Translatio textuum ex lingua Latina, quae est fundamentum culturae occidentalis et lingua synthetica summae flexionis, in linguam Turcmenicam, quae ad familiam linguarum Turcicarum pertinet et est agglutinativa, singularem postulat cognitionem philologicam ac structuralem. Hae duae linguae, licet geographicis ac temporis spatiis distantes, structuras logicas et syntacticas habent quae inter se comparari et converti possunt, si interpres regulas utriusque sermonis penitus intelligit. Hoc in articulo, rationes, difficultates ac vias optimas describemus quibus textus Latini fideliter et eleganter in sermonem Turcmenicum reddi possint.
Comparatio Structurarum Grammaticarum: Flexio vs Agglutinatio
Linguam Latinam et Turcmenicam comparantibus statim occurrit differentia typologica maxima: Latina est lingua synthetica inflectiva, dum Turcmenica est lingua agglutinativa. In lingua Latina, una terminatio verbalis vel nominalis plura munera grammatica simul exprimere potest; exempli gratia, in verbo amabant, suffixum -bant indicat tempus imperfectum, aspectum durativum, modum indicativum, personam tertiam et numerum pluralem. Contra, in lingua Turcmenica (Türkmen dilinde), morphema singula singulis muneribus subserviunt et secundum regulas harmoniae vocalium radici verbi vel nominis catenatim adiunguntur. Exempli gratia, verbum Turcmenicum söýýärdiler (amabant) dividi potest in: söý- (radix), -ýär- (praesens/durativum), -di- (praeteritum), -ler (pluralis).
Interpres igitur debet omnes flexiones Latinas in morphema distincta Turcmenica dissolvere et ea ordine recto constituere. Harmonia vocalium in Turcmenica pariter observanda est, ut textus redditus auribus gentis gratus et naturalis esse videatur.
Tractatio Casuum et Syntaxis SOV
Utraque lingua casuum systemate utitur, sed eorum numerus et usus differunt. Latina habet sex casus principales (nominativum, genitivum, dativum, accusativum, ablativum, vocativum), dum Turcmenica pariter sex casus agnoscit:
- Nominativus: baş düşüm
- Genitivus: eýelik düşüm
- Dativus: ýöneliş düşüm
- Accusativus: ýeňiş düşüm
- Locativus: wagt-orun düşüm
- Ablativus: çykyş düşüm
Syntaxis quoque magni modi est. Lingua Latina liberam habet verborum dispositionem, licet saepissime verbum in fine sententiae collocetur (SOV). In lingua Turcmenica, regula SOV (Subiectum - Obiectum - Verbum) multo strictior est. Omnia adiuncta, attributa et propositiones relativae ante nomen vel verbum quod determinant poni debent. Quod postulat ut interpres structuram sententiae Latinae penitus reformet: propositiones subordinatae Latinae, quae post principale membrum sequi solent, in lingua Turcmenica ante verbum principale in formam participiorum vel gerundiorum redigendae sunt.
Quomodo Structurae Complexae Latinae Vertendae Sint
Nonnullae structurae Latinae nullum habent exactum aequivalens in grammaticis Turcicis, quare specialem curam adhibere oportet ad sensum primigenium servandum.
Ablativus Absolutus et Gerundia Turcmenica
Ablativus absolutus est structura propria Latinae, quae circumstantiam (tempus, causam, condicionem vel concessionem) exprimit sine vinculo grammatico cum sententia principali. In lingua Turcmenica, haec structura converti solet in gerundia (hal işlikler) vel constructiones verbales nominales cum postpositionibus. Exempli gratia, sententia "Caesare duce, milites pugnaverunt" in Turcmenicum verti potest ut "Sezar baştutanlygynda, esgerler söweşdiler" (Caesare ducente/sub duce Caesaris, milites pugnaverunt) vel adhibito suffixo gerundiali -yp/-ip si actiones sunt consecutivae et cohaerentes.
Accusativus cum Infinitivo (AcI) et Formulae Subordinatae
Accusativus cum infinitivo (AcI) post verba sentiendi et declarandi (ex. dico, puto, video) in Latina frequentissimus est. Turcmenica hoc efficit per nomina verbalia (işlik predictiones) cum suffixo possessivo et casu accusativo, vel per particulam declarativam digini/duguny (quod dicitur). Sententia "Scio te venire" fit "Seniň gelýändigiňi bilýärin", ubi Seniň (tui - genitivus possessoris), gelýän- (participium), -digiň- (nomen nominale possessivum), -i (accusativus ýeňiş düşüm) exprimunt structuram Latinam.
De Vocabulario et Terminis Culturalibus
Una ex maximis difficultatibus in interpretatione inter has linguas est inopia aequivalentium directorum pro terminis abstractis ac culturalibus Romanorum. Vocabula sicut virtus, pietas, gravitas, imperium, vel res publica non solum verba sunt, sed complexae notiones philosophicae et politicae. Si haec in linguam Turcmenicam vertenda sunt, interpres definire debet utrum adhibenda sit explicatio paraphrastica, an vocabula arabica vel persica quae in sermonem Turcmenicum antiquitus recepta sunt (ut döwlet pro res publica, adalat pro iustitia, vel merdanalyk pro virtus). Quia lingua Turcmenica magnam habet copiam horum terminorum culturalium per saecula selectorum, diligens indagatio terminologica necessaria est ad vitandam falsam interpretationem et ad servandum colorem textus.
De Verborum Temporibus et Aspectibus
Ratio verbalis Latina, cum sex temporibus indicativi et quattuor coniunctivi, differt ab aspectu et tempore Turcmenico. In Latina, distinctio inter perfectum (actionem perfectam) et imperfectum (actionem continuam vel repetitam in praeterito) duraturam est fundamentalis. Lingua Turcmenica autem aspectum curat diligentissime. Ad significandum tempus imperfectum Latinum (ex. scribebam), Turcmenica utitur structuris durativis sicut ýazýardym, dum perfectum historicum (ex. scripsi) verti potest per ýazdym (praeteritum definitum) vel ýazypdyryn (praeteritum narrativum/infertivum, ubi actionis effectus nunc patet). Coniunctivus Latinus (sive optativus, sive potentialis, sive subiunctivus in propositionibus subordinatis) vertendus est per affixa specialia conditionalia (-sa/-se) vel optativa (-sada/-sede), necnon per verba modalia auxiliary sicut gerek vel mümkin.
Consilia Practica pro Interpretibus
- Intellige Contextum Historicum: Multa vocabula Latina notiones philosophicas, iuridicas vel theologicas continent quae in lingua Turcmenica hodierna directum nomen non habent. Interpres debet definire utrum translatione descriptiva utatur, an neologismos creet.
- Utere Postpositionibus Turcmenicis: Quia Turcmenica praepositionibus caret, praepositiones Latinae (in, ad, per, sub) convertendae sunt in postpositiones Turcmenicas (üçin, bilen, barada, içinde) cum casu conveniente.
- Harmoniam Vocalium Cura: Cum suffixis nomina Latina ornas (si nomina propria non vertuntur), semper vocalem suffixi ad ultimam vocalem nominis Latini accommoda (ex. Roma-da, Cicero-nyň).
- Verba Auxiliaria Adhibe: Ad exprimendos modos latinos (coniunctivum, gerundivum), in Turcmenica saepe verbis auxiliaribus utendum est, ut gerek (oportet), bilmek (posse), vel suffixis modorum specificis (-maly/-meli pro debito).
Ad extremum, translatio ex Latina in Turcmenicam non solum est mutatio verborum, sed translatio mentis et logicae occidentalis in structuram orientalem et agglutinativam. Qui hanc artem exercet, non solum grammaticam sed etiam animum utriusque linguae colere debet ut textus vertatur non solum literaliter, sed vere et fideliter.