ការបកប្រែរវាងភាសាដែលមកពីគ្រួសារភាសាខុសគ្នាទាំងស្រុង ដូចជាភាសាខ្មែរ (ដែលស្ថិតក្នុងគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី) និងភាសាកាលីស៊ាន (Galician ដែលជាភាសាក្នុងគ្រួសារឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប ក្រុមភាសារ៉ូម៉ាំង) គឺជាកិច្ចការដ៏ស្មុគស្មាញ និងទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់បំផុត។ កិច្ចការនេះតម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែមិនត្រឹមតែមានការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីពាក្យពេចន៍ និងច្បាប់វេយ្យាករណ៍ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងត្រូវយល់ដឹងអំពីបរិបទវប្បធម៌ របៀបរបបរស់នៅ និងវិធីសាស្ត្រគិតរបស់ប្រជាជននៃភាសាទាំងពីរផងដែរ។ នៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្នដែលការតភ្ជាប់កាន់តែមានភាពជិតស្និទ្ធ ការបកប្រែប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់រវាងភាសាទាំងពីរនេះបានក្លាយជាស្ពានដ៍សំខាន់សម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរចំណេះដឹង និងវប្បធម៌។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ យើងនឹងពិនិត្យមើលលម្អិតអំពីយន្តការ ភាពខុសគ្នាផ្នែករចនាសម្ព័ន្ធ បញ្ហាប្រឈមធំៗ និងយុទ្ធសាស្ត្រដែលជួយឱ្យការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាកាលីស៊ានទទួលបានជោគជ័យ និងមានភាពរលូនបំផុត។
ការប្រៀបធៀបរចនាសម្ព័ន្ធភាសា៖ ខ្មែរ និងកាលីស៊ាន
ដើម្បីអនុវត្តការបកប្រែឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព និងភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ ជាដំបូងអ្នកបកប្រែត្រូវតែយល់ឱ្យបានច្បាស់លាស់អំពីភាពខុសគ្នាជាមូលដ្ឋានផ្នែករចនាសម្ព័ន្ធ និងវេយ្យាករណ៍រវាងភាសាទាំងពីរ៖
- ភាសាខ្មែរ៖ ជាភាសាបែបវិភាគ (Analytic Language) ដែលគ្មានការប្រឡាយរូបសព្ទ (Non-inflectional)។ នេះមានន័យថា ពាក្យនីមួយៗរក្សាទម្រង់ដើមជានិច្ច ដោយគ្មានការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ទៅតាមភេទ ចំនួន កាល (Tense) ឬលក្ខណៈបុរសឡើយ។ អត្ថន័យនៃប្រយោគត្រូវបានកំណត់ដោយលំដាប់ពាក្យ (ជាទូទៅគឺ ប្រធាន-កិរិយាសព្ទ-កម្មបទ) និងការប្រើប្រាស់ពាក្យជំនួយ ឬពាក្យបញ្ជាក់បរិបទដើម្បីបញ្ជាក់កាលវេលា និងលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗ។
- ភាសាកាលីស៊ាន៖ ជាភាសាបែបសំយោគ (Synthetic/Inflected Language) ដែលមានការប្រឡាយរូបសព្ទយ៉ាងស្មុគស្មាញ។ នាមនីមួយៗមានភេទ (ប្រុស ឬស្រី) និងចំនួន (ឯកវចនៈ ឬពហុវចនៈ)។ កិរិយាសព្ទមានការប្រែប្រួលទម្រង់យ៉ាងច្រើនទៅតាមកាល (Tense) បំណង (Mood) លក្ខណៈបុរស (Person) និងចំនួន ដែលតម្រូវឱ្យមានការយល់ដឹងច្បាស់លាស់អំពីតារាងបំបែកកិរិយាសព្ទ ដើម្បីជៀសវាងការយល់ច្រឡំ។
បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗក្នុងការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាកាលីស៊ាន
១. ការបកប្រែកាល (Tenses) និងទិដ្ឋភាពកិរិយាសព្ទ (Aspect)
ភាសាខ្មែរមិនមានកាលបត់បែនតាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់កិរិយាសព្ទនោះទេ។ ប្រសិនបើយើងចង់និយាយអំពីអតីតកាល បច្ចុប្បន្នកាល ឬអនាគតកាល យើងប្រើប្រាស់ពាក្យបញ្ជាក់ពេលវេលា ដូចជា «ម្សិលមិញ» «ថ្ងៃនេះ» «ស្អែក» ឬពាក្យជំនួយដូចជា «បាន» «កំពុង» «នឹង»។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាកាលីស៊ានមានប្រព័ន្ធកាលដ៏ស្មុគស្មាញ ដូចជា Presente, Pretérito Imperfecto, Pretérito Perfecto, Futuro និង Condicional។ អ្នកបកប្រែត្រូវសម្រេចចិត្តថា តើពាក្យ «បានធ្វើ» នៅក្នុងបរិបទខ្មែរ គួរតែបកប្រែទៅជាទម្រង់អតីតកាលមួយណាដែលសមស្របបំផុតនៅក្នុងភាសាកាលីស៊ាន ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈនៃសកម្មភាពនោះ (ថាតើវាជាសកម្មភាពដែលបានបញ្ចប់ទាំងស្រុង ឬកំពុងបន្តកើតឡើងក្នុងអតីតកាល)។ ភាពលម្អិតនេះទាមទារការវិភាគបរិបទយ៉ាងហ្មត់ចត់។
២. ភេទ និងចំនួននៃនាម (Gender and Number Agreement)
នៅក្នុងភាសាកាលីស៊ាន គ្រប់នាមទាំងអស់ត្រូវតែមានភេទ។ ឧទហរណ៍ ពាក្យថា «សៀវភៅ» (libro) ជាភេទប្រុស រីឯ «តុ» (mesa) ជាភេទស្រី។ គុណនាម និងគុណនាមចង្អុលបង្ហាញដែលប្រើប្រាស់ជាមួយនាមទាំងនោះត្រូវតែផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ឱ្យស្របទៅតាមភេទ និងចំនួនរបស់នាម។ ភាសាខ្មែរគ្មានការបែងចែកភេទចំពោះវត្ថុគ្មានជីវិតឡើយ ហើយក៏គ្មានការប្រើប្រាស់ពាក្យចង្អុលបង្ហាញភេទក្នុងកម្រិតវេយ្យាករណ៍បែបនេះដែរ។ ដូច្នេះ នៅពេលបកប្រែពីខ្មែរទៅកាលីស៊ាន អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកភេទរបស់នាមនីមួយៗឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ដើម្បីធានាថាគុណនាម និងសព្វនាមត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយគ្មានកំហុសវេយ្យាករណ៍ ដែលអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានមានការយល់ច្រឡំ។
៣. ប្រព័ន្ធពាក្យចាត់ថ្នាក់ ឬពាក្យសារជាថ្មី (Classifiers)
ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់ពាក្យចាត់ថ្នាក់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅពេលរាប់ចំនួន ដូចជា «សៀវភៅពីរក្បាល» «មនុស្សបីនាក់» ឬ «ផ្ទះមួយខ្នង»។ ភាសាកាលីស៊ាន ដូចគ្នានឹងភាសាអឺរ៉ុបដទៃទៀតដែរ មិនប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធពាក្យចាត់ថ្នាក់បែបនេះទេ។ ក្នុងការបកប្រែ គេគ្រាន់តែបកប្រែចំនួនលេខ និងនាមផ្ទាល់តែម្តង (ឧទាហរណ៍៖ "dous libros" សម្រាប់សៀវភៅពីរក្បាល និង "tres persoas" សម្រាប់មនុស្សបីនាក់)។ ប្រសិនបើអ្នកបកប្រែព្យាយាមបកប្រែពាក្យចាត់ថ្នាក់ទាំងនោះដោយផ្ទាល់ វានឹងធ្វើឱ្យប្រយោគភាសាកាលីស៊ានមានភាពមិនធម្មតា និងពិបាកយល់បំផុត។
៤. កម្រិតនៃភាពគួរសម និងឋានានុក្រមសង្គម
ភាសាខ្មែរមានកម្រិតភាសាច្រើនស្រទាប់ ទៅតាមឋានានុក្រមសង្គម អាយុ និងទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកនិយាយ (ដូចជាការប្រើប្រាស់ពាក្យសម្តេច ព្រះសង្ឃ ភាសានិយាយទូទៅ និងភាសាផ្លូវការ)។ ភាសាកាលីស៊ានក៏មានកម្រិតភាពគួរសមដែរ តាមរយៈការប្រើប្រាស់សព្វនាម "ti" (ឯង/អ្នក - បែបស្និទ្ធស្នាល) និង "vostede" (លោក/លោកស្រី - បែបគួរសម/ផ្លូវការ)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ស្រទាប់នៃភាពគួរសមរបស់ខ្មែរមានភាពលម្អិតជាងឆ្ងាយណាស់។ ភារកិច្ចរបស់អ្នកបកប្រែគឺត្រូវកំណត់ឱ្យច្បាស់អំពីទំនាក់ទំនងរវាងតួអង្គ ឬអ្នកនិយាយនៅក្នុងអត្ថបទដើម ដើម្បីជ្រើសរើសទម្រង់សព្វនាម និងកិរិយាសព្ទសមស្របនៅក្នុងភាសាកាលីស៊ាន ដើម្បីកុំឱ្យបាត់បង់បរិបទទំនាក់ទំនងសង្គមរបស់តួអង្គ។
៥. ភាពខុសគ្នានៃវាក្យសព្ទ និងការពិពណ៌នាវប្បធម៌
ភាសាខ្មែរមានវាក្យសព្ទដ៏សម្បូរបែបដែលទាក់ទងនឹងរបៀបរស់នៅបែបកសិកម្ម អាហារ និងទំនាក់ទំនងគ្រួសារ ដែលគ្មានពាក្យសមមូលចំៗនៅក្នុងភាសាកាលីស៊ានឡើយ។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យទាក់ទងនឹង «ស្រូវ» «អង្ករ» «បាយ» ត្រូវបានភាសាខ្មែរបែងចែកយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅតាមស្ថានភាព រីឯភាសាកាលីស៊ានប្រើប្រាស់ពាក្យ "arroz" ជាទូទៅ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាកាលីស៊ានមានវាក្យសព្ទយ៉ាងលម្អិតទាក់ទងនឹងអាកាសធាតុ សមុទ្រ និងជីវិតរស់នៅតាមឆ្នេរសមុទ្រអាត្លង់ទិក ដែលភាសាខ្មែរប្រហែលជាត្រូវប្រើប្រាស់ការពិពណ៌នាបន្ថែមដើម្បីពន្យល់។ អ្នកបកប្រែត្រូវចេះប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសពន្យល់ន័យ (Paraphrasing) ដើម្បីសម្រួលឱ្យអ្នកអានយល់បានច្បាស់។
យុទ្ធសាស្ត្រ និងគន្លឹះសំខាន់ៗសម្រាប់អ្នកបកប្រែអាជីព
ដើម្បីធានាបាននូវគុណភាពបកប្រែខ្ពស់ រក្សាបាននូវអត្ថន័យដើមទាំងស្រុង និងធ្វើឱ្យអត្ថបទបកប្រែមានភាពរលូនល្អ អ្នកបកប្រែគួរតែអនុវត្តតាមវិធីសាស្ត្រ និងយុទ្ធសាស្ត្រដូចខាងក្រោម៖
- ការយល់ដឹងអំពីបរិបទវប្បធម៌៖ ពាក្យស្លោក ទំនៀមទម្លាប់ និងការប្រៀបធៀបមួយចំនួននៅក្នុងភាសាខ្មែរ មិនអាចបកប្រែចំៗបានទេ។ អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកពាក្យ ឬឃ្លាដែលមានអត្ថន័យសមមូលក្នុងវប្បធម៌កាលីស៊ាន (Cultural Equivalence) ជាជាងការបកប្រែពាក្យក្នុងពាក្យ ដែលអាចនាំឱ្យមានការយល់ខុស។
- ការកែសម្រួលរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគ៖ កុំខ្លាចក្នុងការផ្លាស់ប្តូរលំដាប់ពាក្យ ឬបំបែកប្រយោគវែងៗ។ ភាសាខ្មែរជារឿយៗចូលចិត្តប្រយោគវែងៗដែលតភ្ជាប់ដោយពាក្យទាក់ទង តែភាសាកាលីស៊ានត្រូវការរចនាសម្ព័ន្ធច្បាស់លាស់ ជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់សញ្ញាវណ្ណយុត្តិត្រឹមត្រូវ ដើម្បីបង្កើតភាពងាយស្រួលក្នុងការអាន។
- ការប្រើប្រាស់វចនានុក្រម និងធនធានបច្ចេកវិទ្យា៖ ដោយសារតែមិនសូវមានវចនានុក្រមផ្ទាល់រវាងខ្មែរ និងកាលីស៊ាន អ្នកបកប្រែអាចប្រើប្រាស់ភាសាទីបី (ដូចជាភាសាអេស្ប៉ាញ ឬអង់គ្លេស) ជាស្ពានចម្លង។ ទោះជាយ៉ាងណា ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ចំពោះការបកប្រែខុសកម្រិតទីពីរ (Double Translation Errors) ដែលអាចកើតឡើងដោយសារការយល់ន័យខុសពីភាសាទីបីនោះ។
- ការធ្វើមូលដ្ឋានីយកម្ម (Localization)៖ ការបកប្រែមិនមែនគ្រាន់តែជាការផ្លាស់ប្តូរពាក្យនោះទេ ប៉ុន្តែជាការកែសម្រួលខ្លឹមសារឱ្យស្របទៅតាមចំណង់ចំណូលចិត្ត វប្បធម៌ និងទម្លាប់របស់អ្នកអាននៅក្នុងតំបន់កាលីស៊ា (Galicia) នៃប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ នេះរួមបញ្ចូលទាំងការសម្របសម្រួលទម្រង់កាលបរិច្ឆេទ រង្វាស់រង្វាល់ និងទម្រង់ឈ្មោះ។
- ការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញដោយអ្នកជំនាញភាសាកាលីស៊ាន៖ ជំហានចុងក្រោយដែលមិនអាចខ្វះបាន គឺការឱ្យអ្នកនិយាយភាសាកាលីស៊ានកំណើត (Native Speaker) ពិនិត្យឡើងវិញ ដើម្បីកែសម្រួលឃ្លាប្រយោគឱ្យមានភាពធម្មជាតិ រលូន និងមានឥទ្ធិពលទាក់ទាញបំផុតចំពោះអ្នកអានក្នុងស្រុក។
ការបកប្រែជាស្ពានតភ្ជាប់វប្បធម៌ដ៏មានតម្លៃ
ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាកាលីស៊ានមិនត្រឹមតែជាការផ្លាស់ប្តូរពាក្យពេចន៍ពីភាសាមួយទៅភាសាមួយទៀតនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការបើកទ្វារចម្លងវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្ររវាងប្រជាជាតិទាំងពីរ។ តាមរយៈការយល់ដឹងច្បាស់លាស់អំពីវេយ្យាករណ៍ វាក្យសព្ទ និងបរិបទសង្គម អ្នកបកប្រែអាចបង្កើតស្នាដៃបកប្រែមួយដែលមិនត្រឹមតែត្រឹមត្រូវតាមបច្ចេកទេសប៉ុណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងមានភាពរស់រវើក គោរពតាមអត្តសញ្ញាណដើម និងមានតម្លៃខ្ពស់សម្រាប់អ្នកអានកាលីស៊ានគ្រប់រូប។