ໃນຍຸກໂລກາພິວັດທີ່ການສື່ສານຂ້າມວັດທະນະທຳມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ການແປພາສາລະຫວ່າງກຸ່ມພາສາທີ່ບໍ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນທາງດ້ານເຊື້ອສາຍຈຶ່ງເປັນສິ່ງທ້າທາຍທີ່ໜ້າສົນໃຈ. ການແປພາສາລາວ ເຊິ່ງເປັນພາສາໃນຕະກູນໄທ-ກະໄດ (Tai-Kadai) ທີ່ມີລັກສະນະເປັນພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ໄປເປັນພາສາມະລາຖີ (Marathi) ເຊິ່ງເປັນພາສາໃນຕະກູນອິນໂດ-ອາຣະຍັນ (Indo-Aryan) ທີ່ມີລະບົບໄວຍາກອນແບບມີການຜັນຄຳ (Inflected Language) ແລະ ໂຄງສ້າງທີ່ຊັບຊ້ອນ ຖືເປັນວຽກງານທີ່ຕ້ອງອາໄສຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງ. ບົດຄວາມນີ້ຈະພາທ່ານໄປເຈາະເລິກເຖິງໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານວັດທະນະທຳ, ແລະ ແນວທາງການແປເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງສຸດ.
1. ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (Word Order: SVO vs SOV)
ຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ເຫັນໄດ້ຊັດເຈນທີ່ສຸດລະຫວ່າງສອງພາສານີ້ແມ່ນໂຄງສ້າງຂອງປະໂຫຍກພື້ນຖານ. ພາສາລາວໃຊ້ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແບບ ປະທານ + ກິລິຍາ + ກຳ (Subject + Verb + Object ຫຼື SVO) ເຊິ່ງຄ້າຍຄືກັບພາສາອັງກິດ. ຕົວຢ່າງ: "ຂ້ອຍກິນເຂົ້າ" (ຂ້ອຍ = ປະທານ, ກິນ = ກິລິຍາ, ເຂົ້າ = ກຳ).
ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາມະລາຖີໃຊ້ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແບບ ປະທານ + ກຳ + ກິລິຍາ (Subject + Object + Verb ຫຼື SOV). ສະນັ້ນ, ເມື່ອແປປະໂຫຍກດຽວກັນນີ້ເປັນພາສາມະລາຖີ, ຕຳແໜ່ງຂອງຄຳກິລິຍາຈະຖືກຍ້າຍໄປຢູ່ທ້າຍປະໂຫຍກ. ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມລະມັດລະວັງໃນການປັບປ່ຽນໂຄງສ້າງນີ້ ໂດຍສະເພາະໃນປະໂຫຍກທີ່ມີຄວາມຊັບຊ້ອນ ຫຼື ມີປະໂຫຍກຍ່ອຍຫຼາຍໆປະໂຫຍກ ເພາະຫາກແປກົງຕົວຕາມລະບຽບຄຳຂອງພາສາລາວ ຈະເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກໃນພາສາມະລາຖີອ່ານບໍ່ເຂົ້າໃຈ ແລະ ຜິດຫຼັກໄວຍາກອນຢ່າງຮຸນແຮງ.
2. ລະບົບການຜັນຄຳນາມ ແລະ ເພດ (Noun Declension and Grammatical Gender)
ພາສາລາວບໍ່ມີການແບ່ງເພດຂອງຄຳນາມ (Gender) ແລະ ບໍ່ມີການຜັນຄຳຕາມໜ້າທີ່ໃນປະໂຫຍກ (Declension) ໂດຍພວກເຮົາຈະໃຊ້ຄຳຊ່ວຍ ຫຼື ຄຳບອກສະຖານະການເພື່ອລະບຸຄວາມໝາຍ. ແຕ່ໃນພາສາມະລາຖີ, ຄຳນາມທຸກຄຳຈະມີເພດທາງໄວຍາກອນ ເຊິ່ງແບ່ງອອກເປັນ 3 ເພດ ຄື: ເພດຊາຍ (Masculine), ເພດຍິງ (Feminine), ແລະ ເພດກາງ (Neuter). ບໍ່ພຽງແຕ່ເທົ່ານັ້ນ, ຄຳນາມເຫຼົ່ານີ້ຍັງຕ້ອງຜັນຄຳຕາມພົດ (ເອກະພົດ/ພະຫູພົດ) ແລະ ຕາມໜ້າທີ່ໃນປະໂຫຍກ (Cases) ເຊັ່ນ: Nominative, Accusative, Dative, Genitive ແລະ ອື່ນໆ.
การຜັນຄຳນາມນີ້ຈະສົ່ງຜົນກະທົບຕໍ່ຄຳຄຸນນາມ (Adjectives) ແລະ ຄຳກິລິຍາ (Verbs) ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງໃນປະໂຫຍກນັ້ນໆດ້ວຍ. ນັກແປຕ້ອງວິເຄາະຄວາມໝາຍໃນພາສາລາວຢ່າງລະອຽດ ເພື່ອເລືອກເພດ ແລະ ຮູບແບບການຜັນຄຳໃນພາສາມະລາຖີໃຫ້ຖືກຕ້ອງກັບບໍລິບົດ ຫາກເລືອກເພດ ຫຼື ຮູບແບບການຜັນຄຳຜິດ ຈະສົ່ງຜົນໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກປ່ຽນແປງ ຫຼື ຂາດຄວາມເປັນທຳມະຊາດ.
3. ລະບົບການຜັນຄຳກິລິຍາ ແລະ ການບອກການ (Verb Conjugation and Tense-Aspect-Mood)
ໃນພາສາລາວ, ການບອກການ ຫຼື ເວລາ (Tense) ແລະ ລັກສະນະຂອງການກະທຳ (Aspect) ຈະໃຊ້ຄຳບອກເວລາ (ເຊັ່ນ: ມື້ວານນີ້, ຕອນນີ້, ມື້ອື່ນ) ຫຼື ຄຳຊ່ວຍໜ້າກິລິຍາ/ຫຼັງກິລິຍາ (ເຊັ່ນ: ໄດ້, ພວມ, ຈະ, ແລ້ວ). ຄຳກິລິຍາຫຼັກຂອງພາສາລາວຈະຄົງຮູບເດີມສະເໝີ ບໍ່ວ່າປະທານຈະເປັນໃຜ ຫຼື ເຫດການຈະເກີດຂຶ້ນໃນເວລາໃດ.
ແຕ່ໃນພາສາມະລາຖີ, ຄຳກິລິຍາຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການຜັນຄຳ (Conjugation) ຢ່າງຊັບຊ້ອນ ໂດຍຂຶ້ນຢູ່ກັບບຸກຄົນ (Person), ເພດ (Gender) ຂອງປະທານ ຫຼື ກຳ, ພົດ (Number) ແລະ ການກັບລັກສະນະ (Tense/Aspect). ນັກແປຕ້ອງເຂົ້າໃຈບໍລິບົດຂອງຕົ້ນສະບັບພາສາລາວຢ່າງເລິກເຊິ່ງ ເພື່ອທີ່ຈະສາມາດຜັນຄຳກິລິຍາໃນພາສາມະລາຖີໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳໂດຍບໍ່ຄຳນຶງເຖິງລະບົບການຜັນກິລິຍານີ້ ຈະເຮັດໃຫ້ຂໍ້ຄວາມປາຍທາງບໍ່ສາມາດສື່ສານໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ.
4. ຄຳລັກສະນະນາມ ແລະ ລະບົບຄຳຊ່ວຍທ້າຍ (Classifiers and Postpositions)
ພາສາລາວເປັນພາສາທີ່ມີການໃຊ້ຄຳລັກສະນະນາມ (Classifiers) ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເຊັ່ນ: ໂຕ, ຫົວ, ແຜ່ນ, ເຫຼັ້ມ ເມື່ອຕ້ອງການບອກຈຳນວນ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາມະລາຖີບໍ່ໄດ້ມີລະບົບຄຳລັກສະນະນາມທີ່ຊັບຊ້ອນຄືພາສາລາວ ແຕ່ຈະໃຊ້ລະບົບຄຳຊ່ວຍຫຼັງຄຳນາມ (Postpositions) ເພື່ອບອກຕຳແໜ່ງ, ທິດທາງ, ຫຼື ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຄຳ ເຊິ່ງຄ້າຍຄືກັບຄຳບຸບພະບົດໃນພາສາລາວ ແຕ່ຈະຂຽນຕໍ່ທ້າຍຄຳນາມ ແລະ ບັງຄັບໃຫ້ຄຳນາມນັ້ນຕ້ອງປ່ຽນຮູບໄປຢູ່ໃນຮູບແບບພິເສດ (Oblique Case) ກ່ອນ.
ດັ່ງນັ້ນ, ໃນການແປ, ນັກແປຕ້ອງປ່ຽນວິທີຄິດ ຈາກການຊອກຫາຄຳລັກສະນະນາມມາເປັນການເລືອກໃຊ້ຄຳຊ່ວຍຫຼັງຄຳນາມ ແລະ ຜັນຮູບຄຳນາມໃນພາສາມະລາຖີໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ເພື່ອໃຫ້ຂໍ້ຄວາມມີຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍ ແລະ ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ.
5. ລະດັບພາສາ ແລະ ການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ (Honorifics and Politeness Levels)
ທັງພາສາລາວ ແລະ ພາສາມະລາຖີ ຕ່າງກໍມີລະບົບການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບຕາມສະຖານະພາບທາງສັງຄົມ. ໃນພາສາລາວ, ພວກເຮົາຈະມີການເລືອກໃຊ້ຄຳແທນນາມ (ຂ້ອຍ, ເຈົ້າ, ທ່ານ, ເພິ່ນ) ແລະ ຄຳລົງທ້າຍ (ໂດຍ, ເຈົ້າ) ລວມທັງຄຳລາຊາສັບ ແລະ ຄຳສຸພາບ.
ໃນພາສາມະລາຖີ, ການສະແດງຄວາມເຄົາລົບຈະຖືກສະແດງອອກຜ່ານການຜັນຄຳນາມ ແລະ ຄຳກິລິຍາໃຫ້ເປັນຮູບພະຫູພົດ (Plural of Respect) ເມື່ອເວົ້າເຖິງບຸກຄົນທີ່ຄວນເຄົາລົບ ຫຼື ຜູ້ທີ່ມີອາຍຸສູງກວ່າ. ນັກແປຕ້ອງປະເມີນລະດັບຄວາມເປັນທາງການ ແລະ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຜູ້ສົ່ງສານ ແລະ ຜູ້ຮັບສານໃນຕົ້ນສະບັບພາສາລາວ ຈາກນັ້ນຈຶ່ງນຳມາປັບໃຊ້ໃນພາສາມະລາຖີ ໂດຍການເລືອກຄຳສັບ ແລະ ຮູບແບບໄວຍາກອນທີ່ເໝາະສົມ ເພື່ອຮັກສາລະດັບຄວາມສຸພາບ ແລະ ຄວາມເຄົາລົບໃຫ້ຄົງເດີມ.
6. ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານລະບົບການຂຽນ ແລະ ອັກສອນ (Writing Systems: Lao Script vs Devanagari)
ອີກໜຶ່ງປັດໄຈທີ່ບໍ່ຄວນເບິ່ງຂ້າມແມ່ນລະບົບການຂຽນ. ພາສາລາວໃຊ້ ອັກສອນລາວ ເຊິ່ງພັດທະນາມາຈາກອັກສອນຂະເໝນບູຮານ ແລະ ມີລັກສະນະເປັນອັກສອນກຸ່ມພະຍັນຊະນະ-ສະຫຼະ (Abugida). ສ່ວນພາສາມະລາຖີໃຊ້ ອັກສອນເທວະນາກີ (Devanagari) ເຊິ່ງເປັນອັກສອນດຽວກັນກັບທີ່ໃຊ້ຂຽນພາສາຮິນດີ ແລະ ພາສາສັນສະກິດ.
ເຖິງແມ່ນວ່າທັງສອງອັກສອນຈະມີຮາກເຫງົ້າມາຈາກອັກສອນພຣາຫມີ (Brahmi Script) ຄືກັນ ແຕ່ມີວິທີການຂຽນ ແລະ ການອອກສຽງທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ພາສາມະລາຖີມີສຽງພະຍັນຊະນະທີ່ມີລົມ (Aspirated) ແລະ ບໍ່ມີລົມ (Unaspirated) ລວມທັງສຽງມ້ວນລິ້ນ (Retroflex consonants) ທີ່ບໍ່ມີໃນພາສາລາວ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາລາວເປັນພາສາທີ່ມີວັນນະຍຸດ ຫຼື ສຽງສູງ-ຕ່ຳ (Tonal Language) ໃນຂະນະທີ່ພາສາມະລາຖີບໍ່ມີລະບົບສຽງວັນນະຍຸດ. ນັກແປທີ່ຕ້ອງເຮັດວຽກກ່ຽວກັບການຖອດສຽງ ຫຼື ການແປຊື່ສະເພາະ (Transliteration) ຕ້ອງມີຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບລະບົບສຽງຂອງທັງສອງພາສາຢ່າງລະອຽດ ເພື່ອໃຫ້ສາມາດຖອດຊື່ສະເພາະ ເຊັ່ນ: ຊື່ຄົນ, ຊື່ສະຖານທີ່ ຫຼື ຊື່ທາງປະຫວັດສາດ ໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ໃກ້ຄຽງກັບສຽງແທ້ຈິງທີ່ສຸດ.
7. ເຄັດລັບ ແລະ ເຕັກນິກການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາມະລາຖີ ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນທຳມະຊາດ, ນັກແປຄວນປະຕິບັດຕາມແນວທາງດັ່ງນີ້:
- ວິເຄາະໂຄງສ້າງປະໂຫຍກກ່ອນລົງມືແປ: ເນື່ອງຈາກຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ SVO ແລະ SOV, ນັກແປຄວນກຳນົດປະທານ, ກຳ, ແລະ ກິລິຍາຫຼັກຂອງປະໂຫຍກລາວໃຫ້ຊັດເຈນກ່ອນ ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຈັດລຽງລຳດັບໃໝ່ຕາມໂຄງສ້າງຂອງພາສາມະລາຖີ.
- ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນກັບບໍລິບົດ (Context): ພາສາລາວມັກຈະລະປະທານ ຫຼື ບໍ່ລະບຸການເວລາຢ່າງຊັດເຈນ ຫາກບໍ່ມີບໍລິບົດອ້ອມຂ້າງ. ນັກແປຕ້ອງອ່ານຂໍ້ຄວາມທັງໝົດເພື່ອເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບເວລາ ແລະ ຕົວບຸກຄົນ ກ່ອນທີ່ຈະຜັນຄຳກິລິຍາໃນພາສາມະລາຖີ.
- ການແປແບບປັບປ່ຽນທາງວັດທະນະທຳ (Localization): ບາງສຳນວນ ຫຼື ຄຳອຸປະມາອຸປະໄມໃນພາສາລາວ ບໍ່ສາມາດແປກົງຕົວໄດ້. ນັກແປຕ້ອງຊອກຫາສຳນວນໃນພາສາມະລາຖີທີ່ມີຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ທຽບເທົ່າກັນ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານທ້ອງຖິ່ນເຂົ້າໃຈໄດ້ຢ່າງງ່າຍດາຍ.
- ກວດສອບຄວາມຖືກຕ້ອງດ້ານໄວຍາກອນຢ່າງເຂັ້ມງວດ: ຫຼັງຈາກແປແລ້ວ, ຄວນມີການກວດທານ (Proofreading) ໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາມະລາຖີ ເພື່ອກວດສອບການຜັນຄຳນາມ, ເພດ, ແລະ ຄຳກິລິຍາວ່າຖືກຕ້ອງ ແລະ ສະຫຼະສະຫຼວຍຫຼືບໍ່.
ສະຫຼຸບແລ້ວ, ການແປພາສາລາວເປັນພາສາມະລາຖີ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄຳສັບຈາກພາສາໜຶ່ງໄປຫາອີກພາສາໜຶ່ງເທົັ້ນ ແຕ່ແມ່ນການຖອດລະຫັດໂຄງສ້າງທາງຄວາມຄິດ ແລະ ວັດທະນະທຳ. ການເຂົ້າໃຈຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໄວຍາກອນຢ່າງເລິກເຊິ່ງ ແລະ ການນຳໃຊ້ເຕັກນິກການແປທີ່ເໝາະສົມ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປສາມາດສ້າງສັນຜົນງານການແປທີ່ຊົງຄຸນຄ່າ ຖືກຕ້ອງ ແລະ ເຂົ້າເຖິງໃຈຂອງຜູ້ຮັບສານໄດ້ຢ່າງແທ້ຈິງ.