Ranolela Sekhmer go Seshona - Moranodi wa mahala wa mo inthaneteng le thutapuo e e siameng | Thanolo ya Sefora

នៅក្នុងយុគសម័យសកលភាវូបនីយកម្ម និងការផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មាន និងការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នារវាងប្រជាជាតិផ្សេងៗគ្នាបានក្លាយជាតម្រូវការចាំបាច់បំផុត។ ក្នុងចំណោមនោះ ការបកប្រែរវាងភាសាដែលស្ថិតក្នុងគ្រួសារភាសាផ្សេងគ្នា និងមានលក្ខណៈរចនាសម្ព័ន្ធខុសគ្នាស្រឡះ ដូចជាភាសាខ្មែរ និងភាសាសូណា (Shona) គឺជាកិច្ចការដ៏ស្មុគស្មាញ និងទាមទារនូវជំនាញកម្រិតខ្ពស់។ ភាសាសូណាគឺជាភាសាមួយក្នុងចំណោមភាសាផ្លូវការ និងជាភាសាកំណើតដ៏ធំមួយនៅក្នុងប្រទេសហ្ស៊ីមបាវ៉េ (Zimbabwe) ដែលនិយាយដោយមនុស្សរាប់លាននាក់នៅក្នុងតំបន់អាហ្វ្រិកភាគខាងត្បូង។ អត្ថបទនេះនឹងបង្ហាញលម្អិតអំពីដំណើរការ លក្ខណៈពិសេស បញ្ហាប្រឈម និងគន្លឹះសំខាន់ៗក្នុងការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាសូណាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់បំផុត។

ស្វែងយល់អំពីលក្ខណៈរចនាសម្ព័ន្ធនៃភាសាខ្មែរ និងភាសាសូណា

ដើម្បីក្លាយជាអ្នកបកប្រែដ៏ជំនាញម្នាក់រវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាសូណា វាជាការចាំបាច់ណាស់ដែលត្រូវយល់ដឹងអំពីភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ និងលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ (Morphology) នៃភាសាទាំងពីរនេះ៖

• លក្ខណៈនៃភាសាខ្មែរ៖ ភាសាខ្មែរជាភាសានៅក្នុងគ្រួសារភាសាអូស្រ្តូអាស៊ី (Austroasiatic)។ វាជាភាសាបែបឯកព្យាង្គ ឬវិភាគ (Isolating/Analytic Language) ដែលមានន័យថាពាក្យនីមួយៗមិនមានការប្រែប្រួលទម្រង់ទៅតាមកាល (Tense) ភេទ (Gender) ឬចំនួន (Number) នោះទេ។ វេយ្យាករណ៍ខ្មែរពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើលំដាប់លំដោយនៃពាក្យក្នុងល្បះ (Subject-Verb-Object) និងការប្រើប្រាស់ពាក្យជំនួយដើម្បីបញ្ជាក់ពីកាល ឬលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗ។ លើសពីនេះ ភាសាខ្មែរមិនមានការប្រើប្រាស់ទម្រង់កិរិយាសព្ទបំប្លែងតាមប្រធាននោះឡើយ។
• លក្ខណៈនៃភាសាសូណា (Shona)៖ ភាសាសូណាស្ថិតនៅក្នុងគ្រួសារភាសាបាទូ (Bantu)។ ផ្ទុយពីភាសាខ្មែរ ភាសាសូណាជាភាសាបែបអគ្លូទីណទីវ (Agglutinative Language) ដែលប្រើប្រាស់បុព្វបទ (Prefixes) និងបច្ច័យបទ (Suffixes) យ៉ាងច្រើនដើម្បីបង្កើតពាក្យ និងបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងវេយ្យាករណ៍។ ពាក្យមួយម៉ាត់នៅក្នុងភាសាសូណាអាចមានផ្ទុកនូវអត្ថន័យជាច្រើន រួមទាំងប្រធាន កិរិយាសព្ទ កម្មបទ និងកាល នៅក្នុងការរួមផ្សំរូបសព្ទតែមួយ។ លើសពីនេះ ភាសាសូណាមានប្រព័ន្ធថ្នាក់នាម (Noun Classes) យ៉ាងស្មុគស្មាញ (មានរហូតដល់ ២១ ថ្នាក់) ដែលគ្រប់គ្រងទៅលើកិច្ចព្រមព្រៀងវេយ្យាករណ៍ (Grammatical Agreement) នៃពាក្យដទៃទៀតនៅក្នុងល្បះ។

ការប្រៀបធៀបលម្អិតអំពីវេយ្យាករណ៍៖ ឯកព្យាង្គទល់នឹងអគ្លូទីណទីវ

ដើម្បីឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់អំពីភាពខុសគ្នានៃការផ្សំពាក្យ និងការបង្កើតល្បះ យើងត្រូវពិនិត្យមើលរចនាសម្ព័ន្ធលម្អិត។ នៅក្នុងភាសាខ្មែរ ទំនាក់ទំនងរវាងពាក្យនៅក្នុងល្បះត្រូវបានកំណត់ដោយលំដាប់ពាក្យជាចម្បង។ បើសិនជាយើងផ្លាស់ប្តូរលំដាប់ពាក្យ ន័យនៃល្បះក៏នឹងត្រូវផ្លាស់ប្តូរ ឬបាត់បង់ន័យទាំងស្រុង។ ឧទាហរណ៍៖ «ឆ្មាស៊ីត្រី» និង «ត្រីស៊ីឆ្មា»។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅក្នុងភាសាសូណា រចនាសម្ព័ន្ធល្បះអាចមានភាពបត់បែនជាង ដោយសារតែព័ត៌មានវេយ្យាករណ៍ត្រូវបានបង្កប់នៅក្នុងកិរិយាសព្ទរួចជាស្រេចតាមរយៈការរួមផ្សំរូបសព្ទ។

នៅក្នុងភាសាសូណា កិរិយាសព្ទចម្បងត្រូវបានផ្សំឡើងដោយធាតុជាច្រើនដូចជា៖ [បុព្វបទប្រធាន] + [សញ្ញាសម្គាល់កាល] + [បុព្វបទកម្មបទ] + [ឫសកិរិយាសព្ទ] + [បច្ច័យបទបញ្ចប់]។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យតែមួយ «ndinomuda» មានន័យថា «ខ្ញុំស្រឡាញ់គាត់» (ndi = ខ្ញុំ, no = បច្ចុប្បន្នកាល, mu = គាត់/នាង, da = ស្រឡាញ់)។ សម្រាប់អ្នកបកប្រែភាសាខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីរបៀបបំបែក និងផ្គុំធាតុទាំងនេះនៅក្នុងភាសាសូណា គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ដើម្បីជៀសវាងការបកប្រែខុសន័យ ឬការបង្កើតពាក្យដែលគ្មានន័យនៅក្នុងភាសាសហគមន៍សូណា។

បញ្ហាប្រឈមចម្បងៗក្នុងការបកប្រែពីខ្មែរទៅសូណា

ដោយសារតែភាពខុសគ្នាផ្នែករចនាសម្ព័ន្ធភាសា និងប្រព័ន្ធគិតខាងលើ អ្នកបកប្រែតែងតែជួបប្រទះនូវឧបសគ្គធំៗមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖

១. ការបំប្លែងទម្រង់ពាក្យ និងវេយ្យាករណ៍ (Morphological Mismatch)

នៅក្នុងភាសាខ្មែរ យើងនិយាយថា «ខ្ញុំទៅសាលារៀន» និង «ពួកគេទៅសាលារៀនកាលពីម្សិលមិញ» ដោយកិរិយាសព្ទ «ទៅ» នៅតែរក្សាទម្រង់ដដែល ទោះបីជាប្រធាន និងកាលផ្លាស់ប្តូរក៏ដោយ។ ប៉ុន្តែនៅក្នុងភាសាសូណា កិរិយាសព្ទនឹងត្រូវផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ទាំងស្រុងតាមរយៈការបន្ថែមបុព្វបទដើម្បីឱ្យស្របទៅនឹងប្រធាន (បុគ្គលទី១ ទី២ ទី៣ ឯកវចនៈ ឬពហុវចនៈ) និងកាល (អតីតកាល បច្ចុប្បន្នកាល ឬអនាគតកាល)។ ការណ៍នេះតម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែយល់ច្បាស់ពីរបៀបផ្សំរូបសព្ទរបស់ភាសាសូណា ដើម្បីកុំឱ្យមានកំហុសឆ្គងផ្នែកវេយ្យាករណ៍។

២. ប្រព័ន្ធថ្នាក់នាម (Noun Class System)

ភាសាសូណាបែងចែកនាមជាច្រើនថ្នាក់ ដូចជាថ្នាក់មនុស្ស ថ្នាក់សត្វ ថ្នាក់ឧបករណ៍ ថ្នាក់វត្ថុអរូបីជាដើម។ ថ្នាក់នាមនីមួយៗមានបុព្វបទផ្ទាល់ខ្លួន ហើយវានឹងជះឥទ្ធិពលទៅលើគុណនាម កិរិយាសព្ទ និងសព្វនាមដែលទាក់ទងនឹងនាមនោះ។ នៅក្នុងភាសាខ្មែរ យើងប្រើប្រាស់ «រឿងសព្ទ» ឬ «ពាក្យចំណាត់ថ្នាក់» (Classifiers) ដូចជា «នាក់» «ក្បាល» «គ្រឿង» ប៉ុន្តែវាមិនមានឥទ្ធិពលទៅលើកិច្ចព្រមព្រៀងវេយ្យាករណ៍នៃពាក្យផ្សេងទៀតក្នុងល្បះដូចភាសាសូណានោះទេ។ អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកថ្នាក់នាមដែលត្រឹមត្រូវនៅក្នុងភាសាសូណាសម្រាប់នាមខ្មែរនីមួយៗ ដើម្បីធានាថាល្បះដែលបកប្រែរួចមានលក្ខណៈធម្មជាតិ និងត្រឹមត្រូវតាមវេយ្យាករណ៍។

៣. ភាពខុសគ្នានៃវប្បធម៌ និងការប្រើប្រាស់ពាក្យធៀប (Cultural Nuances)

ភាសាខ្មែរមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយវប្បធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនា និងប្រព័ន្ធគោរពឋានានុក្រម ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈពាក្យសម្តីទៅតាមឋានៈរបស់អ្នកនិយាយ និងអ្នកស្តាប់។ រីឯភាសាសូណាវិញ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៌ និងប្រពៃណីរបស់ប្រជាជននៅតំបន់អាហ្វ្រិកភាគខាងត្បូង ដែលមានគំនិតស្នូលដូចជា «Ubuntu» (មនុស្សធម៌ចំពោះអ្នកដទៃ) និងទំនាក់ទំនងគ្រួសារបែបកុលសម្ព័ន្ធ។ ការបកប្រែពាក្យគួរសម ឋានៈ ឬទស្សនៈជំនឿពីខ្មែរទៅសូណា ទាមទារឱ្យមានការសម្របសម្រួលវប្បធម៌ (Cultural Localization) ជាជាងការបកប្រែចំតួអក្សរ ដើម្បីកុំឱ្យបាត់បង់ន័យដើម ឬបង្កជាការយល់ច្រឡំ។

យុទ្ធសាស្ត្រ និងគន្លឹះដើម្បីសម្រេចបានការបកប្រែប្រកបដោយគុណភាព

ដើម្បីធានាបាននូវការបកប្រែដែលមានភាពត្រឹមត្រូវ ស្ទាត់ជំនាញ និងទាក់ទាញ អ្នកបកប្រែគួរអនុវត្តតាមយុទ្ធសាស្ត្រសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

1. ការវិភាគបរិបទជាមុនសិន៖ មុននឹងចាប់ផ្តើមបកប្រែ ត្រូវអាន និងយល់ពីបរិបទទាំងមូលនៃអត្ថបទដើមជាភាសាខ្មែរ my-style. កំណត់គោលបំណងនៃអត្ថបទ និងក្រុមអ្នកអានគោលដៅនៅក្នុងសហគមន៍អ្នកនិយាយភាសាសូណា ដើម្បីជ្រើសរើសកម្រិតភាសា និងពាក្យពេចន៍ឱ្យបានសមស្រប។
2. បង្កើតបញ្ជីពាក្យគន្លឹះ និងសទ្ទានុក្រម (Glossary Creation)៖ ការបង្កើតសទ្ទានុក្រមសម្រាប់ពាក្យបច្ចេកទេស ពាក្យវប្បធម៌ និងពាក្យដដែលៗ ជួយរក្សាបាននូវភាពស៊ីសង្វាក់គ្នា (Consistency) ពេញមួយអត្ថបទ។ នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់គម្រោងបកប្រែខ្នាតធំ។
3. ផ្តោតលើន័យធៀប និងការសម្របសម្រួល (Semantic Equivalence)៖ ជៀសវាងការបកប្រែមួយពាក្យទល់នឹងមួយពាក្យ។ ផ្ទុយទៅវិញ ត្រូវស្វែងរកវិធីសាស្ត្របង្កើតល្បះឡើងវិញនៅក្នុងភាសាសូណា ដែលអាចបញ្ជូនសារដូចគ្នានឹងអត្ថបទខ្មែរ ប៉ុន្តែប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធ និងឃ្លាប្រយោគដែលជនជាតិសូណាប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងជីវភាពរស់នៅ។
4. ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាជំនួយការបកប្រែ (CAT Tools)៖ ឧបករណ៍ដូចជា SDL Trados, Memsource ឬ Smartcat អាចជួយសម្រួលដល់ដំណើរការបកប្រែតាមរយៈការចងចាំការបកប្រែ (Translation Memory) ប៉ុន្តែត្រូវចងចាំថា ឧបករណ៍ទាំងនេះមិនទាន់មានភាពល្អឥតខ្ចោះសម្រាប់ភាសាខ្មែរ និងសូណានៅឡើយទេ ដូច្នេះការពិនិត្យឡើងវិញដោយមនុស្សគឺជារឿងដែលមិនអាចខ្វះបាន។

សារៈសំខាន់នៃការត្រួតពិនិត្យឡើងវិញដោយអ្នកជំនាញភាសាកំណើត (Native Proofreading)

ការបកប្រែពីរចនាសម្ព័ន្ធភាសាខ្មែរទៅភាសាសូណា ងាយនឹងបង្កឱ្យមានល្បះដែលមានលក្ខណៈរឹងត្អឹង ឬមិនសូវមានលក្ខណៈធម្មជាតិ ប្រសិនបើត្រូវបានធ្វើឡើងដោយអ្នកបកប្រែដែលមិនមែនជាម្ចាស់ភាសាសូណា។ ហេតុដូច្នេះ ជំហានចុងក្រោយបង្អស់ដែលមិនអាចរំលងបាន គឺការបញ្ជូនអត្ថបទដែលបកប្រែរួចទៅឱ្យអ្នកជំនាញភាសាសូណាកំណើត (Native Shona Speaker) ដើម្បីពិនិត្យកែសម្រួលឡើងវិញ។ ពួកគេនឹងជួយកែតម្រូវនូវកំហុសវេយ្យាករណ៍ឆ្គងៗ សម្រួលលំហូរនៃប្រយោគ និងធានាថាអត្ថបទនោះមានភាពរលូន និងមានឥទ្ធិពលទាក់ទាញចិត្តអ្នកអានដូចជាអត្ថបទដែលសរសេរឡើងដោយជនជាតិសូណាផ្ទាល់។

សរុបមក ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាសូណា គឺជាការស្ពានចម្លងវប្បធម៌ និងចំណេះដឹងដ៏មានតម្លៃ។ ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងផ្នែករចនាសម្ព័ន្ធភាសាក៏ដោយ តាមរយៈការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីលក្ខណៈពិសេសនៃភាសាទាំងពីរ ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្របកប្រែសមស្រប និងការត្រួតពិនិត្យគុណភាពយ៉ាងម៉ត់ចត់ នឹងអនុញ្ញាតឱ្យយើងបង្កើតបាននូវការបកប្រែមួយដ៏ល្អឥតខ្ចោះ និងមានតម្លៃប្រើប្រាស់ខ្ពស់បំផុតសម្រាប់សហគមន៍អ្នកអានភាសាសូណា។