ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາສິງຫະຫຼະ (ພາສາທີ່ໃຊ້ໃນປະເທດສີລັງກາ) ແມ່ນວຽກງານທີ່ມີຄວາມຊັບຊ້ອນ ແລະ ຮຽກຮ້ອງຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ວັດທະນະທຳ ແລະ ບໍລິບົດທາງສັງຄົມຂອງທັງສອງພາສາ. ພາສາລາວ ເປັນພາສາໃນຕະກູນໄທ-ກະໄດ ທີ່ມີລັກສະນະເປັນພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ແລະ ບໍ່ມີການຜັນຄຳ ໂດຍອາໄສການລຽງຄຳ ແລະ ຄຳຊ່ວຍເພື່ອບອກໜ້າທີ່. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາສິງຫະຫຼະ ເປັນພາສາໃນຕະກູນອິນໂດ-ອາຣະຍັນ (Indo-Aryan Language) ທີ່ມີການຜັນຄຳຢ່າງຊັບຊ້ອນ (Inflected Language) ທັງໃນສ່ວນຂອງຄຳນາມ ແລະ ຄຳກຳມະ. ບົດຄວາມນີ້ຈະນຳສະເໜີຂັ້ນຕອນ, ຈຸດພິເສດ ແລະ ເຄັດລັບທີ່ນັກແປຄວນຮູ້ເພື່ອສ້າງສັນຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບ ແລະ ເປັນທຳມະຊາດທີ່ສຸດ.
1. ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (SVO ແລະ SOV)
ຈຸດທ້າທາຍທຳອິດ ແລະ ມີຄວາມສຳຄັນທີ່ສຸດແມ່ນ "ລະບຽບການລຽງຄຳໃນປະໂຫຍກ". ພາສາລາວໃຊ້ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແບບ ປະທານ + ກຳມະ + ກຳ (SVO - Subject + Verb + Object) ເຊັ່ນດຽວກັນກັບພາສາອັງກິດ. ຕົວຢ່າງ: "ຂ້ອຍ ກິນ ເຂົ້າ". ແຕ່ພາສາສິງຫະຫຼະໃຊ້ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແບບ ປະທານ + ກຳ + ກຳມະ (SOV - Subject + Object + Verb) ໂດຍຄຳກຳມະຈະຢູ່ທ້າຍປະໂຫຍກສະເໝີ. ດັ່ງນັ້ນ, ປະໂຫຍກດຽວກັນໃນພາສາສິງຫະຫຼະຈະລຽງເປັນ "ຂ້ອຍ ເຂົ້າ ກິນ" (මම බත් කනවා - Mama bath kanawa).
ໃນການແປປະໂຫຍກທີ່ມີຄວາມຍາວ ແລະ ຊັບຊ້ອນ ເຊັ່ນ ປະໂຫຍກຄວາມຊ້ອນ (Complex Sentences) ທີ່ມີອະນຸປະໂຫຍກຂະຫຍາຍນາມ ນັກແປຕ້ອງລະມັດລະວັງເປັນພິເສດ. ພາສາລາວມັກຈະວາງອະນຸປະໂຫຍກຂະຫຍາຍໄວ້ຫຼັງຄຳນາມຫຼັກ (ເຊັ່ນ: "ປຶ້ມ ທີ່ຂ້ອຍຊື້ໃນມື້ວານນີ້") ແຕ່ພາສາສິງຫະຫຼະຈະວາງສ່ວນຂະຫຍາຍທັງໝົດໄວ້ທາງໜ້າຄຳນາມຫຼັກສະເໝີ (ເຊັ່ນ: "ມື້ວານນີ້ຂ້ອຍຊື້ ປຶ້ມ" ຫຼື ඊයේ මම ගත් පොත - Eye mama gath potha). ນີ້ແມ່ນຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການປັບໂຄງສ້າງປະໂຫຍກໃໝ່ທັງໝົດ ເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບທຳມະຊາດຂອງພາສາປາຍທາງ.
ນອກຈາກນີ້, ພາສາສິງຫະຫຼະ ຍັງມີຄຳບຸບພະບົດທີ່ຢູ່ຫຼັງຄຳນາມ (Postpositions) ເຊິ່ງກົງກັນຂ້າມກັບພາສາລາວທີ່ມີຄຳບຸບພະບົດຢູ່ໜ້າຄຳນາມ (Prepositions) ເຊັ່ນ: ໃນພາສາລາວເວົ້າວ່າ "ຢູ່ເທິງໂຕະ" ແຕ່ພາສາສິງຫະຫຼະຈະເວົ້າວ່າ "ໂຕະ ເທິງ ຢູ່" (මේසය උඩ - Mesaya uda). ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມຊຳນານໃນການປັບປ່ຽນໂຄງສ້າງສະໝອງໃນການແປ ເພາະຫາກແປກົງໂຕຕາມລຳດັບຄຳໃນພາສາລາວ ຈະເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກພາສາສິງຫະຫຼະຜິດໄວຍາກອນຢ່າງຮ້າຍແຮງ ແລະ ບໍ່ສາມາດສື່ຄວາມໝາຍໄດ້.
2. ລະບົບການຜັນການົກ ແລະ ຄຳນາມ (Noun Declensions)
ພາສາລາວບໍ່ມີການປ່ຽນຮູບຄຳນາມເພື່ອສະແດງໜ້າທີ່ໃນປະໂຫຍກ ແຕ່ພາສາສິງຫະຫຼະມີລະບົບການຜັນການົກ (Cases) ທີ່ຊັບຊ້ອນເຖິງ 9 ການົກ ເຊັ່ນ: ກາຣົກປະທານ (Nominative), ກາຣົກກຳ (Accusative), ກາຣົກເຄື່ອງມື (Instrumental), ກາຣົກຜູ້ຮັບ (Dative), ກາຣົກແຫຼ່ງທີ່ມາ (Ablative), ກາຣົກແຫ່ງເຈົ້າຂອງ (Genitive) ແລະ ກາຣົກສະຖານທີ່ (Locative) ເປັນຕົ້ນ. ການຜັນຄຳນາມເຫຼົ່ານີ້ຈະປ່ຽນແປງໄປຕາມເພດ (Gender), ພົດ (Number - ເອກະພົດ ຫຼື ພະຫູພົດ) ແລະ ຄວາມມີຊີວິດ/ບໍ່ມີຊີວິດຂອງຄຳນາມ (Animate/Inanimate).
ຕົວຢ່າງ: ຄຳວ່າ "ເຮືອນ" ໃນພາສາລາວຈະຄົງຮູບເດີມບໍ່ວ່າຈະເຮັດໜ້າທີ່ໃດ. ແຕ່ໃນພາສາສິງຫະຫຼະ:
- ເຮືອນ (ປະທານ): ගෙය (Geya)
- ໄປຫາເຮືອນ (Dative): ගෙදරට (Gedarata)
- ຢູ່ໃນເຮືອນ (Locative): ගෙදර (Gedara)
- ຂອງເຮືອນ (Genitive): ගෙදරක (Gedaraka)
ນອກຈາກນີ້, ພາສາສິງຫະຫຼະຍັງມີການແບ່ງເພດຂອງຄຳນາມທີ່ບໍ່ຄືກັບພາສາເອີຣົບທົ່ວໄປ ເພາະມັນອີງໃສ່ຄວາມມີຊີວິດ (Animate) ແລະ ບໍ່ມີຊີວິດ (Inanimate). ຄຳນາມທີ່ມີຊີວິດ (ເຊັ່ນ ມະນຸດ ແລະ ສັດ) ຈະມີວິບັດການົກ ແລະ ວິບັດພະຫູພົດທີ່ແຕກຕ່າງຈາກຄຳນາມທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ (ເຊັ່ນ ສິ່ງຂອງ ແລະ ສະຖານທີ່) ຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ນັກແປພາສາລາວຕ້ອງກວດສອບສະເໝີວ່າ ຄຳນາມປາຍທາງນັ້ນຈັດຢູ່ໃນກຸ່ມໃດ ເພື່ອເລືອກໃຊ້ຮູບການຜັນ ແລະ ຄຳບຸບພະບົດທ້າຍຄຳ (Postposition) ໃຫ້ຖືກຕ້ອງ.
3. ການຜັນຄຳກຳມະ ແລະ ການສະແດງການ (Verb Conjugation and Tense)
ໃນພາສາລາວ, ພວກເຮົາບອກການ (Tense) ແລະ ລັກສະນະອາການ (Aspect) ໂດຍການໃຊ້ຄຳຊ່ວຍໜ້າ ຫຼື ທ້າຍຄຳກຳມະ ເຊັ່ນ: "ກຳລັງ", "ຈະ", "ໄດ້...ແລ້ວ". ຄຳກຳມະຫຼັກຈະບໍ່ປ່ຽນຮູບ. ແຕ່ໃນພາສາສິງຫະຫຼະ, ຄຳກຳມະຈະຕ້ອງຜັນປ່ຽນຮູບຮ່າງຕາມການ (ອະດີດ, ປັດຈຸບັນ, ອະນາຄົດ), ເພດ ແລະ ພົດຂອງປະທານ (ໃນພາສາຂຽນລະດັບສູງ). ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີການຜັນຄຳກຳມະເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມຕັ້ງໃຈ (Volitive) ແລະ ຄວາມບໍ່ຕັ້ງໃຈ (Involitive) ຂອງຜູ້ກະທຳອີກດ້ວຍ.
ຈຸດພິເສດອີກປະການໜຶ່ງຂອງຄຳກຳມະພາສາສິງຫະຫຼະແມ່ນ ຮູບແບບຄຳກຳມະທີ່ບໍ່ແທ້ ຫຼື ຄຳກຳມະຮ່ວມ (Participles) ເຊິ່ງໃຊ້ໃນການເຊື່ອມປະໂຫຍກຍ່ອຍໆເຂົ້າກັນ. ໃນພາສາລາວ ເຮົາສາມາດເວົ້າຄຳກຳມະລຽງກັນໄດ້ເລີຍ ເຊັ່ນ: "ຂ້ອຍ ກິນ ເຂົ້າ ແລ້ວ ໄປ ໂຮງຮຽນ" ແຕ່ໃນພາສາສິງຫະຫຼະ ຄຳກຳມະທຳອິດຈະຕ້ອງຜັນເປັນຮູບອະດີດກາລະຮ່ວມ (Past Participle) ເຊັ່ນ: බත් කාලා මම ඉස්කෝලේ යනවා (Bath kala mama iskole yanawa - ກິນເຂົ້າແລ້ວ ຂ້ອຍໄປໂຮງຮຽນ) ໂດຍຄຳວ່າ "කාලා" (kala) ແມ່ນຮູບຮ່ວມຂອງຄຳວ່າກິນ ເພື່ອສະແດງວ່າການກະທຳນັ້ນສຳເລັດກ່ອນການກະທຳຫຼັກ. ນັກແປຈຶ່ງຕ້ອງວິເຄາະບໍລິບົດ ແລະ ເຈດຕະນາຂອງຜູ້ເວົ້າໃນພາສາຕົ້ນທາງ (ພາສາລາວ) ຢ່າງລະອຽດກ່ອນທີ່ຈະເລືອກຄຳກຳມະໃນພາສາປາຍທາງ.
4. ພາສາຂຽນ ແລະ ພາສາເວົ້າ (Diglossia)
ພາສາສິງຫະຫຼະມີລັກສະນະພິເສດທີ່ຮຽກວ່າ "ພາວະສອງພາສາໃນສັງຄົມດຽວ" (Diglossia) ຢ່າງຊັດເຈນ. ນັ້ນຄື ພາສາຂຽນ (Granthika Bhashawa) ແລະ ພາສາເວົ້າ (Kathana Bhashawa) ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ທັງໃນດ້ານຄຳສັບ, ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ ແລະ ການຜັນຄຳກຳມະ. ໃນພາສາຂຽນ, ຄຳກຳມະຕ້ອງຜັນໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບເພດ ແລະ ພົດຂອງປະທານສະເໝີ ແຕ່ໃນພາສາເວົ້າ ຂໍ້ກຳນົດນີ້ຈະຖືກຕັດອອກໄປ ແລະ ໃຊ້ຮູບແບບທີ່ງ່າຍກວ່າ.
ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງພາສາເວົ້າ ແລະ ພາສາຂຽນນີ້ ຍັງສົ່ງຜົນຕໍ່ການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບ. ຕົວຢ່າງ ຄຳວ່າ "ແລະ" ໃນພາສາເວົ້າສິງຫະຫຼະມັກຈະໃຊ້ "යි" (yi) ຫ້ອຍທ້າຍຄຳນາມ ຫຼື ໃຊ້ຄຳວ່າ "සහ" (saha) ໃນພາສາຂຽນ. ການເລືອກໃຊ້ຜິດລະດັບພາສາອາດເຮັດໃຫ້ເອກະສານທາງການເບິ່ງບໍ່ມີຄວາມໜ້າເຊື່ອຖື ຫຼື ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ ຫາກໃຊ້ພາສາຂຽນລະດັບສູງໃນບົດສົນທະນາທົ່ວໄປ ກໍຈະເຮັດໃຫ້ເບິ່ງແຂງກະດ້າງ ແລະ ບໍ່ເປັນທຳມະຊາດ. ນັກແປຕ້ອງກຳນົດໃຫ້ຊັດເຈນວ່າ ເອກະສານ ຫຼື ຂໍ້ຄວາມທີ່ຕ້ອງການແປນັ້ນເປັນເອກະສານປະເພດໃດ ເພື່ອເລືອກລະດັບພາສາໃຫ້ເໝາະສົມ.
5. ລະດັບຄວາມສຸພາບ ແລະ ວັດທະນະທຳການໃຊ້ສັບ
ທັງສັງຄົມລາວ ແລະ ສີລັງກາ ລ້ວນແຕ່ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນກັບລະບົບອາວຸໂສ ແລະ ສະຖານະພາບທາງສັງຄົມ. ໃນພາສາລາວມີການໃຊ້ຄຳສຸພາບ, ຄຳລາຊາສັບ ແລະ ຄຳແທນນາມທີ່ບົ່ງບອກຄວາມສຳພັນ ເຊັ່ນ: "ທ່ານ", "ເຈົ້າ", "ອ້າຍ", "ເອື້ອຍ". ພາສາສິງຫະຫຼະກໍມີລະບົບຄຳແທນນາມ ແລະ ການຜັນທ້າຍຄຳກຳມະເພື່ອສະແດງຄວາມເຄົາລົບ (Honorifics) ທີ່ຊັບຊ້ອນຫຼາຍລະດັບ ຕັ້ງແຕ່ລະດັບທີ່ໃຊ້ກັບພະສົງ, ບຸກຄົນສຳຄັນ, ຜູ້ອາວຸໂສ ໄປຈົນເຖິງລະດັບທີ່ໃຊ້ກັບໝູ່ເພື່ອນ ແລະ ຜູ້ມີສະຖານະຕ່ຳກວ່າ.
ນອກຈາກນີ້, ຍ້ອນທັງສອງປະເທດມີຄວາມຜູກພັນກັບພຸດທະສາສະໜານິກາຍເຖຣະວາດຢ່າງເລິກເຊິ່ງ ບາງຄຳສັບທີ່ກ່ຽວກັບສາສະໜາ, ປັດຊະຍາ ແລະ ສິລະທຳ ທີ່ມາຈາກພາສາບາລີ ແລະ ສັນສະກຣິດ ຈະມີຄວາມໝາຍ ແລະ ຮາກສັບທີ່ຄ້າຍຄືກັນ. ນັກແປສາມາດໃຊ້ປະໂຫຍດຈາກຈຸດນີ້ໃນການທຽບຄຳສັບ ເຊັ່ນ: ຄຳວ່າ "ກຳ" (Kamma), "ບຸນ" (Punnya), "ເມດຕາ" (Metta) ເຊິ່ງໃນພາສາສິງຫະຫຼະກໍມີຄຳສັບເຫຼົ່ານີ້ທີ່ມີຄວາມໝາຍດຽວກັນ ແລະ ໃຊ້ໃນບໍລິບົດທີ່ຄ້າຍຄືກັນ. ການທັກທາຍທີ່ເປັນທາງການໃນພາສາສິງຫະຫຼະຄື "ආයුබෝවන්" (Ayubowan) ເຊິ່ງແປວ່າ "ຂໍໃຫ້ມີອາຍຸຍືນຍາວ" ເຊິ່ງຄ້າຍຄືກັບການນ້ອມໄຫວ້ ແລະ ກ່າວຄຳວ່າ "ສະບາຍດີ" ຂອງລາວ.
6. ເຄັດລັບສຳລັບນັກແປເພື່ອຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນທຳມະຊາດ
ເພື່ອໃຫ້ການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາສິງຫະຫຼະ ມີຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ມີປະສິດທິພາບສູງສຸດ ນັກແປຄວນຍຶດຖືແນວທາງປະຕິບັດດັ່ງນີ້:
- ຢ່າແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ (Word-for-Word Translation): ໃຫ້ເນັ້ນການຈັບໃຈຄວາມ ແລະ ໂຄງສ້າງຄວາມຄິດ ແແລ້ວນຳມາຮຽບຮຽງໃໝ່ຕາມໂຄງສ້າງ SOV ຂອງພາສາສິງຫະຫຼະ.
- ກວດສອບການໃຊ້ເຄື່ອງໝາຍວັກຕອນ: ພາສາລາວບໍ່ຄ່ອຍໃຊ້ເຄື່ອງໝາຍຈຸດ ຫຼື ມະຫັດສະພາກ (Period) ແຕ່ໃຊ້ການຍໍ້ໜ້າ ແລະ ເວັ້ນວັກ ແຕ່ພາສາສິງຫະຫຼະຕ້ອງການເຄື່ອງໝາຍຈົບປະໂຫຍກ (.) ທີ່ຊັດເຈນ.
- ການຈັດການກັບຄຳທັບສັບເຕັກໂນໂລຊີ: ສຳລັບຄຳສັບສະໄໝໃໝ່ ຫຼື ຄຳສັບທາງເຕັກນິກ ຄວນພິຈາລະນາວ່າຄວນໃຊ້ຄຳທັບສັບພາສາອັງກິດທີ່ຂຽນດ້ວຍອັກສອນສິງຫະຫຼະ ຫຼື ໃຊ້ຄຳສັບທີ່ບັນຍັດຂຶ້ນໃໝ່ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານທ້ອງຖິ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ດີທີ່ສຸດ.
- ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading): ຫຼັງຈາກການແປສຳເລັດ ຄວນສົ່ງໃຫ້ຜູ້ທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງພາສາສິງຫະຫຼະກວດກາຄວາມຄ່ອງຕົວ ແລະ ຄວາມເປັນທຳມະຊາດຂອງພາສາອີກຄັ້ງ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າບໍ່ມີການແປທີ່ແຂງກະດ້າງ ຫຼື ຜິດເພ້ຍຈາກບໍລິບົດວັດທະນະທຳທ້ອງຖິ່ນ.