ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း ဖလှယ်မှုများ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ကွဲပြားခြားနားသော ဘာသာစကားမိသားစုများအကြား ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသော ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ၎င်းတို့အနက် တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သော မြန်မာဘာသာစကား (Burmese) နှင့် အင်ဒို-ဥရောပဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သော ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာစကား (Slovenian) တို့အကြား ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်ထူးခြားဆန်းပြားပြီး စိန်ခေါ်မှုများပြည့်နှက်နေသည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာ-ဆလိုဗေးနီးယား ဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ ကြုံတွေ့ရသည့် အဓိကသဒ္ဒါကွဲပြားချက်များ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နားလည်မှုများ၊ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် အရည်အသွေးမြင့်မားသော ပြန်ဆိုမှုရရှိရန် လက်တွေ့ကျသော နည်းဗျူဟာများကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းဖော်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။
ဝါကျတည်ဆောက်ပုံနှင့် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ အခြေခံကွဲပြားခြားနားမှုများ
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာစကားတို့သည် ၎င်းတို့၏ ဇာစ်မြစ်အရ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ လုံးဝကွဲပြားခြားနားသည်။ မြန်မာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ ဝါကျတစ်ကြောင်း၏ အဆုံးတွင် ကြိယာကို အမြဲတစေ ထားရှိလေ့ရှိသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ဆလိုဗေးနီးယားစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အခြေခံပြီး ကြိယာသည် ကံ၏ ရှေ့တွင် တည်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဆလိုဗေးနီးယားဝါကျတစ်ခုကို ဖတ်ရှုပြီးနောက် မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သတင်းအချက်အလက်များကို ခေါင်းအစ ခြေအဆုံး ပြောင်းပြန်လှန်၍ ပြန်လည်စီစဉ်ရလေ့ရှိသည်။ ဤသို့ စီစဉ်ရာတွင် မူရင်းအဓိပ္ပာယ် လွဲချော်မသွားစေရန်နှင့် မြန်မာစာအရေးအသား သဘာဝကျစေရန် အထူးဂရုစိုက်ရမည် ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် မြန်မာဘာသာစကားသည် အဓိကအားဖြင့် အကူပုဒ်များနှင့် နောက်ဆက်တွဲပုဒ်များ (Postpositions) ကို အသုံးပြု၍ နာမ်၏ ဝါကျတွင်း လုပ်ဆောင်ချက်ကို သတ်မှတ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "မောင်မောင်က" ဟု ပြောလျှင် 'က' သည် ကတ္တားပုဒ်ဖြစ်ပြီး "မောင်မောင်ကို" ဟု ပြောလျှင် 'ကို' သည် ကံပုဒ်ဖြစ်သည်။ ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာစကားတွင်မူ နာမ်ဝိဘတ်ပြောင်းလဲခြင်း (Noun Cases / Skloni) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာတွင် ဝိဘတ်ခြောက်မျိုးအထိ ရှိပြီး ဝါကျတွင်းတည်နေရာပေါ်မူတည်၍ နာမ်၏ အဆုံးသတ်စာလုံးများ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဤအချက်သည် မြန်မာဘာသာပြန်သူများအနေဖြင့် ဆလိုဗေးနီးယားစကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ သဒ္ဒါအခန်းကဏ္ဍကို တိကျစွာ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ရန် လိုအပ်စေသည်။
ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်များနှင့် ဘာသာပြန်ခြင်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ
ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာစကားသည် အခြားသော ဥရောပဘာသာစကားများနှင့် မတူဘဲ ထူးခြားသည့် သဒ္ဒါလက္ခဏာရပ်များစွာ ရှိနေပြီး ၎င်းတို့ကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် အောက်ပါအချက်များကို အထူးဂရုပြုရမည်ဖြစ်သည် -
၁။ နှစ်ဦးဆိုင်ကိန်း (Dual Number / Dvojina) စိန်ခေါ်မှု
ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာစကားတွင် နာမ်နှင့် နာမ်စားများအတွက် Singular (ဧကဝုစ်) နှင့် Plural (ဗဟုဝုစ်) သာမက Dual (ဒွေးဝုစ် သို့မဟုတ် နှစ်ဦးဆိုင်ကိန်း) ဟူသော သဒ္ဒါပုံစံ ပါရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူ သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထု တိတိကျကျ နှစ်ဦး သို့မဟုတ် နှစ်ခုရှိပါက ကြိယာနှင့် နာမဝိသေသနများအားလုံးသည် ဤဒွေးဝုစ်ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲသွားရသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဤကဲ့သို့သော သီးခြားသဒ္ဒါစနစ် မရှိသဖြင့် "သူတို့နှစ်ယောက်"၊ "ကျွန်ုပ်တို့နှစ်ဦး" သို့မဟုတ် "အရာဝတ္ထုနှစ်ခု" ဟူ၍ လိုအပ်သလို အဓိပ္ပာယ်ထည့်သွင်းဖော်ပြမှသာ ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာ၏ မူရင်းအာဘော်ကို အပြည့်အဝ ဖော်ဆောင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
၂။ သဒ္ဒါပုံစံ လิင်ခွဲခြားမှု (Grammatical Gender)
ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာတွင် နာမ်တိုင်း၌ ပုလ္လိင် (Masculine)၊ ဣတ္ထိလိင် (Feminine) နှင့် နပုလ္လိင် (Neuter) ဟူ၍ လိင်သုံးမျိုး ရှိသည်။ သက်မဲ့ပစ္စည်းများဖြစ်သော စားပွဲ၊ ကုလားထိုင်၊ ကား စသည်တို့သည်ပင်လျှင် သဒ္ဒါအရ လိင်တစ်ခုခုအောက်တွင် ရှိနေသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် လိင်ခွဲခြားမှုသည် သဘာဝလိင် (Natural Gender) အပေါ်တွင်သာ အခြေခံပြီး သဒ္ဒါအရ လိင်ခွဲခြားမှုမရှိပေ။ သို့ဖြစ်ရာ ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာသို့ ပြဆိုရာတွင် သက်ဆိုင်ရာ နာမ်၏ လိင်အမျိုးအစားကို မှန်ကန်စွာ မရှိပါက ဝါကျတည်ဆောက်ပုံတစ်ခုလုံး မှားယွင်းသွားနိုင်သည်။
၃။ ကြိယာ၏ သဘောသဘာဝ (Verb Aspect / Glagolski vid)
ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာစကားတွင် ကြိယာများကို မပြီးပြတ်သေးသော လုပ်ဆောင်ချက် (Imperfective) နှင့် ပြီးပြတ်သွားသော လုပ်ဆောင်ချက် (Perfective) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။ ဤခွဲခြားမှုသည် လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခု၏ အချိန်ကာလနှင့် ပြီးမြောက်မှုကို ဖော်ပြရာတွင် အလွန်အရေးကြီးသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဤသဘောတရားကို "နေသည်"၊ "ခဲ့သည်"၊ "ပြီးပြီ" စသည့် ကူကြိယာများနှင့် အနက်ပြပုဒ်များဖြင့် ဖော်ပြရသဖြင့် ပြန်ဆိုရာတွင် မှန်ကန်သော အချိန်ပြစကားလုံးများကို စနစ်တကျ ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်သည်။
ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းမှုနှင့် သုံးနှုန်းမှုအဆင့်အတန်း (Register and Honorifics)
ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စကားလုံးချင်း လဲလှယ်ခြင်းသက်သက်မဟုတ်ဘဲ ယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းကူးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတွင် အဆင့်အတန်း သုံးနှုန်းမှု (Politeness Levels) နှင့် အလေးထားပြောဆိုမှု (Honorifics) သည် အလွန်အရေးကြီးသည်။ မိမိထက် အသက်ကြီးသူ၊ ရာထူးကြီးသူ သို့မဟုတ် သံဃာတော်များနှင့် ပြောဆိုရာတွင် အသုံးပြုသည့် စကားလုံးများသည် ရိုးရိုးစကားလုံးများနှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "စားသည်" ဟူသော ကြိယာကို "စားသည်"၊ "ဘုဉ်းပေးသည်"၊ "စားသုံးသည်" ဟူ၍ လူပုဂ္ဂိုလ်အလိုက် ခွဲခြားသုံးနှုန်းရသည်။
ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာစကားတွင် ဤကဲ့သို့ များပြားလှသော သုံးနှုန်းမှုစနစ် မရှိသော်လည်း တရားဝင်သုံးစွဲမှု (Vikanje) နှင့် အလွတ်သဘောသုံးစွဲမှု (Tikanje) ဟူ၍ ရှိသည်။ Vikanje သည် အလေးအမြတ်ထားရမည့်သူများ သို့မဟုတ် လူစိမ်းများကို ရည်ညွှန်းပြီး ဗဟုကိန်းပုံစံဖြင့် ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုရာတွင် မြန်မာဘာသာ၏ အလေးထားသုံးနှုန်းမှုများကို ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာ၏ Vikanje ပုံစံသို့လည်းကောင်း၊ ရင်းနှီးသောပြောဆိုမှုများကို Tikanje ပုံစံသို့လည်းကောင်း ဆီလျော်အောင် ညှိနှိုင်းပြောင်းလဲရမည်ဖြစ်သည်။
ဗမာ-ဆလိုဗေးနီးယား ဘာသာပြန်သူများအတွက် အသုံးဝင်သော နည်းဗျူဟာများနှင့် အကြံပြုချက်များ
ဤဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား အောင်မြင်စွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန် အောက်ပါလက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များကို အသုံးချနိုင်သည် -
- စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ - ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာစကားပုံများနှင့် တင်စားချက်များကို ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာသို့ စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက နားလည်ရခက်ခဲစေသည်။ ထို့ကြောင့် ဆိုလိုရင်းသဘောတရား (Conceptual Equivalence) ကိုသာ ဦးစားပေးပြန်ဆိုသင့်သည်။
- ဝါကျတိုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းပါ - ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာတွင် ဝါကျရှည်များ၌ ဝိဘတ်ပြောင်းလဲမှု အလွန်ရှုပ်ထွေးသဖြင့် မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ဝါကျရှည်များကို သင့်လျော်သလို ဝါကျတိုလေးများအဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ပြန်ဆိုခြင်းက အဓိပ္ပာယ် ပိုမိုရှင်းလင်းစေသည်။
- ခေတ်မီနည်းပညာသုံး ကိရိယာများကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုပါ - CAT (Computer-Assisted Translation) ကိရိယာများနှင့် ကိုယ်ပိုင် Translation Memories ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အသုံးအနှုန်းများ တသမတ်တည်းဖြစ်စေပြီး အချိန်ကုန်သက်သာစေသည်။
- ဒေသခံများ၏ ဖတ်ရှုမှုကို စစ်ဆေးပါ (Localization & Proofreading) - ဘာသာပြန်ဆိုပြီးသော စာသားများကို ဆလိုဗေးနီးယား သို့မဟုတ် မြန်မာမိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူများထံ ပြန်လည်စစ်ဆေးခိုင်းခြင်း (Proofreading) အားဖြင့် ဘာသာစကား၏ သဘာဝကျမှုကို အာမခံနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
နိဂုံးချုပ်နှင့် အနာဂတ်အလားအလာ
မြန်မာဘာသာစကားမှ ဆလိုဗေးနီးယားဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စိန်ခေါ်မှုများပြည့်နှက်နေသော်လည်း ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံကို စနစ်တကျ လေ့လာခြင်းဖြင့် အောင်မြင်သော ပြန်ဆိုမှုများကို ဖန်တီးနိုင်သည်။ နည်းပညာတိုးတက်လာမှုနှင့်အတူ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ဘာသာပြန်သူများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများသည် ဤဘာသာပြန်ကဏ္ဍကို ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေမည်ဖြစ်ပြီး နှစ်နိုင်ငံအကြား ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှုနှင့် စီးပွားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကို ပိုမိုခိုင်မာစေမည်မှာ အသေအချာပင် ဖြစ်သည်။