Fassara tsakanin harshen Hausa da harshen Yukiren (Ukrainian) wani fage ne na musamman da ke buƙatar zurfafa fahimta ta fannin ilimin harshe, al'adu, da kuma tsarin nahawu. Hausa, wanda yake ɗaya daga cikin manyan harsunan Afirka ta Yamma kuma memba a cikin iyalan harsunan Chadic, yana da bambanci sosai da harshen Yukiren, wanda yake ɗaya daga cikin harsunan Slavic na Gabas da ake rubutawa da haruffan Cyrillic. Wannan labarin zai tattauna dalla-dalla kan tsarin fassara tsakanin waɗannan harsuna biyu, ƙalubalen da masu fassara ke fuskanta, da kuma mafi kyawun hanyoyin da za a bi don samun ingantacciyar fassara.
Bambance-Bambancen Tsarin Nahawu Da Rubutu
Babban ƙalubale na farko da mai fassara zai fuskanta shi ne bambancin tsarin rubutu da haruffa. Harshen Hausa a yau an fi rubuta shi da haruffan Boko (Latin), kodayake ana amfani da Ajami (Larabci) a wasu lokutan. A gefe guda, harshen Yukiren yana amfani da haruffan Cyrillic (Cyrillic alphabet). Saboda haka, matakin farko na fassara shi ne sauya tsarin tunani daga tsarin rubutun Latin zuwa na Cyrillic.
Bayan tsarin rubutu, akwai babban bambanci a tsarin nahawu:
- Tsarin Case (Kasashen Suna): Harshen Yukiren yana da tsarin cases guda bakwai (nominative, genitive, dative, accusative, instrumental, locative, da vocative). Wannan yana nufin cewa ƙarshen sunaye, siffofi, da wakilan suna suna canzawa dangane da matsayinsu a cikin jumla. Harshen Hausa kuma ba shi da wannan tsarin; yana amfani da tsarin jeri na kalmomi (SVO - Subject, Verb, Object) da kuma kalmomin haɗi (prepositions) don nuna dangantakar kalmomi a cikin jumla.
- Jinsi (Gender): A harshen Yukiren, kowace suna tana da jinsi guda uku: namiji (masculine), mace (feminine), ko tsaka-tsaki (neuter). A harshen Hausa kuwa, jinsi biyu ne kawai: namiji da mace. Rashin jinsi na tsaka-tsaki a Hausa yana buƙatar mai fassara ya yi nazari sosai lokacin da yake fassara kalmomin tsaka-tsaki na Yukiren zuwa Hausa ko akasin haka.
- Wakilin Suna da Lokaci: A harshen Hausa, ana nuna lokaci (tense) da yanayi (aspect) ta hanyar amfani da wakilan suna na musamman (kamar "na zo", "nakan zo", "na rubuta"). A harshen Yukiren kuma, ana nuna lokaci da yanayin aiki (perfective da imperfective) ta hanyar sauya ƙarshen aikatau (verb endings) ko ƙara prefixes da suffixes ga aikatau ɗin kansa.
Kalubalen Fassara Ta Fuskar Al'ada Da Addini
Harshe ba kawai kayan aikin sadarwa ba ne; shi ne madubin al'adar mutane. Harshen Hausa yana da alaƙa mai ƙarfi da al'adun al'ummar Hausawa na Afirka ta Yamma da kuma addinin Musulunci, wanda ya yi tasiri sosai kan kalmomi da salon magana. A gefe guda, harshen Yukiren yana da alaƙa da al'adun Slavic na Gabas da kuma tarihin addinin Kiristanci na Orthodox.
Lokacin fassara kalamai masu alaƙa da addini ko al'adu, mai fassara yana buƙatar yin amfani da dabarun "adaptation" (daidaitawa) maimakon fassara ta kai-tsaye (literal translation). Misali, kalmomi irin su "Alhamdu lillah" ko "Insha Allahu" da ake yawan amfani da su a cikin tattaunawar yau da kullum a ƙasar Hausa ba za a fassara su kai-tsaye ba. A harshen Yukiren, ana buƙatar nemo kalmomin da ke nuna daidai da wannan ma'ana ta fuskar al'ada ko kuma a bayyana su ta yadda mai karatu ɗan Yukiren zai fahimci mahallin maganar.
Haka kuma, abinci na gargajiya, tufafi, da tsarin sarauta na ƙasar Hausa (kamar "Sarkin Yaki", "Fura da nono", "Babbar riga") ba su da takamaiman kalmomi a harshen Yukiren. A nan, mai fassara zai iya amfani da dabarar fassara ta hanyar kwatanci (descriptive translation) ko kuma ya ari kalmar sannan ya yi bayani a ƙasan shafi (footnotes).
Fassarar Karin Magana Da Kalmomin Hikima
Karin magana na ɗaya daga cikin abubuwan da ke ba wa harshe zaƙi da zurfi. Harshen Hausa yana da wadata sosai da karin magana. Haka ma harshen Yukiren yana da tarin karin magana na gargajiya (прислів'я da приказки). Fassarar waɗannan kalmomi na buƙatar ƙwarewa ta musamman.
Kuskure ne mai girma a fassara karin magana kai-tsaye. Misali, karin maganar Hausa da ke cewa: "Gani ga wane ya isa wane tsoron Allah" ba zai yi ma'ana ba idan an fassara kalma-da-kalma zuwa Yukiren. Maimakon haka, mai fassara dole ne ya bincika idan akwai wani karin maganar Yukiren da ke da ma'ana iri ɗaya, kamar wanda ke nuna muhimmancin koyo daga kuskuren wasu ko kuma ɗaukar darasi daga abubuwan da ke faruwa a kewaye.
Dabaru Da Shawarwari Ga Masu Fassara Hausa Zuwa Yukiren
Domin samun fassara mai inganci da ke da daɗin karatu kuma take isar da saƙon da aka nufa, ga wasu muhimman shawarwari da ya kamata a bi:
- Fahimtar Mahallin Rubutu (Context): Kafin fara fassara kowace jumla, karanta dukkan rubutun don fahimtar gabaɗayan saƙon da mawallafin yake son isarwa. Wannan zai taimaka wajen zaɓar kalmomin da suka dace.
- Amfani da Kamus na Musamman: Domin babu kamus mai yawa na kai-tsaye tsakanin Hausa da Yukiren, masu fassara galibi suna amfani da harshe na uku (kamar Ingilishi ko Faransanci) a matsayin gada. Yana da kyau a riƙa tuntuɓar ƙwararrun ƙamus na harsunan biyu don tabbatar da ma'anar kalmomi na musamman.
- Bita Daga Masu Harshen Kasa (Native Speakers): Bayan kammala fassara, yana da matuƙar mahimmanci a sa mai magana da harshen Yukiren (ko Hausa, dangane da wanne ne harshen da ake fassara zuwa gare shi) ya duba rubutun don tabbatar da cewa yana tafiya daidai da tsarin magana na yau da kullum kuma babu kuskuren nahawu.
- Guji Fassarar Inji (Machine Translation) ba tare da bita ba: Kayan aiki kamar Google Translate na iya taimakawa wajen fahimtar kalmomi guda ɗaya, amma ba za su iya fassara jimloli masu sarƙaƙiya ko al'adu na Hausa da Yukiren yadda ya kamata ba. Dole ne a ko da yaushe a yi bitar ɗan adam (human translation review).
A taƙaice, fassara daga Hausa zuwa Yukiren wata gada ce ta ilimi da ke haɗa al'ummomi biyu mabanbanta. Ko da yake akwai ƙalubale masu yawa na nahawu, jinsi, da al'adu, ta hanyar amfani da dabarun fassara na zamani da zurfafa bincike, mai fassara zai iya samar da ayyuka masu inganci da za su taimaka wajen haɓaka alaƙa da fahimtar juna tsakanin masu magana da harshen Hausa da kuma al'ummar Yukiren.