မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတို့သည် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေရုံသာမက စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း အလွန်နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာမှ တရုတ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်းလုပ်ငန်းသည် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အရေးပါသော ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီသော သဒ္ဒါစနစ်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများ ရှိကြသဖြင့် ဘာသာပြန်ရာတွင် စိန်ခေါ်မှုများစွာ ရှိနေသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာမှ တရုတ်ဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ သတိပြုရမည့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ ကွဲပြားချက်များ၊ အခက်အခဲများနှင့် အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန် လိုအပ်သော အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားပါမည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံနှင့် သဒ္ဒါစနစ် ကွဲပြားခြားနားမှုများ
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားတို့သည် တိဗက်-မြန်မာ (Tibeto-Burman) နှင့် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) နွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ဝါကျတည်ဆောက်ပုံတွင် သိသာထင်ရှားစွာ ကွဲပြားကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ပုံစံကို အသုံးပြုပြီး ကြိယာသည် ဝါကျ၏ နောက်ဆုံးတွင် အမြဲရှိနေတတ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ကျွန်တော် ထမင်း စားသည်" ဟူသော ဝါကျတွင် "ကျွန်တော်" (Subject)၊ "ထမင်း" (Object)၊ "စားသည်" (Verb) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် တရုတ်ဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ အထက်ပါဝါကျကို တရုတ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုပါက "我吃饭" (ကျွန်တော် စားသည် ထမင်း) ဟု ဖြစ်သွားသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာမှ တရုတ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ တည်ဆောက်ပုံကို အလုံးစုံ ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်သည်။ ကြိယာကို ဝါကျအလယ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းရပြီး ကံပုဒ်ကို ဝါကျအဆုံးသို့ ပို့ပေးရသည်။ ဤပြောင်းလဲမှုသည် ရှည်လျားပြီး ရှုပ်ထွေးသော ဝါကျများတွင် ပိုမိုခက်ခဲလာနိုင်သဖြင့် ဘာသာပြန်သူအနေဖြင့် ဝါကျတစ်ခုချင်းစီ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ကောင်းစွာ ခွဲခြားစိတ်ဖြာနိုင်ရမည်။
၂။ သဒ္ဒါအညွှန်းများနှင့် အကူပစ္စည်းများ (Particles & Markers)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဝါကျအတွင်းရှိ ကတ္တား၊ ကံ သို့မဟုတ် နေရာပြပုဒ်များကို ဖော်ပြရန် သဒ္ဒါအညွှန်းများ သို့မဟုတ် နောက်ဆက်ပစ္စည်းများ (ဥပမာ- "သည်"၊ "ကို"၊ "သို့"၊ "မှ"၊ "တွင်") ကို အသုံးပြုသည်။ ဥပမာ- "မောင်မောင်က စာအုပ်ကို လှိုင်လှိုင်သို့ ပေးသည်" ဟူသော ဝါကျတွင် "က" သည် ကတ္တားအညွှန်း၊ "ကို" သည် ကံအညွှန်း၊ "သို့" သည် ဆိုက်ရောက်ရာနေရာပြအညွှန်း ဖြစ်သည်။
တရုတ်ဘာသာစကားတွင်မူ ထိုကဲ့သို့သော ဝါကျတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အညွှန်းပစ္စည်းများ မရှိသလောက် နည်းပါးပြီး ဝါကျ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို စကားလုံးများ တည်ရှိရာနေရာ (Word Order) နှင့် ရှေ့ဆက်ဝိဘတ်များ (Prepositions / 介词) ဖြစ်သော "把" (bǎ)၊ "被" (bèi)၊ "在" (zài) စသည်တို့ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာရှိ "ကို" ဟူသော ကံအညွှန်းကို တရုတ်ဘာသာတွင် "把" (bǎ) ဝါကျတည်ဆောက်ပုံဖြင့် ပြောင်းလဲဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာမှ တရုတ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် မြန်မာနောက်ဆက်ပစ္စည်းများကို တရုတ်ဘာသာ၏ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံစနစ်များနှင့် မည်သို့ အစားထိုးရမည်ကို နားလည်ထားရန် အလွန်အရေးကြီးသည်။
၃။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများနှင့် စကားပုံများ (Idioms and Cultural Localization)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနောက်ခံ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး အခြေခံသော လူမှုဘဝမှ ဆင်းသက်လာသည့် စကားပုံများ၊ ဥပမာပေး ပြောဆိုချက်များနှင့် အသုံးအနှုန်းများစွာ ရှိသည်။ ဥပမာ- "ရေဘူးပေါက်တာ မလိုချင်ဘူး၊ ရေပါတာပဲ လိုချင်တယ်" သို့မဟုတ် "ဆင်ဖြူတော်ဝင်မှာ ချေးခြောက်ဆီးဆီး" စသည့် စကားပုံများသည် တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုပါက တရုတ်စာဖတ်ပရိသတ်အတွက် နားလည်ရန် ခက်ခဲလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။
တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း နှစ်ပေါင်းထောင်ချီသော သမိုင်းကြောင်းရှိပြီး စာလုံးလေးလုံးတွဲ စကားပုံများ (Chengyu - 成语) ကို အလွန်အလေးထား အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစကားပုံ သို့မဟုတ် အသုံးအနှုန်းများကို ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အဓိပ္ပာယ်ချင်း ဆင်တူသော တရုတ်စကားပုံ သို့မဟုတ် အသုံးအနှုန်းများကို ရှာဖွေအစားထိုးရန် လိုအပ်သည်။ ဥပမာ- ရလဒ်ကိုသာ အဓိကထားလိုသည့် သဘောကို တရုတ်ဘာသာစကားရှိ အလားတူအသုံးအနှုန်းများဖြင့် အစားထိုးခြင်းက ပိုမို သဘာဝကျပြီး ဖတ်ရလွယ်ကူစေသည်။ ဤသို့ ပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် ဘာသာပြန်သူသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ နောက်ခံများကို အထူးနှံ့စပ်နေရန် လိုအပ်သည်။
၄။ ရိုသေမှုပြစကားလုံးများနှင့် နာမ်စားများ (Honorifics & Pronouns)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူ၊ နားထောင်သူနှင့် အကြောင်းအရာပါပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်၊ ရင်းနှီးမှုအပေါ် မူတည်ပြီး အသုံးပြုသော နာမ်စားများနှင့် ကြိယာနောက်ဆက်တွဲများ ကွဲပြားခြားနားမှု အလွန်များပြားသည်။ ဥပမာ- "စားသည်" ဟူသော ကြိယာကိုပင် "စားတယ်"၊ "စားပါတယ်"၊ "စားသုံးပါတယ်"၊ "ဘုဉ်းပေးတယ်" (ရဟန်းသံဃာအတွက်)၊ "ပွဲတော်တည်တယ်" (မင်းစိုးရာဇာအတွက်) ဟူ၍ အသီးသီး ခွဲခြားသုံးနှုန်းသည်။
တရုတ်ဘာသာစကားတွင်မူ မြန်မာဘာသာစကားလောက် ရိုသေမှုပြ အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားမှု မရှိသော်လည်း လူပုဂ္ဂိုလ်ချင်း ပြောဆိုဆက်ဆံရာတွင် ရိုသေမှုပြရန် "您" (nín - သင်လူကြီးမင်း) နှင့် သာမန်သုံး "你" (nǐ - မင်း/သင်) ဟူ၍ ခွဲခြားအသုံးပြုသည်။ ထို့ပြင် မြန်မာဘာသာရှိ များပြားလှသော နာမ်စားများ (ကျွန်တော်၊ သမီး၊ မင်း၊ ရှင်၊ ညည်း၊ ကိုယ်တော်) ကို တရုတ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာ၌ သင့်လျော်သော တရုတ်နာမ်စားများ ဖြစ်သည့် "我" (wǒ)၊ "你" (nǐ)၊ "他" (tā) စသည်တို့သို့ ပြောင်းလဲရာတွင် ဝါကျ၏ ဆက်စပ်နောက်ခံအခြေအနေ (Context) အပေါ် မူတည်၍ ဂရုတစိုက် ရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်သည်။
၅။ တရုတ်စာလုံးစနစ် (Simplified vs Traditional) နှင့် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုများ (Regional Differences)
တရုတ်ဘာသာစကားကို ပြန်ဆိုရာတွင် နောက်ထပ်အရေးကြီးသော အချက်မှာ ပစ်မှတ်ပရိသတ်သည် မည်သည့်ဒေသမှ ဖြစ်သည်ကို သိရှိရန်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မကြီး (Mainland China)၊ စင်ကာပူနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံတို့တွင် ရိုးရှင်းသော တရုတ်စာလုံးစနစ် (Simplified Chinese - 简体字) ကို အဓိကအသုံးပြုပြီး၊ ထိုင်ဝမ် (Taiwan)၊ ဟောင်ကောင် (Hong Kong) နှင့် မကာအိုတို့တွင် မူရင်းရိုးရာ တရုတ်စာလုံးစနစ် (Traditional Chinese - 繁体字) ကို အသုံးပြုကြသည်။ စာလုံးပုံစံများ ကွဲပြားရုံသာမက အချို့သော ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများမှာလည်း ဒေသအလိုက် ကွဲပြားခြားနားမှုများ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကွန်ပျူတာ သို့မဟုတ် ဆော့ဖ်ဝဲလ်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများတွင် ပြည်မကြီးနှင့် ထိုင်ဝမ်တို့၏ စကားလုံးသုံးနှုန်းပုံများမှာ အလွန်ကွဲပြားသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာမှ တရုတ်ဘာသာသို့ မပြန်ဆိုမီ ပစ်မှတ်ဖတ်ရှုမည့် ပရိသတ်ကို ရှင်းလင်းစွာ သိရှိရန်လိုအပ်ပြီး စာလုံးစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများကို သင့်လျော်စွာ ရွေးချယ်အသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။
၆။ မြန်မာမှ တရုတ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် လိုက်နာရမည့် အကြံပြုချက်များ
မြန်မာဘာသာမှ တရုတ်ဘာသာသို့ အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါလက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည်။
- ဝါကျတိုတိုနှင့် ရှင်းရှင်းလင်းလင်းဖြစ်အောင် ဖွဲ့စည်းပါ- မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဝါကျတစ်ခုကို ကော်မာများစွာသုံးပြီး ရှည်လျားစွာ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် တရုတ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ရှည်လျားသောဝါကျများကို သဘာဝကျသော ဝါကျတိုများအဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ပြန်ဆိုခြင်းက အဓိပ္ပာယ်ကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေသည်။
- တရုတ်ဘာသာစကား၏ စကားလုံးတွဲဖက်မှု (Collocation) ကို အလေးထားပါ- တရုတ်ဘာသာစကားတွင် အချို့သော နာမ်များနှင့် တွဲဖက်အသုံးပြုရမည့် ကြိယာ သို့မဟုတ် နာမဝိသေသနများမှာ သတ်သတ်မှတ်မှတ် ရှိတတ်သည်။ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းထက် တရုတ်ဘာသာစကားတွင် အမှန်တကယ် သုံးစွဲနေသော စကားလုံးတွဲဖက်မှုများကို သုတေသနပြု ရွေးချယ်ပါ။
- အတိုင်းအတာနှင့် သင်္ချာစနစ်များကို သတိပြုပါ- မြန်မာဘာသာတွင် သုံးစွဲသော ယူနစ်များ (ဥပမာ- ပိဿာ၊ တင်း၊ တောင်) နှင့် တရုတ်ဘာသာစကား၏ ယူနစ်များကို ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းအဓိပ္ပာယ်အတိုင်း ထားရှိရန် သို့မဟုတ် ခေတ်သစ် မက်ထရစ်ယူနစ်များ (ကီလိုဂရမ်၊ မီတာ) သို့ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲတွက်ချက်ဖော်ပြရန် လိုအပ်သည်။
- ဘာသာပြန်ဆော့ဖ်ဝဲလ်များနှင့် ဘာသာပြန်အဘိဓာန်များကို စနစ်တကျ အသုံးချပါ- မြန်မာ-တရုတ် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် CAT (Computer-Assisted Translation) tools များနှင့် ခေတ်မီဘာသာပြန်အဘိဓာန်များကို အသုံးပြုခြင်းက စကားလုံးများ တသမတ်တည်း ဖြစ်စေရန်နှင့် ဘာသာပြန်မြန်နှုန်းကို တိုးတက်စေရန် အထောက်အကူပြုသည်။
- ဒေသခံဘာသာစကားကျွမ်းကျင်သူ (Native Speaker) ဖြင့် ပြန်လည်စစ်ဆေးပါ- ပြန်ဆိုထားသော တရုတ်စာသားများကို တရုတ်မိခင်ဘာသာစကားပြောဖြစ်သူများ သို့မဟုတ် ဘာသာစကားကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များဖြင့် စစ်ဆေးတည်းဖြတ်ခြင်း (Proofreading) ကို အမြဲပြုလုပ်သင့်သည်။
၇။ နိဂုံးချုပ်နှင့် ဘာသာပြန်ဆိုမှု အရည်အသွေး
မြန်မာဘာသာမှ တရုတ်ဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်လဲလှယ်ခြင်းထက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသည်။ ၎င်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ ကွဲပြားမှုများကို နားလည်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းကူးပေးရသော အနုပညာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါစနစ်များ၊ အသုံးအနှုန်းများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများကို စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်ပြီး အထက်ပါ အကြံပြုချက်များကို အသုံးချခြင်းဖြင့် ပိုမိုတိကျ၍ သဘာဝကျသော၊ စာဖတ်သူများအတွက် ဖတ်ရလွယ်ကူသော ဘာသာပြန်စာသားများကို အောင်မြင်စွာ ဖန်တီးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။