မြန်မာဘာသာစကားမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ဖလှယ်ရုံမျှသာ မဟုတ်ဘဲ မတူညီသော ယဉ်ကျေးမှု၊ သမိုင်းကြောင်းနှင့် သဒ္ဒါစနစ် နှစ်ခုကို ပေါင်းကူးပေးရသည့် နက်နဲသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဝင် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားမှာ အင်ဒို-ယူရိုပီယံ နွယ်ဝင် ဖြစ်သဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ အယူအဆနှင့် ဖော်ပြပုံတို့သည် အလွန်ပင် ကွာခြားလှသည်။ ထို့ကြောင့် အရည်အသွေးမြင့်ပြီး သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်စာသားတစ်ခု ရရှိရန်အတွက် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ၊ ယဉ်ကျေးမှု နောက်ခံများနှင့် ဘာသာပြန်နည်းဗျူဟာများကို စနစ်တကျ နားလည်ထားရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာမှ အင်္ဂလိပ်သို့ ပြန်ဆိုရာ၌ တွေ့ကြုံရမည့် အခြေခံကွာခြားချက်များ၊ အဓိကစိန်ခေါ်မှုများနှင့် ထိရောက်သော အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားမည် ဖြစ်သည်။
၁။ မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားတို့၏ အခြေခံ သဒ္ဒါကွာခြားချက်များ
ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းကို မစတင်မီ ဘာသာစကား နှစ်ခုလုံး၏ အခြေခံ သဒ္ဒါနှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွာခြားချက်များကို သိရှိထားရန်မှာ ပထမဆုံးနှင့် အရေးကြီးဆုံးသော အဆင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို သိရှိမှသာလျှင် သဘာဝကျပြီး အင်္ဂလိပ်စာအရေးအသား စံနှုန်းနှင့် ကိုက်ညီသော စာသားများကို ဖန်တီးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
- ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ ကွာခြားခြင်း (Sentence Structure): မြန်မာဝါကျများ၏ အခြေခံ တည်ဆောက်ပုံသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ပုံစံဖြစ်ပြီး အင်္ဂလိပ်ဝါကျများမှာမူ ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ကျွန်တော် ထမင်း စားသည်" ဟူသော ဝါကျကို အင်္ဂလိပ်လို ပြန်ဆိုပါက "I eat rice" (ကျွန်တော် စားသည် ထမင်း) ဟု ကြိယာကို အလယ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးရမည်ဖြစ်သည်။ ရှည်လျားသော ဝါကျများတွင် ဤကွာခြားချက်သည် ပိုမိုနက်နဲပြီး ရှုပ်ထွေးသွားတတ်သည်။
- ကာလပြပုဒ်များနှင့် ကာလပြောင်းလဲမှု (Tenses): အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် ပစ္စုပ္ပန်၊ အတိတ်နှင့် အနာဂတ် ကာလများကို ပြသရန် ကြိယာပုံစံများကို တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ ကြိယာ၏ နောက်၌ ကာလပြပုဒ်များ (ဥပမာ- သည်၊ ခဲ့သည်၊ မည်) ကို ကပ်၍ သုံးစွဲခြင်းဖြင့် ကာလကို ဖော်ပြသည်။ ထို့ပြင် မြန်မာဘာသာစကားသည် အကြောင်းအရာ၏ အခြေအနေ (Context) အပေါ် ပိုမိုမှီခိုပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကဲ့သို့ ကာလပြောင်းလဲမှုစနစ်သည် တင်းကျပ်မှု မရှိလှပေ။
- နာမ်စားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ လေးစားသမှု ပြုခြင်း (Pronouns and Honorifics): မြန်မာဘာသာတွင် ပြောဆိုသူ၏ အဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်နှင့် ဆက်ဆံရေးအပေါ် မူတည်ပြီး အသုံးပြုသည့် နာမ်စားများ (ဥပမာ- ကျွန်တော်၊ သမီး၊ ဦးလေး၊ ဆရာ) အလွန် များပြားသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင်မူ "I" နှင့် "You" ဟူ၍ ရိုးရှင်းစွာ အသုံးပြုသည်။ ဤကွာခြားချက်သည် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းစာသား၏ လေသံနှင့် လေးစားသမှုကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ဂရုပြုရမည့် အချက်ဖြစ်သည်။
၂။ မြန်မာမှ အင်္ဂလိပ်သို့ ပြန်ဆိုရာတွင် တွေ့ကြုံရလေ့ရှိသည့် စိန်ခေါ်မှုများ
ဘာသာပြန်ရာတွင် ရင်ဆိုင်ရလေ့ရှိသော အဓိက အခက်အခဲများမှာ သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာသာမက ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အတွေးအခေါ်ပိုင်းဆိုင်ရာများအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။
၂.၁။ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆို၍ မရသော စကားလုံးများနှင့် အသုံးအနှုန်းများ (Untranslatable Words)
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတွင် အလွန် အရေးပါသော်လည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် အလားတူ စကားလုံး မရှိသော စကားစုများ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "အားနာခြင်း" (Anar)၊ "သိက္ခာ" (Theik-khar) သို့မဟုတ် "အလှူ" (Ahlu) ကဲ့သို့သော စကားလုံးများသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ စကားလုံးတစ်လုံးတည်းဖြင့် တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုရန် အလွန်ခက်ခဲသည်။ ဤသို့သော အခြေအနေများတွင် စာသားတစ်ခုလုံး၏ ဆိုလိုရင်းကို ခြုံငုံ၍ အဓိပ္ပာယ် ရှင်းလင်းချက်များ ထည့်သွင်းကာ သဘာဝကျအောင် ပြန်ဆိုရလေ့ရှိသည်။
၂.၂။ သွယ်ဝိုက်သော လေသံနှင့် တိုက်ရိုက်ကျသော လေသံ (Indirect vs Direct Communication)
မြန်မာလူမျိုးများသည် ယဉ်ကျေးမှုအရ အားနာတတ်ခြင်းနှင့် သွယ်ဝိုက်၍ ပြောဆိုခြင်းကို ပိုမိုနှစ်သက်ကြသော်လည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် တိုက်ရိုက်ကျပြီး ရှင်းလင်းပြတ်သားသော ဖော်ပြမှုကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာလို အားနာပါးနာ ရေးသားထားသော စာသားများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုသည့်အခါ လိုရင်းကို မပျောက်ပျက်စေဘဲ ရှင်းလင်းပြတ်သားသော အင်္ဂလိပ်အရေးအသားပုံစံသို့ ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်သည်။
၂.၃။ မြန်မာစကားပုံများနှင့် တင်စားချက်များ (Idioms and Metaphors)
"ဆန်စင်ရာ စပါးကျ" သို့မဟုတ် "ငါးပိဖားဖား" ကဲ့သို့သော မြန်မာစကားပုံများနှင့် တင်စားချက်များကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ တိုက်ရိုက် စကားလုံးချင်း ပြန်ဆိုပါက အဓိပ္ပာယ်မဲ့သွားပေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့နှင့် အလားတူသော အင်္ဂလိပ်စကားပုံ (ဥပမာ- Birds of a feather flock together သို့မဟုတ် အခြား အဓိပ္ပာယ်တူစကားစုများ) ကို ရှာဖွေအသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။
၃။ အဆင့်ဆင့် ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်
အရည်အသွေးမြင့်မားသော ဘာသာပြန်စာသားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာစေရန်အတွက် စနစ်တကျ အဆင့်ဆင့် လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်သည်။
- မူရင်းစာသားကို အပြည့်အစုံ ဖတ်ရှုနားလည်အောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း (Source Text Analysis): ဘာသာမပြန်မီ မူရင်းမြန်မာစာသား၏ ဆိုလိုရင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်၊ ရေးသားသူ၏ လေသံနှင့် ပစ်မှတ်ထားသော စာဖတ်ပရိသတ်ကို သေချာစွာ ဆန်းစစ်ရပါမည်။
- အကြမ်းဖျင်း ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (Drafting): ပထမဆုံး အကြိမ်တွင် စကားလုံး တစ်လုံးချင်းစီထက် ဝါကျတစ်ခုချင်းစီ၏ ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပာယ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ အကြမ်းဖျင်း ပြန်ဆိုရပါမည်။ ဤအဆင့်တွင် သဒ္ဒါမှားယွင်းမှုအနည်းငယ်ကို လျစ်လျူရှုထားပြီး အဓိပ္ပာယ် စီးဆင်းမှုကိုသာ အဓိကထားရမည်။
- ပြန်လည်တည်းဖြတ်ခြင်းနှင့် သုတ်သင်ခြင်း (Editing and Proofreading): ရရှိလာသော အင်္ဂလိပ်အကြမ်းထည်ကို မူရင်းစာသားနှင့် ပြန်လည်နှိုင်းယှဉ်၍ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်စွက်၊ ပြင်ဆင်ရမည်။ အင်္ဂလိပ်စာဖတ်ပရိသတ်အတွက် သဘာဝကျပြီး ဖတ်ရအဆင်ပြေစေရန် သဒ္ဒါ၊ စာလုံးပေါင်းနှင့် အသုံးအနှုန်းများကို သေချာစွာ စစ်ဆေးပြင်ဆင်ရမည်။
၄။ အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်တစ်ဦး ဖြစ်လာစေရန် အသုံးဝင်သော အကြံပြုချက်များ
မြန်မာမှ အင်္ဂလိပ်သို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ပိုမိုကျွမ်းကျင်လာစေရန် အောက်ပါအချက်များကို စဉ်ဆက်မပြတ် လေ့ကျင့်နိုင်ပါသည်။
- အဘိဓာန်ကို အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ အားကိုးပါ- အဘိဓာန်များသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကိုသာ ပေးနိုင်သဖြင့် ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ သဘောတရားကို နားလည်ရန်အတွက် အကြောင်းအရာ၏ အမှန်တကယ် စီးဆင်းမှု (Context) ကိုသာ ပိုမိုအာရုံစိုက်ပါ။
- အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ဗဟုသုတကို စဉ်ဆက်မပြတ် မြှင့်တင်ပါ- အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားသော သတင်းများ၊ စာအုပ်များနှင့် ဆောင်းပါးများကို နေ့စဉ်ဖတ်ရှုခြင်းဖြင့် ဒေသခံများ အသုံးပြုလေ့ရှိသော အရေးအသား ပုံစံများကို ကျွမ်းကျင်လာစေမည် ဖြစ်သည်။
- ယဉ်ကျေးမှုချင်း ဆက်စပ်မှုကို နားလည်ပါ- ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စာလုံးပြန်ဆိုခြင်း မဟုတ်ဘဲ ယဉ်ကျေးမှုကို ကူးပြောင်းပေးခြင်းဖြစ်သဖြင့် မြန်မာ့လူနေမှုစနစ်နှင့် အင်္ဂလိပ်စကားပြော နိုင်ငံများ၏ ဓလေ့စရိုက်များကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာထားပါ။
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မြန်မာဘာသာမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စဉ်ဆက်မပြတ် လေ့ကျင့်မှု၊ နက်နဲသော ဘာသာစကားနှစ်ခုဆိုင်ရာ ဗဟုသုတနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နားလည်သဘောပေါက်မှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ အထက်ဖော်ပြပါ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ပြင်ဆင်မှုများကို နားလည်သဘောပေါက်ပြီး စနစ်တကျ ပြန်ဆိုပါက ဖတ်ရှုသူများအတွက် အဆင်ပြေချောမွေ့ပြီး အရည်အသွေးပြည့်ဝသော ဘာသာပြန်ဆိုချက်များကို ဖန်တီးပေးနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။