Harshen Hausa da harshen Javanese (Jawa) suna wakiltar al'adu guda biyu masu dumbin tarihi da banbanci a duniya. Yayin da harshen Hausa ke matsayin daya daga cikin manyan harsuna a Afirka ta Yamma, harshen Javanese shi ma shi ne harshen da ya fi kowanne yawan masu magana da shi a kasar Indonesia. Fassarar adabi, kasuwanci, ko bayanai na yau da kullum daga Hausa zuwa Javanese na bukatar zurfafa fahimtar nahawu, al'adu, da kuma tsarin zamantakewar al'ummar. Wannan makala tana bayyana dabarun da za su taimaka wa masu fassara wajen gudanar da wannan aiki cikin kwarewa da inganci.
Bambance-Bambancen Tsarin Nahawu tsakanin Hausa da Javanese
Daya daga cikin manyan matsalolin da masu fassara ke fuskanta shi ne banbancin tsarin nahawu na harsunan biyu. Harshen Hausa yana amfani da tsarin jinsi (masculine da feminine) wajen gina jimla da amfani da sunaye ko fi'ili. Misali, akwai banbanci tsakanin "ya tafi" da "ta tafi". A daya bangaren, harshen Javanese ba ya amfani da tsarin jinsi a cikin nahawunsa. Wannan yana nufin cewa lokacin da ake fassara daga Hausa zuwa Javanese, dole ne mai fassara ya tabbatar da cewa ma'anar jinsin ta bayyana ta hanyar amfani da wasu kalmomin daban idan mahallin jimlar yana bukatar hakan.
Bugu da kari, tsarin fi'ili da lokaci (tense and aspect) a harshen Hausa yana da matukar tasiri. Hausa tana nuna lokacin da aiki ya faru ta hanyar wakilin suna na lokaci (pronoun paradigm). A Javanese kuwa, ba a cika sauya fasalin fi'ili don nuna lokaci ba; maimakon haka, ana amfani da kalmomin taimako (adverbs of time) kamar "wis" (an riga an yi) ko "durung" (tukunna). Wannan yana bukatar mai fassara ya kasance mai lura sosai wajen canza tsarin lokacin daga Hausa ba tare da rasa ainihin ma'anar ba.
Matakan Ladabi (Speech Levels) a Harshen Javanese: Kalubale ga Mai Fassara
Babban kalubale kuma mafi muhimmanci a fassarar Javanese shi ne abin da ake kira "matakan ladabi" ko "speech levels". A harshen Javanese, ba kawai abin da kake fada yake da muhimmanci ba, har ma da wanda kake magana da shi. Harshen yana da manyan matakai guda uku:
- Ngoko: Wannan shi ne matakin gama-gari ko na rashin amfani da ladabi na musamman. Ana amfani da shi tsakanin abokai na kusa, daidai da shekaru, ko kuma lokacin da babba ke magana da yaro.
- Madya: Mataki na tsakiya wanda ke nuna dan ladabi kadan.
- Krama: Matakin ladabi na sama wanda ake amfani da shi lokacin magana da na gaba, dattijo, ko mutumin da ba a saba da shi ba. Har ila yau, akwai "Krama Inggil" wanda shi ne mafi kololuwar ladabi.
Lokacin fassara daga Hausa, wanda shi ma yana da hanyoyin nuna girmamawa (kamar amfani da "ku" maimakon "kai/ke" ko kalmomin ladabi na musamman ga sarakuna da manya), mai fassara dole ne ya tantance wanne mataki na Javanese ya kamata ya yi amfani da shi. Idan aka fassara labari ko tattaunawa ta amfani da matakin da bai dace ba, fassarar za ta iya zama marar dadi ko ma ta zama cin mutunci ga masu karatu na Javanese.
Kalubalen Fassarar Karin Magana da Karin Harshe
Kowanne harshe yana da tasa hanyar bayyana hikima da al'adu ta hanyar karin magana (idioms and proverbs). Hausa tana da dumbin karin magana da suka shafi rayuwar karkara, dabbobi, da addini. Haka ma harshen Javanese yana da nasa karin maganar da ake kira "Paribasan" ko "Saloka". Wannan yana da matukar tasiri wajen nuna alakar zamantakewa da kuma yadda mutane suke girmama juna.
Misali, fassara karin maganar Hausa ta hanyar kalma da kalma (literal translation) na iya sa ta rasa ma'anarta gaba daya a harshen Javanese. A maimakon haka, aikin mai fassara shi ne gano karin magana a harshen Javanese wanda yake da daidai ma'ana ko manufa da na Hausar. Wannan yana bukatar zurfafa bincike da sanin al'adun al'ummar Jawa sosai.
Hanyoyi da Shawarwari don Samun Kyakyawar Fassara
Domin samun nasarar fassara mai inganci daga Hausa zuwa Javanese, ga wasu muhimman shawarwari da ya kamata a bi:
- Fahimtar Mahallin Rubutu (Context): Kafin fara fassara, karanta dukkan rubutun don gane manufarsa da kuma masu karatu da aka yi dominsu. Wannan zai taimaka wajen zabar matakin ladabi da ya dace a Javanese.
- Amfani da Kamus da Kayan Aiki na Zamani: Kodayake babu kamus na kai tsaye da yawa tsakanin Hausa da Javanese, mai fassara zai iya amfani da harshen Ingilishi ko na Indonesiya (Bahasa Indonesia) a matsayin gada (bridge language) don tabbatar da ma'anar kalmomi.
- Tuntubar Masu Harshe (Native Speakers): Tuntubar mutanen da harshen Javanese yake na asali a gare su yana da matukar muhimmanci, musamman wajen tantance ko salon rubutun ya dace da al'adarsu.
- Bita da Gyara (Proofreading): Bayan an kammala fassarar, ya kamata a sake karanta ta don tabbatar da cewa tana tafiya lafiya kuma babu kurakurai na nahawu ko na tsarin rubutu.
Tasirin Al'adu da Addini a cikin Fassarar
Haka kuma, al'adun Hausawa da na al'ummar Jawa suna da abubuwa da yawa na bai-daya, musamman ta fuskar addini (kamar Musulunci wanda yake da karfi a yankunan biyu) da kuma dabi'un girmama na gaba. Wannan yana sa akwai kalmomi da yawa da suka samo asali daga harshen Larabci a cikin harsunan biyu. Gano wadannan kalmomi masu alaka (cognates) na iya saukaka aikin fassarar, musamman a cikin rubuce-rubucen da suka shafi addini ko falsafa. Duk da haka, mai fassara ya kasance mai lura domin guje wa fassarar kalmomin da ake amfani da su a hanyoyi daban-daban a cikin al'adun biyu.
Kammalawa da Hanyoyin Kyautata Fassarar
A karshe, fassara daga Hausa zuwa Javanese aiki ne mai matukar amfani wanda ke bukatar hakuri da jajircewa. Ta hanyar bin wadannan matakai da kuma kiyaye ka'idojin harshe da al'adun kowace al'umma, za a iya samar da fassara mai inganci wadda za ta isar da sako yadda ya kamata ba tare da wani tsaiko ba. Wannan zai taimaka wajen bunkasa alakar al'adu da kasuwanci tsakanin masu jin harshen Hausa da kuma Javanese.