ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေး၊ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း ဖလှယ်မှုများ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဘာသာစကားတစ်ခုမှ အခြားဘာသာစကားတစ်ခုသို့ တိကျမှန်ကန်စွာ ဘာသာပြန်ဆိုရန် လိုအပ်ချက်သည် အလွန်အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍတွင် ရှိနေပါသည်။ မြန်မာဘာသာစကားမှ ကမ္ဘာပေါ်တွင် သုံးစွဲသူ သန်းပေါင်းများစွာရှိပြီး ဥရောပနှင့် လက်တင်အမေရိကတိုက်၏ အဓိကဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော ပေါ်တူဂီဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသော်လည်း စိန်ခေါ်မှုများစွာရှိသည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း၊ သဒ္ဒါစနစ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများသည် ဘာသာပြန်ဆိုမှု အရည်အသွေးအပေါ် တိုက်ရိုက်သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။
မြန်မာနှင့် ပေါ်တူဂီ ဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား အဓိက ကွာခြားချက်များ
မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan language family) တွင် ပါဝင်ပြီး ပေါ်တူဂီဘာသာစကားသည် အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု (Indo-European language family) ၏ ရိုမန့်စ်ဘာသာစကား (Romance languages) အုပ်စုဝင် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဘာသာစကားမိသားစု ကွဲပြားခြင်းကြောင့် ၎င်းတို့၏ အခြေခံသဒ္ဒါနှင့် တည်ဆောက်ပုံများသည် လုံးဝ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရမည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွာခြားခြင်း (Word Order Differences)
မြန်မာဘာသာစကား၏ အခြေခံဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - "ကျွန်တော် ထမင်း စားသည်" ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ပေါ်တူဂီဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) တည်ဆောက်ပုံကို အသုံးပြုသည်။ ပေါ်တူဂီဘာသာဖြင့် "Eu como arroz" (ကျွန်တော် စားသည် ထမင်း) ဟု ရေးသားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံကို စနစ်တကျ ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်သည်။
၂။ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လိင်ခွဲခြားမှု (Grammatical Gender)
ပေါ်တူဂီဘာသာစကားတွင် နာမ်တိုင်း၌ အမျိုးသားလိင် (Masculine) သို့မဟုတ် အမျိုးသမီးလိင် (Feminine) ဟူ၍ သဒ္ဒါနည်းအရ သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းနာမ်များနှင့် တွဲဖက်သုံးစွဲသည့် နာမဝိသေသန (Adjectives) နှင့် အညွှန်းစကားလုံးများ (Articles) သည်လည်း နာမ်၏လိင်အလိုက် လိုက်လံပြောင်းလဲရသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် ထိုသို့သော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လိင်ခွဲခြားမှု မရှိသည့်အတွက် မြန်မာဝေါဟာရများကို ပေါ်တူဂီဘာသာသို့ ပြန်ဆိုသည့်အခါ မှန်ကန်သော လိင်အသုံးအနှုန်းကို ပေါ်တူဂီဘာသာ၌ စနစ်တကျ ရွေးချယ်နိုင်ရန် အထူးဂရုပြုရမည်ဖြစ်သည်။
၃။ ကြိယာပြောင်းလဲမှုစနစ် (Verb Conjugation)
ပေါ်တူဂီဘာသာစကားသည် ကြိယာပြောင်းလဲမှုစနစ် အလွန်ရှုပ်ထွေးသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကြိယာများသည် ကတ္တား၏ လူပုဂ္ဂိုလ် (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယနာမ်စား)၊ ကိန်း (Singular/Plural) နှင့် ကာလ (Tense) တို့အပေါ် မူတည်၍ ပုံစံအမျိုးမျိုးသို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ ကြိယာကိုယ်တိုင် ပြောင်းလဲခြင်းမရှိဘဲ ကြိယာ၏ နောက်ကွယ်တွင် နောက်ဆက်တွဲပစ္စည်းများ (ဥပမာ - ခဲ့သည်၊ နေသည်၊ လိမ့်မည်) ကိုသာ ထည့်သွင်းအသုံးပြုသဖြင့် ဘာသာပြန်သူအနေဖြင့် ကာလနှင့် ကတ္တားကို သေချာစွာ ခွဲခြားနားလည်ထားရမည်။
ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည့် အဓိက စိန်ခေါ်မှုများ
မြန်မာဘာသာစကားမှ ပေါ်တူဂီဘာသာစကားသို့ အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါစိန်ခေါ်မှုများကို ကျော်လွှားရန် လိုအပ်သည်။
၁။ လူမှုဆက်ဆံရေးပြ နာမ်စားများနှင့် အသုံးအနှုန်းများ (Social Pronouns and Honorifics)
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတွင် အသက်အရွယ်၊ ရာထူးနှင့် လူမှုရေးအဆင့်အတန်းအပေါ် မူတည်ပြီး အသုံးပြုသည့် နာမ်စားများ (ဥပမာ - ဦးလေး၊ ဒေါ်ဒေါ်၊ ညီမ၊ မမ) နှင့် ဝါကျအဆုံးသတ် ယဉ်ကျေးမှုပြစကားလုံးများ (ဥပမာ - ပါ၊ ခင်ဗျာ၊ ရှင်) အလွန်များပြားသည်။ ပေါ်တူဂီဘာသာစကားတွင်လည်း အလွတ်သဘောပြောဆိုခြင်း (Tu/Você) နှင့် ယဉ်ကျေးစွာပြောဆိုခြင်း (O senhor/A senhora) ဟူ၍ အကြမ်းဖျင်း ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း မြန်မာဘာသာ၏ သိမ်မွေ့လှသော လူမှုဆက်ဆံရေးအဆင့်အတန်းများကို ပေါ်တူဂီဘာသာသို့ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲရန် စနစ်တကျ ချိန်ဆရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်သည်။
၂။ မြန်မာ့ရိုးရာ စကားပုံများနှင့် တင်စားချက်များ (Idioms and Metaphors)
မြန်မာစကားပုံများနှင့် တင်စားပြောဆိုချက်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာအတွေးအခေါ်၊ မြန်မာ့ရိုးရာလူနေမှုစနစ်များနှင့် တောတောင်ရေမြေ သဘာဝတို့အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ဥပမာ - "ဆင်ပြောင်ကြီး အပ်တွင်းလျှိုသလို" သို့မဟုတ် "ရေမြုပ်လျှင် ကျောက်ခဲပေါ်မည်" စသည့် စကားပုံများကို ပေါ်တူဂီဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုပါက နားလည်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းနှင့် သဘောတရားချင်း တူညီသော ပေါ်တူဂီစကားပုံများ သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြသည့် စကားလုံးများကိုသာ အစားထိုးသုံးစွဲသင့်သည်။
၃။ အခြေအနေအရ နားလည်ရသော သဘောသဘာဝ (Context-Dependency)
မြန်မာစကားပြောနှင့် စာရေးသားမှုတို့တွင် ကတ္တား သို့မဟုတ် ကံကို ဝါကျအတွင်း ထည့်မပြောဘဲ ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ပေါ်တူဂီဘာသာစကားတွင် တိကျသော ကတ္တားမပါရှိပါက ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ မပြည့်စုံဘဲ ဖြစ်နေတတ်သည်။ ဘာသာပြန်သူအနေဖြင့် မူရင်းမြန်မာဝါကျ၏ ရှေ့နောက်အကြောင်းအရာကို ဆန်းစစ်ပြီး ချန်လှပ်ထားသော ကတ္တားကို ပေါ်တူဂီဝါကျတွင် မှန်ကန်စွာ ဖြည့်စွက်ရေးသားရမည်ဖြစ်သည်။
အရည်အသွေးမြင့် ပေါ်တူဂီဘာသာပြန် ရရှိစေရန် လုပ်ဆောင်သင့်သည့် နည်းလမ်းများ
မြန်မာမှ ပေါ်တူဂီသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် စာဖတ်သူအတွက် သဘာဝကျပြီး နားလည်လွယ်သော ဘာသာပြန်စာစုများ ဖြစ်လာစေရန် အောက်ပါလက်တွေ့ကျသော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
- ဒေသသုံး ပေါ်တူဂီဘာသာစကားကို ရွေးချယ်ပါ (Identify the Target Dialect): ပေါ်တူဂီဘာသာစကားကို ပေါ်တူဂီနိုင်ငံတွင် သုံးစွဲသည့် ဥရောပပေါ်တူဂီ (European Portuguese - PT-PT) နှင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် သုံးစွဲသည့် ဘရာဇီးပေါ်တူဂီ (Brazilian Portuguese - PT-BR) ဟူ၍ အဓိက နှစ်မျိုးကွဲပြားသည်။ ၎င်းတို့သည် ဝေါဟာရ၊ သဒ္ဒါနှင့် စာလုံးပေါင်းစနစ်များ သိသာစွာ ကွာခြားသည့်အတွက် သင့်ဘာသာပြန်စာစုသည် မည်သည့်နိုင်ငံမှ စာဖတ်ပရိသတ်အတွက် ရည်ရွယ်သည်ကို ရှင်းလင်းစွာ သတ်မှတ်ပြီးမှ ပြန်ဆိုပါ။
- ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပါ (Restructure the Sentences): မြန်မာဘာသာ၏ ရှည်လျားလှသော ဝါကျများကို ပေါ်တူဂီဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် တိုတောင်းပြီး လိုရင်းရောက်သော ဝါကျတိုများအဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ပြန်ဆိုခြင်းက ပိုမိုဖတ်ရှုရ လွယ်ကူစေသည်။
- သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ကိုက်ညီမှုများကို စစ်ဆေးပါ (Check Grammatical Agreement): ပေါ်တူဂီဘာသာသို့ ပြန်ဆိုပြီးနောက် နာမ်နှင့် နာမဝိသေသနများ၏ လိင်နှင့် ကိန်း (Singular/Plural) ကိုက်ညီမှု ရှိမရှိကို အမြဲတစေ ပြန်လည်စစ်ဆေးပါ။
- လူကိုယ်တိုင် ပြန်လည်တည်းဖြတ်မှုကို အသုံးပြုပါ (Utilize Human Proofreading): စက်ဘာသာပြန်ကိရိယာများသည် မြန်မာဘာသာစကား၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သိမ်မွေ့မှုများကို အပြည့်အဝ နားမလည်နိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် စက်ဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည်များကို ကျွမ်းကျင်သော ဘာသာပြန်သူ သို့မဟုတ် ပေါ်တူဂီမိခင်ဘာသာစကားပြောဆိုသူ (Native Speaker) က သေချာစွာ ပြန်လည်တည်းဖြတ်ရန် မဖြစ်မနေ လိုအပ်သည်။
ဘာသာပြန်သူများအတွက် အသုံးဝင်သော အကြံပြုချက်များ
မြန်မာ-ပေါ်တူဂီ ဘာသာပြန်ဆိုမှုကဏ္ဍတွင် ကျွမ်းကျင်မှု တိုးတက်စေရန်အတွက် အောက်ပါအချက်များကို အစဉ်တစိုက် လေ့ကျင့်ဆောင်ရွက်သင့်သည်။
- အဘိဓာန်နှင့် ကိုးကားစရာများကို စနစ်တကျ သုံးစွဲပါ: တိုက်ရိုက်အဘိဓာန်များအပြင် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ စကားစပ်ပြအဘိဓာန်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုးကားချက်များကို အသုံးပြုပါ။
- ပေါ်တူဂီဘာသာစကား၏ စာပေပုံစံများကို လေ့လာပါ: ပေါ်တူဂီဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားသော သတင်းများ၊ ဆောင်းပါးများနှင့် စာပေများကို ပုံမှန်ဖတ်ရှုခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်းသုံး အသုံးအနှုန်းများနှင့် စာရေးဟန်များကို ပိုမိုကျွမ်းကျင်လာစေမည် ဖြစ်သည်။
- စဉ်ဆက်မပြတ် လေ့ကျင့်ပါ: ဘာသာပြန်ခြင်းသည် အနုပညာတစ်ခု ဖြစ်သည့်အတွက် နေ့စဉ်ပုံမှန် လေ့ကျင့်ရေးသားခြင်း၊ အမှားများကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်ပြင်ဆင်ခြင်းတို့သည် အရည်အသွေးမြင့်မားသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုများကို ဖန်တီးပေးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။