាណឺម៉ាក គឺជាកិច្ចការមួយដ៏ស្មុគស្មាញ និងទាមទារនូវការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅ មិនត្រឹមតែលើផ្នែកពាក្យពេចន៍ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងលើផ្នែករចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ វប្បធម៌ និងបរិបទសង្គមនៃប្រទេសទាំងពីរផងដែរ។ ភាសាខ្មែរជាសមាជិកនៃអំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីទិក (Austroasiatic) ដែលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធសរសេរដាច់ដោយឡែក និងមិនមានការប្រែប្រួលទម្រង់ពាក្យតាមកាលវេលា ឬភេទឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាដាណឺម៉ាកជាភាសាក្នុងក្រុមអាល្លឺម៉ង់ខាងជើង (North Germanic) ដែលមានប្រភពចេញពីតំបន់អឺរ៉ុបខាងជើង ដោយមានលក្ខណៈពិសេសក្នុងការបំបែកកិរិយាសព្ទ និងនាមទៅតាមភេទ ករណី និងកាល។ អត្ថបទនេះនឹងបង្ហាញពីដំណើរការ ភាពខុសគ្នា លក្ខណៈពិសេស និងគន្លឹះសំខាន់ៗក្នុងការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាដាណឺម៉ាក ដើម្បីធានាបាននូវគុណភាពខ្ពស់ និងភាពត្រឹមត្រូវនៃអត្ថន័យ។
១. ភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគ
ចំណុចចាប់ផ្តើមដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់អ្នកបកប្រែ គឺការស្វែងយល់ពីភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធវេយ្យាករណ៍រវាងភាសាទាំងពីរ។ ភាសាខ្មែរជាភាសាឯកព្យាង្គ ឬភាសាបន្តភ្ជាប់ (Isolating Language) ដែលមានន័យថា ពាក្យនីមួយៗរក្សាទម្រង់ដើមរបស់វាជានិច្ច ទោះបីជាស្ថិតក្នុងកាលៈទេសៈណាក៏ដោយ។ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីកាលវេលា (Tense) ឬចំនួន (Plurality) ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់ពាក្យបន្ថែម (Particles) ឬពឹងផ្អែកលើបរិបទប្រយោគទាំងស្រុង។
ចំណែកឯភាសាដាណឺម៉ាកវិញ គឺជាភាសាដែលមានការបំបែករូបសព្ទ (Inflected Language)។ នាមនៅក្នុងភាសាដាណឺម៉ាកត្រូវបានបែងចែកជាពីរភេទ គឺភេទរួម (Fælleskøn/Common gender) ដែលប្រើសូចនាករ "en" និងភេទគ្មានជីវិត (Intetkøn/Neuter gender) ដែលប្រើសូចនាករ "et"។ ការបកប្រែនាមពីភាសាខ្មែរដែលគ្មានភេទទៅជាភាសាដាណឺម៉ាក ទាមទារឱ្យអ្នកបកប្រែត្រូវដឹងច្បាស់ថា នាមនីមួយៗជាភេទអ្វី ដើម្បីប្រើប្រាស់គុណនាម និងសូចនាករឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
លើសពីនេះទៅទៀត រចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគក៏មានភាពខុសគ្នាខ្លាំងផងដែរ។ ទោះបីជាភាសាទាំងពីរប្រើប្រាស់ទម្រង់ ប្រធាន+កិរិយាសព្ទ+កម្មបទ (SVO) ជាទូទៅក៏ដោយ ប៉ុន្តែភាសាដាណឺម៉ាកមានច្បាប់ "V2" (Verb-Second) យ៉ាងតឹងរ៉ឹង ក្នុងប្រយោគសំខាន់ ដែលមានន័យថា កិរិយាសព្ទត្រូវតែស្ថិតនៅទីតាំងទីពីរជានិច្ច ទោះបីជាមានកិរិយាសព្ទវិសេស ឬឃ្លាបញ្ជាក់ពេលវេលាមកនៅខាងមុខក៏ដោយ។ អ្នកបកប្រែត្រូវតែប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងការរៀបចំលំដាប់ពាក្យឡើងវិញ ដើម្បីកុំឱ្យប្រយោគដាណឺម៉ាកស្តាប់ទៅខុសធម្មជាតិ។
២. បញ្ហាប្រឈមក្នុងការបកប្រែកម្រិតវប្បធម៌ និងបរិបទសង្គម
ភាសាគឺជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៌។ នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ ទំនាក់ទំនងរវាងបុគ្គលត្រូវបានកំណត់ដោយឋានានុក្រម ទំនាក់ទំនងគ្រួសារ និងអាយុ។ កត្តានេះធ្វើឱ្យភាសាខ្មែរមានប្រព័ន្ធសព្វនាម និងកម្រិតភាសា (Honorifics) យ៉ាងសម្បូរបែប ដូចជាការប្រើប្រាស់ពាក្យផ្សេងៗគ្នាសម្រាប់ "ខ្ញុំ" "អ្នក" "ហូប" "ស្លាប់" ទៅតាមឋានៈរបស់បុគ្គល (ព្រះសង្ឃ មន្ត្រីរាជការ ឬមនុស្សទូទៅ)។
ផ្ទុយទៅវិញ សង្គមដាណឺម៉ាកផ្តោតសំខាន់លើសមភាពសង្គម (Egalitarianism) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈគោលគំនិត "Janteloven" (ច្បាប់យ៉ានតេ)។ នៅក្នុងភាសាដាណឺម៉ាក សព្វនាម "du" (អ្នក) ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូប ចាប់តាំងពីសិស្សសាលារហូតដល់នាយករដ្ឋមន្ត្រី ឬសូម្បីតែសមាជិករាជវង្សក្នុងកាលៈទេសៈខ្លះ។ សព្វនាមផ្លូវការ "De" ត្រូវបានប្រើប្រាស់តិចតួចបំផុតនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ដូច្នេះ នៅពេលបកប្រែអត្ថបទខ្មែរដែលមានការគោរពខ្ពស់ទៅជាភាសាដាណឺម៉ាក អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកវិធីសាស្ត្រសម្រួលកម្រិតភាសា ដើម្បីកុំឱ្យវាស្តាប់ទៅផ្លូវការជ្រុល ឬរឹងត្អឹងនៅក្នុងបរិបទដាណឺម៉ាក ប៉ុន្តែនៅតែរក្សាបាននូវភាពគួរសម និងវិជ្ជាជីវៈ។
បន្ថែមលើនេះ គោលគំនិតវប្បធម៌ដាណឺម៉ាកដ៏ល្បីល្បាញគឺ "Hygge" (អារម្មណ៍កក់ក្តៅ និងផាសុកភាពជាមួយមនុស្សជាទីស្រឡាញ់) មិនមានពាក្យបកប្រែចំផ្ទាល់នៅក្នុងភាសាខ្មែរឡើយ។ ការបកប្រែពាក្យបែបនេះតម្រូវឱ្យមានការបកស្រាយបរិបទ ឬការប្រើប្រាស់ពាក្យពន្យល់បន្ថែម ដើម្បីឱ្យអ្នកអានខ្មែរអាចយល់បានស៊ីជម្រៅ។
៣. យុទ្ធសាស្ត្រ និងវិធីសាស្ត្រសម្រាប់ការបកប្រែប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព
ដើម្បីសម្រេចបាននូវការបកប្រែដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងមានលក្ខណៈធម្មជាតិ អ្នកបកប្រែគួរអនុវត្តតាមយុទ្ធសាស្ត្រដូចខាងក្រោម៖
- ការធ្វើមូលដ្ឋានីយកម្ម (Localization)៖ កុំបកប្រែពាក្យក្នុងពាក្យ (Literal Translation)។ ចូរស្វែងរកពាក្យស្លោក បរិបទ ឬឃ្លាដែលមានន័យសមមូលនៅក្នុងភាសាដាណឺម៉ាក ដើម្បីជំនួសឃ្លាខ្មែរដែលមិនអាចបកប្រែចំបាន។
- ការរក្សាតុល្យភាពនៃសម្លេងអត្ថបទ (Tone of Voice)៖ រក្សាសម្លេង និងស្ទីលដើមរបស់អ្នកនិពន្ធ។ ប្រសិនបើអត្ថបទដើមជាអត្ថបទផ្លូវការ ត្រូវប្រាកដថាភាសាដាណឺម៉ាកដែលប្រើប្រាស់មានកម្រិតសមស្រប ទោះបីជាមានការលុបបំបាត់ប្រព័ន្ធឋានានុក្រមខ្លះក៏ដោយ។
- ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាជំនួយ៖ ការប្រើប្រាស់កម្មវិធីជំនួយការបកប្រែ (CAT Tools) និងវចនានុក្រមឯកទេស ជួយរក្សាបាននូវភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃពាក្យបច្ចេកទេស ជាពិសេសក្នុងវិស័យច្បាប់ វេជ្ជសាស្ត្រ និងព័ត៌មានវិទ្យា។
៤. គន្លឹះសំខាន់ៗសម្រាប់អ្នកបកប្រែអាជីព
ប្រសិនបើអ្នកចង់ក្លាយជាអ្នកបកប្រែអាជីពដ៏ជោគជ័យម្នាក់ក្នុងការបកប្រែរវាងភាសាទាំងពីរនេះ ចូរចងចាំគន្លឹះទាំងនេះ៖
- យល់ដឹងពីទម្រង់អកម្ម (Passive Voice)៖ ភាសាដាណឺម៉ាកប្រើប្រាស់ទម្រង់អកម្មញឹកញាប់ណាស់ (តាមរយៈការបន្ថែម "-s" នៅចុងកិរិយាសព្ទ ឬប្រើកិរិយាសព្ទជំនួយ "blive")។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាខ្មែរនិយមប្រើប្រាស់ទម្រង់សកម្ម (Active Voice)។ នៅពេលបកប្រែ អ្នកត្រូវកែសម្រួលទម្រង់ប្រយោគទាំងនេះ ដើម្បីឱ្យស្របទៅតាមចំណូលចិត្តនៃភាសានីមួយៗ។
- ការពិនិត្យឡើងវិញដោយអ្នកជំនាញជនជាតិដើម (Native Proofreading)៖ ជំហានចុងក្រោយដែលមិនអាចខ្វះបាន គឺការឱ្យអ្នកបកប្រែដែលជាជនជាតិដាណឺម៉ាកដើម ពិនិត្យមើលលំហូរ និងភាពធម្មជាតិនៃភាសាឡើងវិញ ដើម្បីធានាថាគ្មានកំហុសឆ្គងផ្នែកវប្បធម៌ ឬវេយ្យាករណ៍ណាមួយកើតឡើងឡើយ។
- ការអភិវឌ្ឍចំណេះដឹងជាប្រចាំ៖ ទាំងភាសាខ្មែរ និងភាសាដាណឺម៉ាក តែងតែមានការវិវត្ត។ ការអានសៀវភៅ ព័ត៌មាន និងការតាមដានការប្រើប្រាស់ភាសាបច្ចុប្បន្ននៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរ នឹងជួយឱ្យការបកប្រែរបស់អ្នកមានភាពទាន់សម័យ និងមានភាពរស់រវើក។
៥. ភាពខុសគ្នានៃការប្រើប្រាស់លេខ របៀបរាប់ និងទម្រង់កាលបរិច្ឆេទ
ចំណុចលម្អិតតូចៗ ដូចជាការសរសេរកាលបរិច្ឆេទ ពេលវេលា និងប្រព័ន្ធលេខ ក៏អាចបង្កជាកំហុសឆ្គងក្នុងការបកប្រែផងដែរ ប្រសិនបើមិនមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់។ នៅក្នុងភាសាខ្មែរ ប្រព័ន្ធលេខ និងការរាប់ចំនួនមានលក្ខណៈសាមញ្ញ ប៉ុន្តែពេលខ្លះយើងប្រើប្រាស់លេខខ្មែរ (១, ២, ៣...) ជំនួសឱ្យលេខអារ៉ាប់ (1, 2, 3...) នៅក្នុងឯកសារផ្លូវការ ឬការសរសេរប្រពៃណី។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាដាណឺម៉ាកប្រើប្រាស់លេខអារ៉ាប់ជាទូទៅ ប៉ុន្តែវិធីអានលេខរបស់ពួកគេមានភាពប្លែក និងស្មុគស្មាញខ្លាំង (ឧទាហរណ៍ ប្រព័ន្ធរាប់ចំនួនផ្អែកលើខ្នាតម្ភៃ ឬ "vigesimal system" ដូចជាពាក្យ "halvtreds" សម្រាប់ហាសិប ដែលមានន័យថា ពាក់កណ្តាលនៃម្ភៃទីបី)។ ទោះបីជាអ្នកមិនចាំបាច់បកប្រែប្រព័ន្ធអាននេះក្តី ប៉ុន្តែការយល់ដឹងពីរបៀបសរសេរ និងការប្រើប្រាស់សញ្ញាក្បៀស (Comma) និងសញ្ញាចុច (Period) ក្នុងលេខទសភាគគឺជារឿងសំខាន់បំផុត។ នៅក្នុងប្រទេសដាណឺម៉ាក សញ្ញាក្បៀសត្រូវបានប្រើសម្រាប់ទសភាគ (ឧទាហរណ៍ 1,5) ចំណែកសញ្ញាចុចត្រូវបានប្រើសម្រាប់ពាន់ (ឧទាហរណ៍ 1.000) ដែលនេះគឺផ្ទុយពីប្រព័ន្ធអន្តរជាតិដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
លើសពីនេះ ទម្រង់កាលបរិច្ឆេទក៏ត្រូវតម្រូវឱ្យស្របតាមស្តង់ដារក្នុងស្រុកផងដែរ។ នៅប្រទេសដាណឺម៉ាក ទម្រង់កាលបរិច្ឆេទពេញនិយមគឺ ថ្ងៃ/ខែ/ឆ្នាំ (DD/MM/YYYY) ខណៈពេលដែលនៅក្នុងបរិបទខ្មែរ យើងអាចប្រើប្រាស់ទាំង ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ ឬ ឆ្នាំ-ខែ-ថ្ងៃ អាស្រ័យលើប្រភេទឯកសារ។ ការបកប្រែត្រូវតែធានាថាកាលបរិច្ឆេទទាំងអស់ត្រូវបានបម្លែងទៅជាទម្រង់ដែលអ្នកអានដាណឺម៉ាកយល់បានភ្លាមៗដោយគ្មានការភាន់ច្រឡំ។
៦. គន្លឹះបន្ថែមសម្រាប់ការបកប្រែពាក្យបច្ចេកទេស និងអក្សរកាត់
ការបកប្រែឯកសារបច្ចេកទេស ដូចជាកិច្ចសន្យាច្បាប់ របាយការណ៍ហិរញ្ញវត្ថុ ឬសៀវភៅណែនាំបច្ចេកវិទ្យា ទាមទារឱ្យមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់បំផុត។ អក្សរកាត់ផ្លូវការ និងឈ្មោះស្ថាប័នរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជារឿយៗមិនមានឈ្មោះផ្លូវការជាភាសាដាណឺម៉ាកនោះទេ។ ក្នុងករណីនេះ យុទ្ធសាស្ត្រដ៏ល្អបំផុតគឺការរក្សាទុកឈ្មោះដើមជាភាសាខ្មែរ (ឬបកប្រែជាអក្សរឡាតាំង) រួចសរសេរពន្យល់ន័យ ឬដាក់ឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេសដែលជាភាសាអន្តរជាតិនៅក្នុងវង់ក្រចក។ វិធីសាស្ត្រនេះជួយការពារការយល់ច្រឡំ និងជួយឱ្យអ្នកអានដាណឺម៉ាកអាចស្វែងរកព័ត៌មានបន្ថែមបានយ៉ាងងាយស្រួល។ លើសពីនេះ ការបង្កើតសទ្ទានុក្រម (Glossary) ផ្ទាល់ខ្លួនសម្រាប់គម្រោងនីមួយៗ នឹងជួយធានាថាពាក្យបច្ចេកទេសត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងស៊ីសង្វាក់គ្នាចាប់ពីទំព័រដំបូងរហូតដល់ទំព័រចុងក្រោយ។
សរុបមក ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាដាណឺម៉ាក មិនមែនជាការប្តូរពាក្យពីវចនានុក្រមមួយទៅវចនានុក្រមមួយទៀតនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាស្ពានចម្លងគំនិត វប្បធម៌ និងអារម្មណ៍រវាងប្រជាជាតិទាំងពីរ។ ការយល់ដឹងច្បាស់ពីលក្ខណៈបច្ចេកទេសនៃភាសា និងការគោរពតម្លៃវប្បធម៌ គឺជាគន្លឹះនាំទៅរកភាពជោគជ័យក្នុងការបកប្រែប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈខ្ពស់។