ស្វែងយល់អំពីលក្ខណៈពិសេសនៃប្រព័ន្ធភាសាខ្មែរ និងភាសាអាល់បានី
ភាសាខ្មែរ និងភាសាអាល់បានី គឺជាភាសាពីរដែលមានប្រភពដើម ភូមិសាស្ត្រ និងការអភិវឌ្ឍន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រខុសគ្នាស្រឡះពីគ្នា។ ភាសាខ្មែរ ស្ថិតនៅក្នុងក្រុមគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីទិក (Austroasiatic) ដែលជាភាសាបែបវិភាគ (Analytic language) ពោលគឺមិនមានការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ពាក្យទៅតាមកាល ភេទ ឬចំនួននោះទេ ប៉ុន្តែវាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើពាក្យជំនួយ និងលំដាប់ពាក្យនៅក្នុងល្បះដើម្បីបញ្ជាក់អត្ថន័យ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាអាល់បានី គឺជាភាសាតែមួយគត់នៅក្នុងសាខាដាច់ដោយឡែកមួយនៃគ្រួសារភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប (Indo-European) ដែលជាភាសាបែបបត់បែន (Inflected language) មានការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ពាក្យយ៉ាងស្មុគស្មាញទៅតាមក្បួនវេយ្យាករណ៍ដ៏តឹងរឹង។ ការយល់ដឹងអំពីភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធភាសាទាំងពីរនេះ គឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកបកប្រែអាជីព ដើម្បីធានាបាននូវការបកប្រែប្រកបដោយភាពត្រឹមត្រូវ មានលំហូរន័យបែបធម្មជាតិ និងរក្សាបាននូវខ្លឹមសារដើមទាំងស្រុង។
ភាពខុសគ្នានៃទម្រង់វេយ្យាករណ៍ និងរចនាសម្ព័ន្ធល្បះ (Morphosyntax)
ការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធល្បះពីភាសាខ្មែរទៅភាសាអាល់បានី តម្រូវឱ្យមានការវិភាគស៊ីជម្រៅលើផ្នែកវេយ្យាករណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួន ដែលជាចំណុចគន្លឹះក្នុងការជៀសវាងកំហុសឆ្គង៖
- ប្រព័ន្ធវិភត្តិ និងករណី (Noun Cases in Albanian)៖ ភាសាអាល់បានីមានករណីនាមសព្វចំនួន ៥ សំខាន់ៗ រួមមាន ករណីប្រធាន (Nominative) ករណីកម្មបទផ្ទាល់ (Accusative) ករណីកម្មបទប្រយោល (Dative) ករណីកម្មសិទ្ធិ (Genitive) និងករណីបញ្ជាក់ទីកន្លែង/ប្រភព (Ablative)។ ករណីទាំងនេះតម្រូវឱ្យនាមផ្លាស់ប្តូរកន្ទុយពាក្យទៅតាមតួនាទីរបស់វានៅក្នុងល្បះ។ សម្រាប់ភាសាខ្មែរ ដែលគ្មានប្រព័ន្ធវិភត្តិនេះទេ អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងយល់ពីតួនាទីរបស់នាមក្នុងល្បះខ្មែរ (ដូចជា ប្រធាន កម្មបទផ្ទាល់ ឬកម្មបទប្រយោល) រួចទើបជ្រើសរើសទម្រង់ករណីត្រឹមត្រូវក្នុងភាសាអាល់បានី ដើម្បីកុំឱ្យប្រយោគបាត់បង់ន័យ ឬមានន័យខុសឆ្គង។
- ភេទ និងកម្រិតកំណត់នៃនាម (Grammatical Gender and Definiteness)៖ នាមក្នុងភាសាអាល់បានីត្រូវបែងចែកជាភេទស្រី ភេទប្រុស ឬជួនកាលភេទកណ្តាល ហើយវាក៏មានទម្រង់ជាក់លាក់ (Definite) និងទម្រង់មិនជាក់លាក់ (Indefinite) ផងដែរ។ ភាសាខ្មែរមិនមានការបែងចែកភេទលើនាម ឬអត្ថបទកំណត់នាម (Articles) ឡើយ។ ដូច្នេះ អ្នកបកប្រែត្រូវពិនិត្យមើលបរិបទទាំងមូល ដើម្បីដឹងថាតើនាមនោះគួរតែប្រើប្រាស់ក្នុងទម្រង់កំណត់ ឬមិនកំណត់នៅក្នុងភាសាអាល់បានី ព្រមទាំងត្រូវបត់បែនគុណនាម និងសព្វនាមឱ្យត្រូវទៅតាមភេទរបស់នាមនោះផងដែរ។
- កាល និងលក្ខណៈនៃកិរិយាសព្វ (Verb Tenses and Aspects)៖ កិរិយាសព្វក្នុងភាសាអាល់បានីមានការបំបែក (Conjugation) យ៉ាងច្រើនទៅតាមបុរស កាល (Tense) លក្ខណៈ (Aspect) និងរូបកិរិយា (Mood)។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់តែកិរិយាសព្វដើម រួចបន្ថែមពាក្យបញ្ជាក់កាលដូចជា «បាន» «កំពុង» ឬ «នឹង» ដើម្បីបញ្ជាក់ពីពេលវេលា។ នៅពេលបកប្រែ អ្នកបកប្រែត្រូវកំណត់ឱ្យច្បាស់ថាសកម្មភាពនៅក្នុងភាសាខ្មែរនោះ បានកើតឡើង និងបញ្ចប់ទៅក្នុងលក្ខខណ្ឌបែបណា ដើម្បីជ្រើសរើសទម្រង់កិរិយាសព្វអាល់បានីឱ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុត។
គ្រាមភាសានៃភាសាអាល់បានី៖ ភាសាហ្គេក (Gheg) និងភាសាតូសក៍ (Tosk)
ចំណុចសំខាន់មួយទៀតដែលអ្នកបកប្រែត្រូវដឹងគឺ ភាសាអាល់បានីមានគ្រាមភាសាសំខាន់ពីរគឺ ភាសាហ្គេក (Gheg) ដែលនិយាយនៅភាគខាងជើង និងភាសាតូសក៍ (Tosk) ដែលនិយាយនៅភាគខាងត្បូង។ ភាសាស្តង់ដារទំនើបរបស់អាល់បានី (Standard Albanian) គឺផ្អែកទៅលើគ្រាមភាសាតូសក៍ (Tosk)។ ដូច្នេះ ក្នុងការបកប្រែឯកសារផ្លូវការ ឬមាតិកាគេហទំព័រ អ្នកបកប្រែត្រូវប្រាកដថាអត្ថបទត្រូវបានបកប្រែទៅជាភាសាស្តង់ដារផ្លូវការ ដើម្បីធានាបាននូវការយល់ដឹងជាសកលក្នុងចំណោមអ្នកនិយាយភាសាអាល់បានីទាំងអស់ និងជៀសវាងការប្រើប្រាស់ពាក្យគ្រាមភាសាតំបន់ដែលមិនមែនជាផ្លូវការ។
ការប្រើប្រាស់សព្វនាម និងកម្រិតគួរសម
ការបកប្រែសព្វនាមបុរសពីភាសាខ្មែរទៅភាសាអាល់បានី ទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់។ ភាសាខ្មែរមានសព្វនាមជាច្រើនដូចជា «ខ្ញុំ» «យើង» «លោក» «អ្នក» «ឯង» «វា» «ញោម» «ព្រះតេជគុណ» ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងសង្គម អាយុ និងភេទ។ នៅក្នុងភាសាអាល់បានី ប្រព័ន្ធសព្វនាមមានភាពសាមញ្ញជាង ប៉ុន្តែវាមានក្បួនកំណត់ច្បាស់លាស់។ ឧទាហរណ៍ សព្វនាមបុរសទីពីរ «ti» ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ទំនាក់ទំនងស្និទ្ធស្នាល ឬមិត្តភក្តិ ខណៈពេលដែល «Ju» ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ទំនាក់ទំនងផ្លូវការ ឬដើម្បីបង្ហាញការគោរព។ ការយល់ច្រឡំអំពីកម្រិតគួរសមទាំងនេះ អាចធ្វើឱ្យអត្ថបទបកប្រែបាត់បង់តម្លៃ និងប៉ះពាល់ដល់អារម្មណ៍របស់អ្នកអាននៅក្នុងប្រទេសអាល់បានី។
បរិបទវប្បធម៌ កម្រិតភាសា និងការប្រើប្រាស់ពាក្យសមមូល
ក្រៅពីក្បួនវេយ្យាករណ៍ ការបកប្រែវប្បធម៌ និងកម្រិតភាសាក៏ជាចំណុចសំខាន់ដែលមិនអាចរំលងបានឡើយ៖
ភាសាខ្មែរ សម្បូរទៅដោយពាក្យពេចន៍ដែលបង្ហាញពីឋានានុក្រមសង្គម ទំនាក់ទំនងគ្រួសារ និងកម្រិតនៃភាពគួរសម (Honorifics)។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យថា «ញ៉ាំ» «ហូប» «ពិសា» «ឆី» ឬ «សោយ» សុទ្ធតែមានន័យថា «បរិភោគ» តែប្រើប្រាស់ក្នុងស្ថានភាពខុសគ្នាដាច់ស្រឡះ។ នៅក្នុងភាសាអាល់បានី ទោះបីជាមានការបែងចែកទម្រង់គួរសមរវាង «ti» (ឯង/អ្នក - មិនផ្លូវការ) និង «Ju» (លោក/លោកស្រី - ផ្លូវការ) ក៏ដោយ ក៏វាមិនមានភាពស្មុគស្មាញ និងបែងចែកឋានៈច្រើនជាន់ថ្នាក់ដូចភាសាខ្មែរឡើយ។ អ្នកបកប្រែត្រូវសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសកម្រិតភាសាដែលសមស្របទៅនឹងបរិបទនៃឯកសារដើម ដើម្បីកុំឱ្យបាត់បង់តម្លៃ និងភាពគួរសមនៃសារដើមចំពោះអ្នកអាន។
លើសពីនេះ ប្រទេសអាល់បានីមានវប្បធម៌ និងទំនៀមទម្លាប់តំបន់បាល់កង់ (Balkan) ដ៏សម្បូរបែប ដែលមានពាក្យសព្វ និងវចនៈពិសេសៗទាក់ទងនឹងរបៀបរស់នៅ សាសនា និងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ការបកប្រែពាក្យប្រៀបធៀប ឬសុភាសិតពីខ្មែរទៅអាល់បានី មិនអាចធ្វើឡើងពាក្យមួយទល់នឹងពាក្យមួយបានឡើយ តែត្រូវស្វែងរកសុភាសិត ឬឃ្លាដែលមានន័យសមមូលក្នុងវប្បធម៌អាល់បានី ដើម្បីឱ្យអ្នកអានក្នុងស្រុកងាយយល់ និងមានអារម្មណ៍ស្និទ្ធស្នាលជាមួយអត្ថបទ។
បញ្ហាប្រឈមចម្បងៗក្នុងការបកប្រែផ្ទាល់រវាងខ្មែរ និងអាល់បានី
ការបកប្រែផ្ទាល់រវាងភាសាទាំងពីរនេះ ប្រឈមនឹងឧបសគ្គបច្ចេកទេស និងវាក្យសព្វមួយចំនួនដូចជា៖
- កង្វះខាតឧបករណ៍ និងវចនានុក្រមទ្វេភាគីផ្ទាល់៖ បច្ចុប្បន្ន មិនទាន់មានវចនានុក្រមស្តង់ដារដែលចងក្រងពីខ្មែរទៅអាល់បានី ឬអាល់បានីទៅខ្មែរដោយផ្ទាល់នោះទេ។ នេះមានន័យថា អ្នកបកប្រែភាគច្រើនត្រូវប្រើប្រាស់ភាសាទីបី (Pivot Language) ដូចជា ភាសាអង់គ្លេស ឬភាសាបារាំង ធ្វើជាស្ពានចម្លង។ ការណ៍នេះអាចបង្កជាហានិភ័យនៃការបាត់បង់ន័យដើម ឬការយល់ច្រឡំន័យ ប្រសិនបើអ្នកបកប្រែមិនមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់អត្ថន័យ។
- រចនាសម្ព័ន្ធលំដាប់ពាក្យក្នុងប្រយោគ៖ ភាសាខ្មែរប្រើរចនាសម្ព័ន្ធ ប្រធាន-កិរិយា-កម្មបទ (SVO) ជាទូទៅ ប៉ុន្តែមានភាពបត់បែនខ្ពស់ក្នុងការនិយាយ។ ចំណែកឯភាសាអាល់បានី ទោះបីជាប្រើប្រាស់ SVO ដែរ ក៏ប៉ុន្តែដោយសារតែវាមានប្រព័ន្ធវិភត្តិ (Case system) ដ៏រឹងមាំ លំដាប់ពាក្យអាចផ្លាស់ប្តូរទីតាំងក្នុងល្បះដើម្បីបញ្ជាក់ការសង្កត់ន័យ ដោយមិនធ្វើឱ្យខូចន័យដើមឡើយ។ ការប្រែប្រួលលំដាប់ពាក្យនេះអាចធ្វើឱ្យអ្នកបកប្រែខ្មែរមានការភ័ន្តច្រឡំក្នុងការបកស្រាយអត្ថន័យពិតប្រាកដ។
- សំនួនវោហារសព្វ និងបរិបទសង្គម៖ ការបកប្រែពាក្យស្លោក សេចក្តីប្រៀបប្រដូច ឬវចនៈសាសនាពីពុទ្ធសាសនា (ខ្មែរ) ទៅកាន់បរិបទសង្គមដែលទទួលឥទ្ធិពលពីគ្រិស្តសាសនា និងឥស្លាមសាសនា (អាល់បានី) ទាមទារឱ្យមានការកែសម្រួលន័យយ៉ាងម៉ត់ចត់បំផុត ដើម្បីជៀសវាងការយល់ច្រឡំ ឬការបកប្រែខុសពីវប្បធម៌។
គន្លឹះអនុវត្តជាក់ស្តែងសម្រាប់អ្នកបកប្រែខ្មែរ-អាល់បានីអាជីព
ដើម្បីសម្រេចបាននូវការបកប្រែប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់ និងស្របតាមស្តង់ដារ SEO សម្រាប់គេហទំព័រ ឬឯកសារផ្លូវការ អ្នកបកប្រែគួរអនុវត្តតាមវិធីសាស្ត្រទាំងនេះ៖
- ការបង្កើតសទ្ទានុក្រមពាក្យគន្លឹះ (Glossary Creation)៖ មុននឹងចាប់ផ្តើមគម្រោងបកប្រែ អ្នកបកប្រែគួរតែបង្កើតបញ្ជីពាក្យគន្លឹះ និងពាក្យបច្ចេកទេសដែលមានន័យសមមូលរវាងភាសាទាំងពីរ។ វិធីនេះជួយរក្សាបាននូវភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃការប្រើប្រាស់ពាក្យទូទាំងឯកសារ និងជួយសម្រួលដល់ដំណើរការបកប្រែឱ្យកាន់តែលឿន។
- ការផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញដោយជនជាតិដើម (Native Proofreading)៖ ដោយសារតែភាសាអាល់បានីមានភាពស្មុគស្មាញលើផ្នែកវេយ្យាករណ៍ និងទម្រង់ប្រយោគ ឯកសារដែលបានបកប្រែរួចគប្បីត្រូវបានពិនិត្យ និងកែលម្អឡើងវិញដោយអ្នកបកប្រែជនជាតិអាល់បានីផ្ទាល់ ដើម្បីធានាថាភាសានោះមានភាពរលូន និងគ្មានកំហុសវេយ្យាករណ៍ ឬអក្ខរាវិរុទ្ធឡើយ។
- ការស្វែងយល់អំពីបរិបទឌីជីថល និង SEO៖ ប្រសិនបើបកប្រែមាតិកាសម្រាប់គេហទំព័រ អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកពាក្យគន្លឹះ (Keywords) ដែលប្រជាជនអាល់បានីនិយមស្វែងរកនៅលើម៉ាស៊ីនស្វែងរក (Search Engines) ហើយបញ្ចូលពាក្យទាំងនោះទៅក្នុងអត្ថបទបកប្រែដោយធម្មជាតិ ដោយមិនឱ្យប៉ះពាល់ដល់អត្ថន័យដើមឡើយ។
- ការវិភាគន័យវិទ្យាជាជាងពាក្យពេចន៍ (Focus on Semantic Translation)៖ ជៀសវាងការបកប្រែតាមព្យញ្ជនៈ (Literal translation) ជាដាច់ខាត។ ផ្ទុយទៅវិញ ត្រូវផ្ដោតលើការយល់ពីគំនិតចម្បងដែលអ្នកនិពន្ធចង់បង្ហាញ រួចបង្កើតគំនិតនោះឡើងវិញដោយប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគ និងវាក្យសព្វដែលសមស្របបំផុតទៅនឹងទម្លាប់នៃការនិយាយស្តីរបស់ជនជាតិអាល់បានី diplomacy។
ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា និងឧបករណ៍ជំនួយក្នុងការបកប្រែ
នៅក្នុងយុគសម័យឌីជីថល ឧបករណ៍បកប្រែដោយម៉ាស៊ីន (Machine Translation) និងឧបករណ៍ CAT (Computer-Assisted Translation) ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជួយសម្រួលដល់ល្បឿនការងារ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សម្រាប់គូភាសាដែលមិនសូវមានទិន្នន័យច្រើន (Low-resource language pair) ដូចជាខ្មែរ និងអាល់បានី លទ្ធផលពីការបកប្រែដោយស្វ័យប្រវត្តិតែងតែមានកំហុសឆ្គងច្រើន ជាពិសេសលើផ្នែកវេយ្យាករណ៍ និងការយល់ដឹងពីវប្បធម៌។ អ្នកបកប្រែអាជីពត្រូវប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ទាំងនេះគ្រាន់តែជាជំនួយសម្រាប់ការយល់ន័យបឋមប៉ុណ្ណោះ ហើយត្រូវចំណាយពេលធ្វើការកែសម្រួលយ៉ាងលម្អិត (Post-editing) ដើម្បីធានាបាននូវភាពល្អឥតខ្ចោះ និងវិជ្ជាជីវៈនៃអត្ថបទចុងក្រោយ។