Introductio in Structuras Linguarum
Translatores qui textus e lingua Latina in linguam Norvegicam convertere volunt, in magnas et implicatas difficultates saepe incurrent. Lingua Latina, ut omnibus notum est, est lingua synthetica, quae flexionibus abundat et casuum vi sententias instruit. Lingua Norvegica autem, quae ad familiam Germanicam pertinet, est lingua magis analytica, in qua ordo verborum et praepositiones munera syntactica suscipiunt. Ad rectam interpretationem assequendam, non solum vocabula singula transferenda sunt, sed tota sententiarum structura ac mens auctoris in modernum sermonem Norvegicum transfundi debent. Haec conversio profundam cognitionem utriusque linguae poscit, praesertim cum lingua Norvegica hodierna duabus formis scriptis utatur: Bokmål et Nynorsk, quae utraque proprias syntaxis et styli regulas habent.
De Ablativo Absoluto et Structuris Participialibus
Unum ex maximis impedimentis in translatione Latina est ablativus absolutus. Haec constructio, quae in lingua Latina ad tempora, causas, vel condiciones indicandas adhibetur, in lingua Norvegica directum aequivalentem non habet. Si translator ablativum absolutum verbum pro verbo vertere conetur, sententia barbara vel omnino incomprehensibilis fiet. Ergo, necesse est hanc structuram in sententias secundarias (subsententias) vel in locutiones praepositionales commutare.
Exempli gratia, sententia "Caesare duce, milites pugnaverunt" non potest converti ut "*Cæsar værende leder, soldatene kjempet". Potius, vertenda est per coniunctiones temporales vel causales: "Da Cæsar var leder, kjempet soldatene" vel "Under Cæsars ledelse kjempet soldatene". Hic cernimus quomodo ablativi absoluti vis in Norvegicum sermonem per particulas temporales ut "da" vel "når" vel per praepositiones sicut "under" transponatur. Translator semper debet contextum perspicere utrum tempus, causa, an concessio significetur, ut aptissimam coniunctionem Norvegicam eligat (ut "fordi", "selv om", "etter at").
De Accusativo cum Infinitivo (AcI) Vertendo
Accusativus cum infinitivo (AcI) est altera constructio frequentissima in scriptis Latinis, praesertim apud historicos et philosophos. In hac structura, verbum sentiendi vel declarandi regit accusativum qui subiecti vice fungitur, et infinitivum qui praedicati munere utitur. Norvegica lingua hanc structuram plerumque per subsententiam introductam coniunctione "at" (quae est aequivalens Latinis particulis "quod" vel "quia" in posterioribus aetatibus) solvit.
Si legimus "Dico te felicem esse", translatio litteralis infelix esset. Recta autem conversio in linguam Norvegicam erit: "Jeg sier at du er lykkelig". In hoc exemplo, accusativus "te" fit subiectum nominativi casus "du" in subsententia Norvegica, et infinitivus "esse" mutatur in verbum finitum "er". Si autem infinitivus sit futuri temporis (ex. gr. "Dico te venturum esse"), oportet uti verbis auxiliaribus temporalibus vel modalibus in lingua Norvegica: "Jeg sier at du vil komme" vel "Jeg sier at du skal komme". Diligens translator has temporum rationes inter primarium verbum et infinitivum semper observare debet ut rectam actionis posterioritatem vel simultaneitatem exprimat.
De Casibus Latinis et Prapositionibus Norvegicis
Cum lingua Norvegica moderna casuum systemate fere omnino careat (praeter pronomina personalia et formas genitivi possessivi), interpretatio casuum Latinorum praecipuum artificium requirit. Quod in Latina per flexiones declinationum exprimitur, in Norvegica per ordinem verborum fixum (Subiectum - Verbum - Obiectum) vel per praepositionum usum manifestatur.
- Genitivus: Sicut casus possessivus, saepissime exprimitur per praepositionem "til" (ex. gr. "domus patris" - "farens hus" vel "huset til faren") aut per suffixum "-s". Cum autem genitivus partitivus vel obiectivus occurrit, praepositiones ut "av" vel "for" adhibendae sunt (ex. gr. "amor patriae" - "kjærlighet til fedrelandet").
- Dativus: Hic casus, qui indolem beneficiarii vel obiecti indirecti habet, in Norvegica plerumque per ordinem verborum significatur (obiectum indirectum ante obiectum directum ponendo) vel per praepositionem "til" vel "for" (ex. gr. "dedit mihi librum" - "han gav meg boken" vel "han gav boken til meg").
- Ablativus: Quia ablativus instrumenti, loci, aut temporis est, translatoribus oportet uti variis praepositionibus ut "med" (instrumentum), "i" vel "på" (locus), "av" (auctor) ad sententiam accurate reddendam. Sententia "gladio pugnare" vertitur ut "å kjempe med sverd".
De Aspectu Verborum et Modis
Grammatica Latina systema coniunctivi (subiunctivi) valde evolutum habet, quod in sententiis principalibus optativum, hortativum vel dubitativum significat, et in sententiis secundariis saepe ob regulas syntacticas puras ponitur. Lingua Norvegica moderna coniunctivum fere perdidit, exceptis paucis formis sollemnibus vel archaicis. Ideo translator subiunctivum Latinum convertere debet per verba auxiliaria modalia (ut "skulle", "ville", "måtte", "kunne") vel per adverbia quae dubitationem aut spem indicant.
Praeterea, differentia inter perfectum et imperfectum in Latina (quae aspectum temporalem definit) diligenter consideranda est. Perfectum Latinum historicum saepe ut praeteritum simplex (preteritum) in Norvegica redditur, dum imperfectum describens vel durans aliquando per descriptiones continuas vel per verba modalia verti debet ut eadem pictura mentis recreetur.
Consilia Practica ad Meliorandam Conversionem
Ad optimam conversionem obtinendam, haec consilia translatoribus valde proderunt:
- Contextus Analysis: Nunquam sententias sine conspectu totius textus vertas. Stylus Ciceronianus ab brevitate Taciti multum differt; ergo structura Norvegica debet hunc colorem stilisticum aemulari.
- Evitatio Literalitatis: Fides translationis non in verborum paritate, sed in sententiae virtute constat. Melius est liberius vertere ut fluat sermo Norvegicus, dummodo sensus originalis integer maneat.
- Vocabulorum Selector: Diligenter elige verba Norvegica. Cum lingua Norvegica hodierna terminis technicis e linguis Romanicis saepissime careat, interdum necesse est uti circumlocutionibus vel verbis originis Latinae quae in Norvegicum sermonem cooptata sunt (ex. gr. "administrasjon", "konklusjon").
- Lectio Reciproca: Textum conversum patrio sermone recita. Si aures Norvegicae structuram alienam vel duram audiant, sententiam reformulare oportet ad normam modernae syntaxis.
Denique, interpretatio e lingua Latina in linguam Norvegicam est pons inter antiquitatem classicam et culturam borealem. Qui hoc munere fungitur, non solum linguas transponit, sed culturam et cogitationem humanam trans tempora conservat et renovat.