ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ကုန်သွယ်မှု ကဏ္ဍများ ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ ကွဲပြားခြားနားသော ဘာသာစကား မိသားစုများအကြား ပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍတွင် တည်ရှိလာပါသည်။ အာရှတိုက်၏ တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကား မိသားစုဝင်ဖြစ်သော ဗမာဘာသာစကားမှသည် ဥရောပနွယ်ဖွား အနောက်ဂျာမန်နစ် (West Germanic) ဘာသာစကားစုဝင်ဖြစ်ပြီး တောင်အာဖရိကနှင့် နမီးဘီးယားနိုင်ငံတို့တွင် အဓိကပြောဆိုသော အာဖရိကန် (Afrikaans) ဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် လွန်စွာစိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသလို စိန်ခေါ်မှုလည်း များပြားလှပါသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ဗမာစာမှ အာဖရိကန်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ကြုံတွေ့ရသည့် အဓိက သဒ္ဒါကွဲပြားမှုများ၊ ဘာသာပြန်ဆိုမှုဆိုင်ရာ နည်းဗျူဟာများနှင့် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဆွေးနွေး တင်ပြသွားပါမည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြားနားမှု (Syntactic Discrepancy)
ဗမာဘာသာစကားနှင့် အာဖရိကန်ဘာသာစကားတို့အကြား အထင်ရှားဆုံးနှင့် အခြေခံအကျဆုံး ခြားနားချက်မှာ ဝါကျ တည်ဆောက်ပုံစနစ် ဖြစ်ပါသည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုပြီး ကြိယာကို ဝါကျ၏ အဆုံးတွင်သာ အမြဲတစေ ထားရှိပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ကျွန်တော် ထမင်း စားသည်" ဟူသော ဝါကျတွင် "ကျွန်တော်" (ကတ္တား)၊ "ထမင်း" (ကံ) နှင့် "စားသည်" (ကြိယာ) တို့ကို အစဉ်လိုက် တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အာဖရိကန်ဘာသာစကားသည် အခြေခံအားဖြင့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အခြေခံပါသည်။ သို့သော်လည်း ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားစုများ၏ ထုံးစံအတိုင်း ဝါကျအမျိုးအစားပေါ် မူတည်၍ ကြိယာ၏ တည်နေရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများ ရှိတတ်သည်။ သာမန်ဝါကျများတွင် ဒုတိယမြောက်နေရာ၌ ကြိယာကို ထားရှိသော်လည်း (Verb-second / V2 word order)၊ လက်အောက်ခံဝါကျများ (Subordinate clauses) တွင်မူ ကြိယာကို ဝါကျအဆုံးသို့ ပို့ဆောင်ရလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်သူအနေဖြင့် ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံကို စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းမျိုး မပြုလုပ်ဘဲ၊ တစ်ဖက်ဘာသာစကား၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့်အညီ လုံးဝ ပြောင်းလဲတည်ဆောက်ရမည် ဖြစ်သည်။
၂။ အာဖရိကန်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားသော သဒ္ဒါစနစ်များနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ
အာဖရိကန်ဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သတိပြုရမည့် အဓိက သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ထူးခြားချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
- နာမ်နှင့် ဝိဘတ်ပစ္စည်းများ (Articles and Nouns): ဗမာဘာသာစကားတွင် ဥရောပဘာသာစကားများကဲ့သို့ Definite (die) နှင့် Indefinite ('n) ဟူသော ညွှန်းပစ္စည်းများ (Articles) မရှိပါ။ ဗမာစာတွင် နာမ်၏ အရေအတွက် သို့မဟုတ် အတိအကျဖြစ်မှုကို ပြသရန် နောက်ဆက်တွဲပစ္စည်းများ (ဥပမာ- "ထိုလူ"၊ "လူတစ်ယောက်") ကိုသာ သုံးသော်လည်း အာဖရိကန်သို့ ဘာသာပြန်ရာတွင် ဝါကျအဓိပ္ပာယ်ပေါ် မူတည်၍ သင့်လျော်သော အာတီကယ် (Article) များကို ရွေးချယ်အသုံးပြုရမည်။
- နှစ်ထပ်ငြင်းပယ်စနစ် (Double Negation): အာဖရိကန်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ ငြင်းပယ်ဝါကျများတွင် "nie" (မဟုတ်/မလုပ်) ဟူသော စကားလုံးကို နှစ်ကြိမ် ထည့်သွင်းသုံးစွဲရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- "ကျွန်တော် အာဖရိကန်စကား မပြောတတ်ပါ" ကို အာဖရိကန်လို "Ek praat nie Afrikaans nie" (ငါ အာဖရိကန်စကား မပြောတတ်ပါ မဟုတ်) ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ ဤကဲ့သို့သော နှစ်ထပ်ငြင်းပယ်ပုံစံကို ဗမာဘာသာပြန်သူများ အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်ပြီး စကားလုံးအနက်ကို လွဲမှားစွာ မကောက်ယူမိရန် အရေးကြီးပါသည်။
- ကြိယာ၏ ကာလပြောင်းလဲမှု (Verbal Tenses and Conjugation): အာဖရိကန်ဘာသာစကားသည် ဒတ်ခ်ျ (Dutch) ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသော်လည်း သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ များစွာ ရိုးရှင်းသွားခဲ့သည်။ ကြိယာများသည် ကတ္တား၏ လူပုဂ္ဂိုလ် (Person) နှင့် အရေအတွက် (Number) ပေါ်မူတည်၍ ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပါ။ ထို့ပြင် အတိတ်ကာလကို ဖော်ပြရန် "het" ဟူသော ကူညီကြိယာနှင့် "ge-" ဟူသော ရှေ့ဆက်တွဲ ပါဝင်သည့် အတိတ်နာမဝိသေသန (Past Participle) ပုံစံကိုသာ အဓိက သုံးသည်။ ဗမာစာရှိ ကာလပြပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြသော "ခဲ့"၊ "နေသည်"၊ "လိမ့်မည်" စသည်တို့ကို အာဖရိကန်၏ ကာလပြစနစ်နှင့် ကိုက်ညီအောင် စနစ်တကျ ရွေးချယ်ဖန်တီးရမည် ဖြစ်သည်။
၃။ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသန္တရဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများ (Cultural and Localized Idioms)
ဘာသာစကားတစ်ခုကို ပြန်ဆိုရာတွင် စကားလုံးများကိုသာမက ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံကိုပါ သယ်ဆောင်ပေးရသည်။ ဗမာယဉ်ကျေးမှုတွင် လူမှုပတ်ဝန်းကျင်၊ အသက်အရွယ်၊ ရာထူးဌာနန္တရတို့အပေါ် မူတည်၍ သုံးစွဲသော ရိုသေမှုပြ နာမ်စားများနှင့် စကားပြောအဆင့်အတန်းများစွာ ရှိပါသည်။ (ဥပမာ- "ကျွန်တော်"၊ "အရှင်ဘုရား"၊ "မင်း"၊ "ညည်း") စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ သို့သော် အာဖရိကန်ဘာသာစကားတွင် ရိုသေမှုပြစနစ်သည် ပိုမိုရိုးရှင်းပြီး သာမန်အားဖြင့် "jy" (တရားဝင်မဟုတ်သော 'မင်း') နှင့် "u" (တရားဝင်ဖြစ်သော 'သင်/ခင်ဗျား') ဟူ၍သာ ကွဲပြားသည်။ ထို့ကြောင့် မူရင်းဗမာဝါကျ၏ စကားပြောဆိုသူအချင်းချင်း ဆက်ဆံရေး၏ လေးနက်မှုကို အာဖရိကန်ဘာသာပြန်တွင် ပေါ်လွင်စေရန် သင့်လျော်သော စကားလုံးနှင့် အသုံးအနှုန်းများကို ရွေးချယ်တတ်ရန် လိုအပ်သည်။
ထို့ပြင် ဗမာစကားပုံများနှင့် တင်စားချက်များကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုပါက အာဖရိကန်စကားပြောသူများ နားလည်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ ဥပမာ- "ဆားချက်သူ ဆားစား၊ ဝါးခုတ်သူ ဝါးစား" ဟူသော စကားပုံမျိုးကို အာဖရိကန်ဘာသာစကားတွင် တူညီသော ဆိုလိုရင်းရှိသည့် ဒေသခံပုံခိုင်းနှိုင်းချက်များဖြင့် အစားထိုး ပြန်ဆိုခြင်းကသာ အကောင်းဆုံးသော ဒေသန္တရပြန်ဆိုမှု (Localization) ကို ရရှိစေမည် ဖြစ်သည်။
၄။ ဗမာမှ အာဖရိကန်သို့ အောင်မြင်စွာ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရေး အကြံပြုချက်များ
အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး အမှားအယွင်းကင်းသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုများ ရရှိနိုင်ရန် ဘာသာပြန်ပညာရှင်များအနေဖြင့် အောက်ပါအချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်ပါသည်။
- စာ맥ပ်ခရစ်အရ နားလည်ခြင်း (Contextual Awareness): စာလုံးချင်း တိုက်ရိုက် ဘာသာပြန်ခြင်း (Literal Translation) ကို လုံးဝ ရှောင်ကြဉ်ပါ။ စာသားတစ်ခုလုံး၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ ပရိသတ်နှင့် စကားအသုံးအနှုန်းနောက်ခံကို ဦးစွာ သုံးသပ်ပြီးမှသာ အာဖရိကန်ဘာသာစကား၏ သဘာဝကျသော စကားအသုံးအနှုန်းဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားပါ။
- ဘာသာစကားနှစ်ခုစလုံး၏ အဘိဓာန်နှင့် သဒ္ဒါကျမ်းများကို အသုံးပြုခြင်း: တိုက်ရိုက် ဗမာ-အာဖရိကန် အဘိဓာန်များ ရှားပါးမှုကြောင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ကြားခံအဖြစ် အသုံးပြု၍ ဘာသာပြန်ဆိုရလေ့ရှိသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ရာတွင် အဓိပ္ပာယ်နှစ်ထပ်လွဲချော်မှု မရှိစေရန် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍများကို ဂရုတစိုက် စစ်ဆေးရန် လိုအပ်သည်။
- ဒေသခံ တည်းဖြတ်သူနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း (Native Proofreading): ဘာသာပြန်ဆိုပြီးသော စာသားများကို အာဖရိကန်ဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ (Native Speaker) တစ်ဦးအား ပြန်လည် ဖတ်ရှုစစ်ဆေးခိုင်းခြင်းက ဘာသာပြန်ဆိုမှု၏ အရည်အသွေးနှင့် စာသားစီးဆင်းမှု သဘာဝကျမှုကို အာမခံနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
၅။ နည်းပညာအကူအညီနှင့် အနာဂတ်လမ်းကြောင်း (Technology and Future Trends)
ယနေ့ခေတ်တွင် နည်းပညာ တိုးတက်လာမှုနှင့်အတူ SDL Trados၊ MemoQ စသည့် CAT Tools (Computer-Assisted Translation Tools) များကို အသုံးပြုခြင်းက ဘာသာပြန်ဆိုမှု လုပ်ငန်းစဉ်ကို မြန်ဆန်စေပြီး ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများ တသမတ်တည်း ဖြစ်စေရန် ကူညီပေးသည်။ သို့သော်လည်း ဗမာနှင့် အာဖရိကန် ဘာသာစကားတွဲသည် သတင်းအချက်အလက် အရင်းအမြစ် နည်းပါးသော ဘာသာစကားတွဲ (Low-resource Language Pair) ဖြစ်သည့်အတွက် Google Translate ကဲ့သို့သော စက်ဘာသာပြန်စနစ်များ (Machine Translation) သည် သဒ္ဒါအမှားများနှင့် အဓိပ္ပာယ်ကောက်လွဲမှုများကို မကြာခဏ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် လူသားဘာသာပြန်ဆိုသူ၏ စိစစ်တည်းဖြတ်မှု (Post-editing) သည် အရည်အသွေးမြင့် စာသားများရရှိရန်အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်နေဦးမည် ဖြစ်သည်။