Phetolelo ea lipuo ke borokho bo kopanyang litso le lichaba tse fapaneng. Mona Afrika Boroa, Sesotho le Seafrikanse ke lipuo tse peli tse nang le nalane e kholo le tšusumetso e matla bophelong ba letsatsi le letsatsi. Leha ho le joalo, lipuo tsena tse peli li tsoa malapeng a fapaneng a lipuo: Sesotho ke puo ea Se-Bantu (Niger-Congo), ha Seafrikanse e le puo ea Se-Germanic e tsoang ho Se-Dutch sa lekholong la bo-17 la lilemo. Phapang ena ea malapa a lipuo e hlahisa mathata le diphephetso tse ikhethang ho bafetoleli ba batlang ho fetolela melaetsa ka mokhoa o nepahetseng le o hloekileng. Sengoliloeng sena se hlahloba ka botlalo mekhoa, liphapang tsa thuto-puo, le malebela a bohlokoa bakeng sa ho fetolela ka katleho ho tloha ho Sesotho ho ea ho Seafrikanse.
Phapang ea Sebopeho sa Thuto-Puo (Grammar and Syntax)
Ntlha ea pele eo mofetoleli a lokelang ho e utloisisa ke phapang e kholo ea sebopeho sa thuto-puo lipakeng tsa lipuo tsena tse peli. Sesotho ke puo e khomaretsang (agglutinative language), moo mafoko a fapaneng (prefixes le suffixes) a kopantsoang le kutu ea lentsoe ho hlahisa moelelo, nako, le kamano. Ka lehlakoreng le leng, Seafrikanse ke puo e itšetlehileng haholo ka tatellano ea mantsoe le ho nolofatsa sebopeho sa mantsoe (analytic language).
Sesotho se sebelisa lihlopha tsa maina (noun classes) tse laolang tumellano ea leetsi le phane (subject-verb agreement). Mohlala, polelo e reng "Bashemane ba matha kapele" e sebelisa tumellano "ba" e tsamaellanang le sehlopha sa pele sa maina (ba-). Ha re fetolela sena ho ea ho Seafrikanse, tumellano ena ea lihlopha tsa maina ha e eo. Polelo ena e fetoha "Die seuns hardloop vinnig." Ka Seafrikanse, ha ho na lihlopha tsa maina kapa tumellano e rarahaneng ea mofuta ona. Mofetoleli o lokela ho ba hlokolosi hore a se ke a leka ho fetolela tumellano ka kotloloho, hobane sena se ka baka pherekano e kholo.
Ntlha e 'ngoe ea bohlokoa ke nako ea liketso (verb tenses). Sesotho se na le mekhoa e fapaneng ea ho bontša nako e fetileng, e tlang, le e teng ka ho sebelisa likaroloana tse kang "tla", "ile", "ne", le tse ling. Ka Seafrikanse, nako e fetileng e atisa ho bontšoa ka ho sebelisa leetsi la thuso "het" hammoho le prefix "ge-" e behiloang pele ho leetsi la mantlha (mohlala: "het gehardloop"). Phapang ena e bolela hore mofetoleli o lokela ho utloisisa hantle moelelo oa nako polelong ea Sesotho pele a ka khetha sebopeho se nepahetseng sa leetsi ka Seafrikanse.
Hanyetso e Habeli ka Seafrikanse (Double Negation)
E 'ngoe ea likarolo tse ikhethang tsa Seafrikanse ke tšebeliso ea hanyetso e habeli (dubbelontkenning). Ha u latola polelo ka Seafrikanse, lentsoe "nie" le hlaha habeli polelong. Mohlala:
- Sesotho: "Ha ke tsebe."
- Seafrikanse: "Ek weet nie." (mona ke hanyetso e bonolo e se nang double negation hobane polelo e le khutšoane haholo, empa dipolelong tse telele e fetoha "Ek weet nie wat om te doen nie.")
Mohlala o hlakileng oa polelo e telele:
- Sesotho: "Ha ke a ka ka bona motho ea ka re thusang."
- Seafrikanse: "Ek het nie 'n mens gesien wat ons kan help nie."
Mofetoleli ea fetolelang ho tloha ho Sesotho ho ea ho Seafrikanse o lokela ho ela hloko melao ena ea hanyetso e habeli. Ho tlohela "nie" ea bobeli qetellong ea polelo ke phoso e kholo e etsang hore phetolelo e se ke ea utloahala e le ea tlhaho kapa e nepahetseng ho latela thuto-puo ea Seafrikanse.
Phetolelo ea Maele le Litlhaloso tsa Setso
Maele le lipolelo tse tloaelehileng (idioms and proverbs) ke mehloli ea bohlokoa ea boitsebiso ba setso. Sesotho se tletse maele a amanang le likhomo, temo, le bophelo ba mahaeng, ha Seafrikanse le sona se na le maele a tsoang bophelong ba bo-pula-maliboho (voortrekkers), leoatle, le temo. Phetolelo ea lentsoe ka lentsoe (literal translation) ea maele ana hangata ha e hlahise moelelo o nepahetseng.
Mohlala, leele la Sesotho le reng "Ho hlahla le ba letona" le ke ke la fetoleloa ka ho re "Om met die regterhand te begin" ka Seafrikanse. Sebakeng sa hoo, mofetoleli o lokela ho batla leele le tsamaellanang le moelelo ona ka Seafrikanse kapa a hlalose moelelo oa lona ka kotloloho. Ka lehlakoreng le lelala, leele la Sesotho le reng "Khutsana e sa lleng e shoela tharing" le ka fetoleloa ka Seafrikanse ho sebelisoa mantsoe a hlalosang hore motho ea sa bueng a ke ke a fumana thuso, kapa ha ho na leele le tšoanang hantle, ho sebelisoe tlhaloso e hlakileng. Taba ena e hloka hore mofetoleli a be le tsebo e pharaletseng ea litso tsa lipuo tsena tse peli.
Ditsela le Malebela a Setsebi bakeng sa Phetolelo e Hloekileng
Bakeng sa ho etsa mosebetsi o motle oa phetolelo ho tloha ho Sesotho ho ea ho Seafrikanse, latela malebela ana a latelang:
- Utloisisa Moelelo Pele ho Tsohle: U se ke ua qala ho fetolela u sa qeta ho bala le ho utloisisa polelo kapa serapa kaofela. Moelelo o ka har'a moelelo oa taba (context) o bohlokoa ho feta mantsoe a le mong.
- Ela Hloko Tatellano ea Mantsoe (Word Order): Seafrikanse se na le melao e tiileng ea tatellano ea mantsoe, haholo-holo ka mor'a likopanyi tse itseng (conjunctions). Mohlala, ka mor'a "omdat" (hobane), leetsi le ea qetellong ea polelo. Ka Sesotho, sena ha se etsahale. Netefatsa hore u latela melao ena ea Seafrikanse ka hohle.
- Sebelisa Likahare tsa Setso (Cultural Transcreation): Ha ho hlokahala, fetola likarolo tse ling tsa mongolo hore li tsamaisane le babali ba Seafrikanse, ntle le ho fetola molaetsa oa mantlha. Sena se kenyelletsa litšupiso tsa lijo, mekhoa ea borapeli, kapa litumeliso.
- Hlahloba mosebetsi (Proofreading and Editing): Ka mor'a ho fetolela, bala mongolo oa Seafrikanse o le mong ho netefatsa hore o baleha hantle ebile o utloahala e le oa tlhaho. Haeba ho khoneha, kopa motho eo e leng puo ea hae ea lapeng (native speaker) ho o hlahlobela oona.
Tšebeliso ea Lisebelisoa tsa Sejoale-joale
Mehleng ena ea theknoloji, bafetoleli ba na le lisebelisoa tse ngata tse ka ba asthma. Lihlahlobi tsa mopeleto (spell checkers), lits'ants'o tsa mantsoe (dictionaries) tsa inthaneteng, le mananeo a phetolelo a thusoang ke k'homphieutha (CAT tools) ke bohlokoa haholo. Leha ho le joalo, theknoloji ea phetolelo ea mochini (machine translation) joaloka Google Translate e sa tlhoka ho lokisoa haholo (post-editing) ha ho tluoa ho lipuo tsa Afrika tse kang Sesotho, hobane mehloli ea data ea inthaneteng e sa le mefokolo. Kahoo, boikarabelo ba mofetoleli oa motho bo ntse bo le bohlokoa haholo ho netefatsa boleng bo holimo.
Ka kakaretso, ho fetolela ho tloha ho Sesotho ho ea ho Seafrikanse ho hloka tsebo e tebileng ea thuto-puo, setso, le mekhoa ea sejoale-joale ea phetolelo. Ka ho latela melao ena le ho ba hlokolosi ka liphapang tsa sebopeho sa lipuo tsena, o ka khona ho fana ka phetolelo e hloekileng, e nepahetseng, le e thabisang ho babali ba Seafrikanse.