ໃນຍຸກປັດຈຸບັນທີ່ໂລກມີການເຊື່ອມໂຍງກັນຢ່າງໃກ້ຊິດ, ການຕິດຕໍ່ສື່ສານລະຫວ່າງປະເທດໃນພາກພື້ນອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ ແລະ ອາຊີກາງໄດ້ມີການຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ພາສາລາວ, ເຊິ່ງເປັນພາສາທາງການຂອງສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ແລະ ພາສາອຸດສະເບັກ (Uzbek), ເຊິ່ງເປັນພາສາປະຈໍາຊາດຂອງປະເທດອຸດສະເບກິດສະຖານ, ເປັນສອງພາສາທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ທັງໃນດ້ານຄອບຄົວພາສາ, ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ຕົວອັກສອນ ແລະ ວັດທະນະທໍາ. ການແປພາສາລະຫວ່າງສອງພາສານີ້ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທ້າທາຍທີ່ຕ້ອງການຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມຊໍານານໃນລະດັບສູງຈາກນັກແປ ເພື່ອໃຫ້ສາມາດຖ່າຍທອດຄວາມໝາຍໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ສື່ສານໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ.
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງ ແລະ ໄວຍາກອນລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາອຸດສະເບັກ
ຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງໄວຍາກອນແມ່ນພື້ນຖານທີ່ສໍາຄັນທີ່ສຸດໃນການແປພາສາ. ພາສາລາວ ແລະ ພາສາອຸດສະເບັກມີລັກສະນະທາງພາສາສາດທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເຊິ່ງສາມາດສະຫຼຸບ ແລະ ປຽບທຽບໄດ້ດັ່ງນີ້:
| ຄຸນລັກສະນະທາງພາສາ | ພາສາລາວ (Lao) | ພາສາອຸດສະເບັກ (Uzbek) |
|---|---|---|
| ຕະກູນພາສາ (Language Family) | ໄກ-ໄຕ (Kra-Dai) | ຕວກກີ (Turkic) |
| ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (Word Order) | ປະທານ-ກິລິຍາ-ກຳ (SVO) | ປະທານ-ກຳ-ກິລິຍາ (SOV) |
| %ປະເພດພາສາ (Language Type) | ພາສາວິເຄາະ (Analytic) | ພາສາຕື່ມປັດໄຈ (Agglutinative) |
| ລະບົບສຽງ (Phonology) | ມີວັນນະຍຸດ (Tonal) | ບໍ່ມີວັນນະຍຸດ (Non-tonal) |
| ຕົວອັກສອນ (Script) | ອັກສອນລາວ (Lao Script) | ລາຕິນ ແລະ ຊີຣິວລິກ (Latin & Cyrillic) |
| ການສະແດງການເວລາ (Tense) | ໃຊ້ຄຳຊ່ວຍກິລິຍາ ຫຼື ຄຳບອກເວລາ | ຜັນຄຳກິລິຍາດ້ວຍການຕື່ມປັດໄຈ (Suffixes) |
1. ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (Word Order)
ພາສາລາວໃຊ້ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແບບ ປະທານ-ກິລິຍາ-ກຳ (SVO) ເຊິ່ງຄຳກິລິຍາຈະວາງໄວ້ຫຼັງປະທານ ແລະ ຢູ່ທາງໜ້າກຳ ຕົວຢ່າງ: "ນັກຮຽນອ່ານປຶ້ມ". ແຕ່ໃນພາສາອຸດສະເບັກ, ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແມ່ນ ປະທານ-ກຳ-ກິລິຍາ (SOV) ເຊິ່ງຄຳກິລິຍາຈະຖືກຈັດໄວ້ຢູ່ທ້າຍປະໂຫຍກສະເມໝີ. ດັ່ງນັ້ນ, ປະໂຫຍກດຽວກັນນີ້ໃນພາສາອຸດສະເບັກຈະຖືກລຽງເປັນ "ນັກຮຽນ ປຶ້ມ ອ່ານ" (O'quvchi kitob o'qiydi). ນັກແປຈຶ່ງຕ້ອງມີຄວາມລະມັດລະວັງ ແລະ ປັບປ່ຽນໂຄງສ້າງປະໂຫຍກໃນສະໝອງຢ່າງວ່ອງໄວໃນເວລາແປເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຜິດພາດໃນການສື່ສານ.
2. ລັກສະນະການສ້າງຄຳສັບ (Agglutination)
ພາສາອຸດສະເບັກເປັນພາສາທີ່ມີລັກສະນະການຕື່ມປັດໄຈ (Agglutinative Language) ເຊິ່ງໝາຍຄວາມວ່າຄຳສັບໃໝ່ ແລະ ໜ້າທີ່ທາງໄວຍາກອນຈະຖືກສ້າງຂຶ້ນໂດຍການຕື່ມປັດໄຈ (Suffixes) ໃສ່ທ້າຍຄຳຮາກ (Root word) ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ໃນຂະນະທີ່ພາສາລາວເປັນພາສາວິເຄາະ (Analytic Language) ທີ່ແຕ່ລະຄຳມີຮູບຮ່າງຄົງທີ່ ແລະ ໃຊ້ຄຳບຸພະບົດ ຫຼື ຄຳຊ່ວຍເພື່ອສະແດງຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຄຳ. ຕົວຢ່າງ: ໃນພາສາລາວເຮົາເວົ້າວ່າ "ຢູ່ໃນເຮືອນຂອງຂ້ອຍ", ແຕ່ໃນພາສາອຸດສະເບັກຈະເປັນຄຳດຽວທີ່ມີການຕື່ມປັດໄຈຄື "uyimda" (uy = ເຮືອນ, -im = ຂອງຂ້ອຍ, -da = ຢູ່/ໃນ). ນີ້ຄືຈຸດທີ່ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບລະບົບປັດໄຈຂອງພາສາອຸດສະເບັກ.
3. ລະບົບການຜັນຄຳນາມ (Noun Cases)
ພາສາອຸດສະເບັກມີລະບົບການຜັນຄຳນາມ 6 ກໍລະນີ (Cases) ເພື່ອສະແດງໜ້າທີ່ຂອງຄຳນາມໃນປະໂຫຍກ ເຊັ່ນ: ກໍລະນີປະທານ, ກໍລະນີຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ, ກໍລະນີກຳກົງ, ກໍລະນີທິດທາງ, ກໍລະນີສະຖານທີ່ ແລະ ກໍລະນີແຫຼ່ງທີ່ມາ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາລາວບໍ່ມີລະບົບການຜັນຄຳນາມເລີຍ. ນັກແປຈຶ່ງຕ້ອງວິເຄາະຢ່າງລະອຽດວ່າຄຳນາມໃນປະໂຫຍກພາສາລາວນັ້ນເຮັດໜ້າທີ່ຫຍັງ ແລະ ຄວນໃຊ້ປັດໄຈກໍລະນີໃດในພາສາອຸດສະເບັກເພື່ອໃຫ້ບົດແປມີຄວາມຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ.
4. ການແປຕົວເລກ ແລະ ລະບົບວັນເວລາ
ໃນພາສາລາວ, ລະບົບການນັບວັນເວລາ ແລະ ຕົວເລກມັກຈະອ້າງອີງຕາມຮູບແບບສາກົນ ຫຼື ຮູບແບບທ້ອງຖິ່ນ (ເຊັ່ນ: ປີ ພ.ສ. ແລະ ປີ ຄ.ສ.). ໃນຂະນະທີ່ປະເທດອຸດສະເບກິດສະຖານຈະໃຊ້ປີ ຄ.ສ. (Gregorian calendar) ເປັນທາງການທັງໝົດ. ນອກຈາກນີ້, ການຂຽນວັນທີໃນພາສາອຸດສະເບັກມັກຈະລຽງລຳດັບເປັນ ວັນ-ເດືອນ-ປີ ໂດຍມີການຕື່ມປັດໄຈໃສ່ຊື່ເດືອນເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ ຫຼື ສະຖານະການເວລາ. ຕົວຢ່າງ: "ວັນທີ 22 ພຶດສະພາ" ຈະຖືກຂຽນເປັນ "22-may" ຫຼື "22-may filleri". ນັກແປຕ້ອງປັບປ່ຽນຮູບແບບການຂຽນເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກການທ້ອງຖິ່ນຂອງອຸດສະເບກິດສະຖານເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມສັບສົນໃນເອກະສານທາງການ.
5. ການຈັດການກັບຄຳກິລິຍາຊ່ວຍ ແລະ ການສະແດງທັດສະນະຄະຕິ (Modality)
ພາສາລາວມີຄຳຊ່ວຍກິລິຍາຫຼາຍຄຳ ເຊັ່ນ "ຄວນ", "ຕ້ອງ", "ອາດຈະ", "ສາມາດ" ເຊິ່ງວາງໄວ້ທາງໜ້າຄຳກິລິຍາຫຼັກ. ໃນພາສາອຸດສະເບັກ, ຄວາມໝາຍເຫຼົ່ານີ້ຈະຖືກສະແດງອອກຜ່ານຄຳກິລິຍາພິເສດ ຫຼື ການຕື່ມປັດໄຈສະເພາະໃສ່ທ້າຍຄຳກິລິຍາ ເຊັ່ນປັດໄຈ "-ish kerak" (ຕ້ອງ/ຄວນ) ຫຼື "-ishi mumkin" (ອາດຈະ/ສາມາດ). ການແປໃນສ່ວນນີ້ຈຶ່ງຕ້ອງການຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບລະດັບຄວາມເຂັ້ມງວດ ແລະ ນ້ຳໜັກຂອງຄຳສັ່ງ ຫຼື ຄຳແນະນຳໃນຕົ້ນສະບັບພາສາລາວ ເພື່ອເລືອກໃຊ້ປັດໄຈໃນພາສາອຸດສະເບັກໃຫ້ກົງກັບຄວາມຕ້ອງການຂອງຜູ້ຂຽນຫຼາຍທີ່ສຸດ.
ສິ່ງທ້າທາຍ ແລະ ອຸປະສັກໃນການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາອຸດສະເບັກ
ນອກຈາກຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໄວຍາກອນແລ້ວ, ຍັງມີສິ່ງທ້າທາຍອື່ນໆ ທີ່ນັກແປຕ້ອງປະເຊີນ ເຊິ່ງລວມມີ:
1. ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ສາສະໜາ
ພາສາລາວໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງເລິກເຊິ່ງຈາກສາສະໜາພຸດ ແລະ ວັດທະນະທຳຮີດສິບສອງຄອງສິບສີ່. ສ່ວນພາສາອຸດສະເບັກໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກວັດທະນະທຳອິດສະລາມ, ວັດທະນະທຳເປີເຊຍ ແລະ ລັດເຊຍ. ຄຳສັບທີ່ກ່ຽວກັບປະເພນີ, ຄວາມເຊື່ອ ແລະ ວິຖີຊີວິດ ເຊັ່ນ "ການບວດ", "ການຕັກບາດ", "ບຸນພະເວດ" ຫຼື "ຄວາມກຕັນຍູ" ອາດຈະບໍ່ມີຄຳສັບທີ່ກົງກັນໂດຍກົງໃນພາສາອຸດສະເບັກ. ນັກແປຕ້ອງໃຊ້ເຕັກນິກການອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ ຫຼື ການເລືອກຄຳສັບທີ່ໃກ້ຄຽງທີ່ສຸດເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານຊາວອຸດສະເບັກເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ.
2. ລະບົບຕົວອັກສອນທີ່ຫຼາກຫຼາຍຂອງພາສາອຸດສະເບັກ
ພາສາອຸດສະເບັກມີການຫັນປ່ຽນລະບົບຕົວອັກສອນຫຼາຍຄັ້ງໃນປະຫວັດສາດ. ໃນປັດຈຸບັນ, ພາສາອຸດສະເບັກໃຊ້ທັງຕົວອັກສອນລາຕິນ (Latin script) ເຊິ່ງເປັນຕົວອັກສອນທາງການ ແລະ ຕົວອັກສອນຊີຣິວລິກ (Cyrillic script) ເຊິ່ງຍັງຄົງໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃນການໃຊ້ງານຕົວຈິງ ແລະ ໃນກຸ່ມຜູ້ອ່ານທີ່ມີອາຍຸສູງ. ນັກແປຕ້ອງກວດສອບກັບຜູ້ວ່າຈ້າງ ຫຼື ກຸ່ມເປົ້າໝາຍໃຫ້ຊັດເຈນກ່ອນເລີ່ມການແປວ່າຕ້ອງການໃຫ້ບົດແປອອກມາໃນຮູບແບບຕົວອັກສອນໃດ ເພື່ອໃຫ້ສາມາດເຂົ້າເຖິງຜູ້ອ່ານໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ.
3. ລະດັບຄວາມສຸພາບ ແລະ ຄຳລາຊາສັບ
ພາສາລາວມີລະບົບການເລືອກໃຊ້ສັບພະນາມ ແລະ ຄຳລາຊາສັບທີ່ຊັບຊ້ອນເພື່ອສະແດງຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ສະຖານະພາບທາງສັງຄົມ. ໃນພາສາອຸດສະເບັກກໍມີລະບົບທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ເຊັ່ນການໃຊ້ສັບພະນາມ "Siz" (ທ່ານ/ເຈົ້າ - ສຸພາບ) ແທນ "Sen" (ເຈົ້າ - ທົ່ວໄປ) ແລະ ການຕື່ມປັດໄຈທີ່ສະແດງຄວາມເຄົາລົບໃສ່ຄຳກິລິຍາ. ນັກແປຕ້ອງຮັກສາລະດັບຄວາມສຸພາບ ແລະ ຄວາມເປັນທາງການໃຫ້ກົງກັບຕົ້ນສະບັບ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນການສ້າງຄວາມບໍ່ພໍໃຈ ຫຼື ຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດໃຫ້ແກ່ຜູ້ອ່ານ.
ເຄັດລັບ ແລະ ເຕັກນິກການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາອຸດສະເບັກ ໃຫ້ມີປະສິດທິພາບ
ເພື່ອຍົກລະດັບຄຸນນະພາບຂອງບົດແປ ແລະ ຫຼີກເວັ້ນຄວາມຜິດພາດ, ນັກແປຄວນນຳໃຊ້ເຕັກນິກ ແລະ ເຄັດລັບດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
- ຫຼີກເວັ້ນການແປຄຳຕໍ່ຄຳ (Literal Translation): ເນື່ອງຈາກໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ ແລະ ວິທີການຄິດຂອງທັງສອງພາສາມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍ, ການແປຄຳຕໍ່ຄຳຈະເຮັດໃຫ້ບົດແປອ່ານບໍ່ເຂົ້າໃຈ ແລະ ເສຍຄວາມໝາຍ. ນັກແປຕ້ອງອ່ານທຳຄວາມເຂົ້າໃຈປະໂຫຍກ ຫຼື ຫຍໍ້ໜ້າທັງໝົດ, ແລ້ວຈຶ່ງຮຽບຮຽງໃໝ່ຕາມໂຄງສ້າງ ແລະ ທຳມະຊາດຂອງພາສາອຸດສະເບັກ.
- ສ້າງຖານຂໍ້ມູນຄຳສັບ ແລະ ວັດຈະນານຸກົມສະເພາະກິດ (Glossary): ການຮັກສາຄວາມສອດຄ່ອງຂອງຄຳສັບ (Consistency) ເປັນສິ່ງສຳຄັນຫຼາຍໃນການແປເອກະສານທາງການ, ເອກະສານທາງວິຊາການ ຫຼື ເອກະສານທາງທຸລະກິດ. ການສ້າງວັດຈະນານຸກົມສ່ວນຕົວຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປເຮັດວຽກໄດ້ໄວຂຶ້ນ ແລະ ມີຄວາມຖືກຕ້ອງຫຼາຍຂຶ້ນ.
- ນຳໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ເຄື່ອງມືການແປ (CAT Tools): ການໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປ ເຊັ່ນ SDL Trados, MemoQ ຫຼື Smartcat ຈະຊ່ວຍໃນການຈັດການກັບໜ່ວຍຄວາມຈຳການແປ (Translation Memory) ແລະ ເຮັດໃຫ້ການເຮັດວຽກມີຄວາມເປັນລະບົບຫຼາຍຂຶ້ນ.
- ການກວດສອບໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading): ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດແມ່ນການໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາອຸດສະເບັກທີ່ມີຄວາມຊ່ຽວຊານຊ່ວຍກວດສອບຄືນ (Proofread) ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າພາສາທີ່ໃຊ້ມີຄວາມເປັນທຳມະຊາດ, ສະຫຼັກສະຫຼວຍ ແລະ ຖືກຕ້ອງຕາມບໍລິບົດຂອງສັງຄົມອຸດສະເບັກຢ່າງແທ້ຈິງ.
ສະຫຼຸບແລ້ວ, ການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາອຸດສະເບັກ ແມ່ນວຽກງານທີ່ຕ້ອງອາໄສຄວາມພະຍາຍາມ, ຄວາມອົດທົນ ແລະ ການຮຽນຮູ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ການເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ການນຳໃຊ້ເຕັກນິກການແປທີ່ເໝາະສົມ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປສາມາດສ້າງສັນຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ ສາມາດເຊື່ອມໂຍງການສື່ສານລະຫວ່າງສອງຊາດໃຫ້ມີຄວາມໃກ້ຊິດກັນຍິ່ງໆຂຶ້ນ.