Mae cyfieithu rhwng dwy iaith sydd â chefndiroedd hanesyddol, diwylliannol a theipolegol hollol wahanol yn cyflwyno heriau unigryw i ymarferwyr. Pan fyddwn yn ystyried cyfieithu o'r Gymraeg (iaith Geltaidd o deulu'r Indo-Ewropeaidd sy'n defnyddio cystrawen Berf-Goddrych-Gwrthrych) i'r Jafaneg (iaith Awstronesaidd sy'n defnyddio cystrawen Goddrych-Berf-Gwrthrych ac sy'n enwog am ei system gymhleth o lefelau lleferydd cymdeithasol), rhaid i gyfieithwyr fynd ymhell y tu hwnt i drawsosod geiriau yn llythrennol. Mae angen dealltwriaeth ddofn o systemau cymdeithasol-ieithyddol a gramadegol y ddwy iaith er mwyn sicrhau bod y cynnwys wedi'i leoleiddio'n gywir, gan barchu naws a pharch y gynulleidfa darged yn Java ac ar draws Indonesia.
1. Realineiddio Cystrawenol: O'r VSO i'r SVO
Un o'r gwahaniaethau mwyaf sylfaenol a gweledol rhwng y Gymraeg a'r Jafaneg yw trefn y geiriau yn y frawddeg. Mae'r Gymraeg yn nodedig ar lefel deipolegol am ei threfn Berf-Goddrych-Gwrthrych (VSO) yn ei ffurfiau berfol syml a therfynol (er enghraifft: "Darllenodd y bachgen y llyfr"). Ar y llaw arall, mae'r Jafaneg yn dilyn y drefn Goddrych-Berf-Gwrthrych (SVO) sy'n nodweddiadol o ieithoedd yr archipelago Maleiaidd (er enghraifft: "Bocah kuwi moco buku").
Wrth gyfieithu o'r Gymraeg, mae angen dadelfennu strwythur y frawddeg Gymraeg i nodi pwy neu beth yw'r goddrych yn gyntaf, a'i osod ar ddechrau'r frawddeg Jafaneg. Gall ffurfiau mwy cymhleth yn y Gymraeg sy'n cynnwys rhagenwau mewnol neu ffurfiau berfol cwmpasog (fel "Mae'r ferch yn ysgrifennu llythyr") greu heriau ychwanegol. Yn y Jafaneg, rhaid cyfleu'r agwedd draws-berfol hon gan ddefnyddio rhagddodiaid berfol penodol (fel y rhagddodiaid trwynol n-, m-, ng- neu ny- i ddangos llais gweithredol trawsffurfiol, megis nulis o'r gwraidd tulis ar gyfer "ysgrifennu"). Felly, mae angen ailstrwythuro'r frawddeg yn gyfan gwbl er mwyn osgoi brawddegau dryslyd sy'n dilyn trefn berfol y Gymraeg.
2. Lefelau Lleferydd y Jafaneg (Ngoko a Krama) a'r Gymraeg Ffurfiol
Nid oes unrhyw elfen o ramadeg y Jafaneg sy'n fwy tyngedfenol i lwyddiant ac adeiladwaith cyfieithiad na'r system o gofrestrau cymdeithasol neu lefelau lleferydd (a elwir yn Unggah-ungguh). Rhennir y Jafaneg yn ddwy brif lefel ar sail perthynas statws cymdeithasol, oedran, a ras:
- Ngoko (Anffurfiol): Defnyddir y lefel hon wrth siarad â chyfoedion, pobl iau, neu ffrindiau agos iawn. Mae'n cyfateb yn fras i'r defnydd o "ti" yn y Gymraeg, ond mae'n llawer mwy anffurfiol a chartrefol. Mae'n briodol ar gyfer cynnwys creadigol, deialogau anffurfiol, ac weithiau cyfryngau cymdeithasol sy'n targedu cynulleidfa ifanc.
- Krama (Ffurfiol a Pharchus): Defnyddir y lefel hon wrth siarad ag uwch-swyddogion, pobl hyn, neu ddieithriaid. Mae'n dangos parch dwfn a phellter cymdeithasol priodol. Nid yw hyn yn gyfwerth yn unig â'r defnydd o "chi" yn y Gymraeg, gan fod geirfa gyfan y frawddeg yn newid ar gyfer enwau, berfau, ac arddodiaid penodol.
Er enghraifft, ystyriwch y broses o gyfieithu'r ymadrodd syml "Ble rydych chi'n mynd?" neu "Ble rwyt ti'n mynd?":
- Mewn cofrestri anffurfiol (Ngoko): "Kowe arep nang ngendi?"
- Mewn cofrestri ffurfiol (Krama): "Sampeyan badhe dateng pundi?" neu ar ffurf mwy parchus fyth (Krama Inggil): "Panjenengan badhe dateng pundi?"
Rhaid i'r cyfieithydd ddadansoddi cynulleidfa darged y testun Cymraeg gwreiddiol yn fanwl. Os yw'r testun gwreiddiol yn defnyddio naws ffurfiol, academaidd, neu reoliadol, mae defnyddio Krama yn y Jafaneg yn hanfodol. Gall camgymeriad wrth ddewis y lefel hon dramgwyddo'r darllenydd neu wneud i'r cynnwys edrych yn amhroffesiynol iawn.
3. Triniaeth Enwau, Cenedl Rammadegol, a Threigladau
Mae'r Gymraeg yn iaith sydd â dwy genhedlaeth ramadegol i enwau (gwrywaidd a benywaidd), ac mae hyn yn sbarduno treigladau cychwynnol cymhleth (meddal, trwynol, llaes) yn dibynnu ar gysylltiadau cystrawenol ac orgraffyddol. Mewn cyferbyniad llwyr, nid oes gan y Jafaneg genhedlaeth ramadegol i enwau, ac nid yw'n defnyddio treigladau cychwynnol o gwbl.
Er bod hyn yn symleiddio morffoleg enwol y Jafaneg i raddau helaeth, mae'n creu her wrth drosglwyddo ystyron penodol sy'n dibynnu ar genhedlaeth yn y Gymraeg. Er enghraifft, wrth gyfieithu termau fel "actor" ac "actores", nid oes gan y Jafaneg eiriau ar wahân yn unig ar gyfer y rhywiau hyn. Yn lle hynny, rhaid defnyddio geiriau disgrifiadol fel lanang (gwryw) neu wadon (benyw) fel ymadroddion perthnasol (megis pemeran lanang ar gyfer actor a pemeran wadon ar gyfer actores) pan fo angen eglurder rhywiol neu gyd-destunol.
4. Trawsnewid y System Preposisiynol ac Arddodiaid Rhedegog
Un o nodweddion mwyaf adnabyddus a chyfoethog y Gymraeg yw ei harddodiaid rhedegog (er enghraifft: "wrthyf", "wrthot", "wrtho", "wrthi", "wrthym"). Mae'r arddodiaid hyn yn cyfuno'r rhagenw personol a'r arddodiad yn un gair morffolegol unigol. Yn y Jafaneg, nid oes system o arddodiaid rhedegog o gwbl. Yn lle hynny, mae'r Jafaneg yn defnyddio arddodiaid sefydlog (fel ing, dateng, marang, saka) a rhaid ychwanegu'r rhagenw personol ar wahân ar ffurf ôl-ddodiad meddiannol neu air annibynnol (er enghraifft: marang aku ar gyfer "wrthyf i" neu karo dheweke ar gyfer "gydag ef/hi").
Mae hyn yn gofyn i gyfieithwyr weithio ar ddad-adeiladu ffurfiau cryno'r Gymraeg a'u hymestyn i strwythurau mwy disgrifiadol yn y Jafaneg. Gall methu â pharu'r arddodiaid hyn yn gywir arwain at frawddegau Jafaneg sy'n swnio'n annaturiol iawn neu sy'n colli'r berthynas bersonol berthnasol rhwng y gweithredydd a'r gwrthrych.
5. Agweddau Orgraffyddol a Sgriptiol: Carakan yn erbyn y Wyddor Ladin
Er bod gan y Jafaneg ei sgript hanesyddol unigryw ei hun (Aksara Jawa neu Carakan), sy'n gweithredu fel system abugida ac sy'n cario traddodiad llenyddol cyfoethog, mae cyfathrebu digidol modern, cyfryngau cymdeithasol, a chyhoeddiadau gwe yn defnyddio'r wyddor Ladin (Aksara Jawa Latin) bron yn gyfan gwbl. Felly, wrth gyfieithu ar gyfer y rhyngrwyd, y wyddor Ladin yw'r dewis rhagosodedig.
Nodwedd bwysig o orgraff Ladin y Jafaneg yw'r angen i wahaniaethu genynnol rhwng cytseiniaid retrofflecs a deintyddol, a gynrychiolir yn aml gan "th" a "dh" yn erbyn "t" a "d". Wrth drosi enwau lleoedd neu enwau priodol o'r Gymraeg sy'n cynnwys treigladau neu seiniau Geltaidd (fel y "ll" yn "Llanelli" neu'r "ch" yn "Aberystwyth"), rhaid i gyfieithwyr ddefnyddio trawslythreniad ffonetig sy'n hawdd ei ynganu a'i ddeall i ddarllenwyr Jafaneg, gan addasu'r strwythur i gydymffurfio â ffonotacteg y Jafaneg.
6. Lleoleiddio Digidol a Chynllunio SEO ar gyfer y Jafaneg
Mae optimeiddio ar gyfer peiriannau chwilio (SEO) yn y Jafaneg yn gofyn am strategaeth ddeuol oherwydd bod y mwyafrif o siaradwyr Jafaneg yn Indonesia yn dwyieithog, gan ddefnyddio Bahasa Indonesia fel iaith swyddogol a Jafaneg fel iaith ranbarthol neu ddiwylliannol. Dyma'r prif ystyriaethau SEO:
- Ymddygiad Chwilio Traws-ieithyddol: Mae defnyddwyr yn aml yn cymysgu geiriau Jafaneg a Bahasa Indonesia wrth chwilio ar-lein. Wrth leoleiddio cynnwys technegol neu fasnachol o'r Gymraeg, mae'n aml yn well benthyg y term Indoneseg swyddogol neu ddefnyddio'r term a chwiliir amlaf yn hytrach na chyfieithu term technegol i air Jafaneg tywyll nad oes neb yn ei ddefnyddio.
- SEO Lefel Lleferydd: Mae teitlau tudalennau, tagiau pennawd (H1, H2), a meta-ddisgrifiadau angen adlewyrchu cofrestrau priodol. Mae teitlau ffurfiol mewn Krama yn denu ymddiriedaeth ar gyfer gwasanaethau proffesiynol, tra bod cynnwys fforddiadwy neu e-fasnach dros dro yn elwa ar Ngoko oherwydd ei naws gyfeillgar.
- Sillafu Amrywiol: Nid yw orgraff Ladin y Jafaneg bob amser wedi'i safoni 100% ar draws pob platfform. Mae peiriannau chwilio yn addasu i hyn, ond mae'n ddefnyddiol defnyddio amrywiadau cyffredin o eiriau allweddol yn y testun er mwyn dal pob chwiliad perthnasol.
7. Awgrymiadau Ymarferol i Gyfieithwyr ar gyfer Sicrhau Ansawdd
Er mwyn cyflawni'r safon uchaf wrth drosi testun o'r Gymraeg i'r Jafaneg, dylid dilyn y canllawiau canlynol:
- Ddiffinio'r Lefel Barchus Cyn Cychwyn: Penderfynwch yn glir ar y lefel briodol (Ngoko neu Krama) ar gyfer y testun cyfan. Gall cymysgu lefelau yn ddamweiniol ddinistrio naws a pharch y testun.
- Ail-greu Idiomau yn Greadigol: Nid oes modd trosglwyddo idiomau diwylliannol Cymraeg (fel "bwrw hen wragedd a ffyn" neu "torri'r iâ") yn llythrennol. Rhaid dod o hyd i drosiadau cyfatebol sy'n gwneud synnwyr yn niwylliant Java (fel defnyddio deres banget ar gyfer glaw mawr).
- Adolygiad Dwyieithog ac Brodorol: Sicrhewch fod siaradwr Jafaneg brodorol yn adolygu'r cyfieithiad terfynol. Mae naws ac agweddau diwylliannol yr iaith mor gynnil fel mai dim ond siaradwr brodorol all ganfod a yw'r cynnwys yn llifo'n hollol naturiol ac yn parchu rheolau cymdeithasol Java.