A wannan zamanin na ci gaban fasaha da cudanya tsakanin al'ummomi daban-daban, fassara ta kasance wata babbar gada da ke hada al'adu, kasuwanci, da ilimi a fadin duniya. Harshen Hausa, wanda yana daya daga cikin manyan harsuna a rukunin harsunan Chadic da ake magana da su a yammacin Afirka, musamman a kasashen Najeriya, Nijar, Kamaru, da Ghana, yana da matukar muhimmanci a fagen sadarwa. Fassara daga harshen Hausa zuwa Turanci (Hausa to English translation) tana bukatar kulawa ta musamman saboda bambance-bambancen tsari, al'ada, da kuma nahawu da ke tsakanin harsunan biyu. Wannan makala za ta yi daki-daki kan tsarin fassara, kalubalen da ake fuskanta, da kuma hanyoyin da za a bi domin samun ingantacciyar fassara.
Muhimmancin Fassara Daga Hausa Zuwa Turanci A Yau
Harshen Hausa yana da miliyoyin masu magana da shi a matsayin harshen uwa da kuma harshe na biyu. Yayin da duniya ke ci gaba da zama gari guda saboda intanet, bukatar fassara bayanai daga Hausa zuwa Turanci tana kara karuwa. Ko a fannin labaru, harkokin shari'a, wallafe-wallafen adabi, ko kuma kasuwanci na kasa da kasa, fassara tana ba wa al'ummar Hausawa damar isar da sakonansu ga sauran sassan duniya. Haka kuma, tana taimaka wa kungiyoyin kasa da kasa da masu bincike wajen fahimtar al'amuran da suka shafi yankunan da ake magana da Hausa. Saboda haka, fassara ba wai kawai canza kalmomi ba ne; hanya ce ta isar da ilimi da al'ada.
Bambance-Bambancen Tsarin Nahawu Da Tsarin Jimla
Babban kalubale na farko da mai fassara ke fuskanta shi ne bambancin tsarin nahawu tsakanin Hausa da Turanci. Harshen Hausa yana amfani da alamomin lokaci (aspect markers) tare da wakilin suna (pronouns) domin nuna lokacin da aiki ya faru. Misali, kalmar "na tafi" tana nuna abin da ya wuce, yayin da "ina tafiya" ke nuna aikin da ake ciki yanzu. A gefe guda, Turanci yana amfani da fi'ili mai sauyawa (verb conjugation) kamar "I went" da "I am going".
Bugu da kari, a cikin harshen Hausa, jinsi (gender) yana da tasiri sosai a kan wakilin suna da kuma fi'ili, har ma a cikin magana da mutum na biyu (misali: "kana" ga namiji, "kina" ga mace). A harshen Turanci kuwa, babu wannan bambanci a cikin mutum na biyu, inda ake amfani da "you" ga kowa da kowa. Wannan yana nufin mai fassara dole ne ya san wanda ake magana da shi ko kuma wanda ke magana kafin ya zabi kalmar da ta dace a Turanci.
Karin Magana Da Kalaman Hikima: Kalubalen Al'ada
Kamar kowane harshe na Afirka, Hausa tana cike da karin magana, azanci, da kalaman hikima wadanda ke dauke da ma'ana mai zurfi ta al'ada. Fassara wadannan kalamai kai-tsaye (literal translation) zuwa Turanci yakan sa sakon ya rasa ma'anarsa ko kuma ya zama abin dariya ko maras ma'ana. Ga wasu misalai na karin magana da yadda ya kamata a fassara su:
- "Gani ga wane ya isa wa wane tsoron Allah": Idan aka fassara wannan kai-tsaye, zai zama "Seeing someone is enough for someone to fear God," wanda ba zai fahimtu sosai a Turanci ba. Fassara mafi dace ita ce amfani da karin maganar Turanci makamancinsa kamar "Learning from the mistakes of others."
- "Kaza mai kwanci ba ta san kwan shaho ba": Fassara ta al'ada tana bukatar bayyana cewa mutum ba ya gane hatsarin da ke tafe har sai ya faru, ko kuma a nemo karin maganar Turanci da ke da irin wannan ma'ana.
- "Ruwa a jallo": Wannan yana nufin abu mai sauki ko samuwa cikin sauki. A Turanci, ana iya fassara shi da "A piece of cake" ko "Easily obtainable."
A nan, aikin mai fassara shi ne nemo "dabarun daidaitawa na al'ada" (cultural equivalence) maimakon tsayawa ga fassara kalma-da-kalma. Wannan yana bukatar zurfin sani game da al'adun al'ummar Hausawa da kuma na masu jin Turanci.
Matakai Guda Hudu Domin Samun Kyakkyawar Fassara
Domin samun fassara mai inganci wadda za ta isar da sako kamar yadda marubucin asali ya nufa, ya kamata a bi wadannan matakai masu muhimmanci:
- Karanta Da Fahimtar Sakon Asali: Kada ka fara fassara jimla daya bayan daya ba tare da ka karanta gaba dayan rubutun ba. Fahimtar mahallin (context) da kuma yanayin rubutun (tone) yana da matukar tasiri ga zabin kalmomi.
- Gano Manufar Rubutun: Shin rubutun na ilimi ne, na tallan kasuwanci ne, ko kuma na adabi? Zabin kalmomi a fannin shari'a ya sha bamban da na fannin jarida. Saboda haka, dole ne mai fassara ya gano wadanda za su karanta fassarar (target audience).
- Fassara Sako, Ba Kalmomi Kadai Ba: Mayar da hankali wajen isar da ainihin ma'anar da ke cikin jimla. A guji fassara kalma-da-kalma domin hakan yakan sa rubutun ya zama mai tauri da rashin dadin karantawa a harshen Turanci.
- Tafiyar Da Gyara (Proofreading and Editing): Bayan kammala fassarar, ya zama dole a sake karanta rubutun Turancin domin gyara kuskuren nahawu, haruffa, da kuma tabbatar da cewa yana tafiya daidai da yadda masu jin harshen Turanci ke magana na yau da kullum.
Kalubalen Musamman A Fassarar Hausa Zuwa Turanci
Harshen Hausa yana da kalmomi da yawa wadanda ma'anarsu ta dogara da sautin murya (tone) da kuma tsawon wasali (vowel length). Ko da yake yawancin rubuce-rubucen Hausa na zamani ba sa amfani da alamomin sauti (tone marks) ko boko na musamman (kamarsu 'd, 'b, 'k, da latsin r), mai fassara dole ne ya gano ainihin kalmar ta hanyar duba mahallin jimlar. Misali, kalmar "fara" tana iya nufin fara aiki (to start), fara mace (fair-skinned woman), ko kuma fara ta kwari (locust). Idan mai fassara ba shi da kwarewa, zai iya canza ma'anar jimla gaba daya.
Haka kuma, akwai kalmomin al'ada da addini wadanda ba su da takamaiman kalmomi da suka yi daidai da su a Turanci. Kalmomi kamar "sadaki", "kunyar surkuki", "idda", ko "gida" (a mahallin dangi ko zuriya) suna bukatar bayani na musamman ko kuma amfani da kalmomin da ke kusa da ma'anarsu a Turanci tare da bayani a cikin baka (parenthesis) ko kuma bayanin kasa (footnote).
Hanyoyin Inganta Kwarewa Ga Masu Fassara
Ga duk mai son zama kwararren mai fassara daga Hausa zuwa Turanci, akwai bukatar ci gaba da koyo da kuma amfani da sababbin fasahohi. Ga wasu shawarwari:
- Karanta Littattafai A Harsunan Biyu: Karanta ayyukan adabi na marubuta na kwarai a harshen Hausa da Turanci yana fadada sanin kalmomi da salon rubutu.
- Amfani Da Kamus Masu Kyau: Yin amfani da kamus na Hausa zuwa Turanci na kwarai (kamar na Newman ko na Bargery) da kuma kamus na Turanci na zamani yana taimakawa wajen zabar kalmomin da suka dace.
- Fahimtar Fasahar Fassara: A zamanin yanzu, akwai kayan aiki na na'ura mai kwakwalwa (CAT tools) wadanda ke taimakawa masu fassara wajen adana kalmomi da kuma sauri a aiki. Koyon amfani da su yana kara wa mai fassara kima da kwarewa.
A takaice, fassara daga Hausa zuwa Turanci ba aiki ne na canza harshe kawai ba; aiki ne na canza al'ada da kuma isar da tunani. Ta hanyar bin matakan da suka dace, kiyaye dokokin nahawu na harsunan biyu, da kuma kula da al'adun kowane harshe, mai fassara zai iya samar da aiki mai inganci da karbuwa a duniya.