១. ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃទំនាក់ទំនងរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាវៀតណាម
ភាសាខ្មែរ និងភាសាវៀតណាម សុទ្ធសឹងតែជាសមាជិកនៃក្រុមគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី (Austroasiatic language family) ដែលនេះមានន័យថា ភាសាទាំងពីរមានប្រភពដើម និងលក្ខណៈរួមគ្នាមួយចំនួនតាំងពីបុរាណកាលមក។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឆ្លងកាត់ការអភិវឌ្ឍរាប់ពាន់ឆ្នាំ និងឥទ្ធិពលពីប្រភពខាងក្រៅផ្សេងៗគ្នា ភាសាទាំងពីរបានបង្កើតប្រព័ន្ធសូរសព្ទ អក្សរសាស្ត្រ និងវេយ្យាករណ៍ប្លែកៗពីគ្នា។ ភាសាខ្មែរបានទទួលរងឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីភាសាបាលី និងសំស្ក្រឹត តាមរយៈសាសនាព្រះពុទ្ធ និងព្រហ្មញ្ញសាសនា ខណៈដែលភាសាវៀតណាមបានទទួលរងឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រៅជ្រះពីភាសាចិន (Sino-Vietnamese) តាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រ និងភូមិសាស្ត្រ។ ការយល់ដឹងអំពីឫសគល់នៃឥទ្ធិពលទាំងនេះ គឺជាជំហានដំបូង និងសំខាន់បំផុតសម្រាប់អ្នកបកប្រែ ដើម្បីអាចផ្ទេរអត្ថន័យ និងបរិបទវប្បធម៌ពីភាសាខ្មែរទៅកាន់ភាសាវៀតណាមបានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ និងមានលក្ខណៈធម្មជាតិបំផុត។
បន្ថែមពីលើនេះ ភាសាខ្មែរជាភាសាដែលមិនមានវណ្ណយុត្តិសម្គាល់សំឡេងខ្ពស់ទាប (non-tonal language) ប៉ុន្តែមានប្រព័ន្ធស្រៈស្មុគស្មាញបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាវៀតណាមជាភាសាសំឡេង (tonal language) ដែលការប្រែប្រួលនៃសញ្ញាសំឡេងលើស្រៈតែមួយ អាចផ្លាស់ប្តូរន័យទាំងស្រុងនៃពាក្យនោះ។ ភាពខុសគ្នានេះតម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែមានត្រចៀក និងការយល់ដឹងច្បាស់លាស់អំពីសូរសព្ទ ដើម្បីជៀសវាងការយល់ច្រឡំន័យនៅពេលធ្វើការបកប្រែផ្ទាល់មាត់ ឬការបកប្រែអត្ថបទដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសូរសព្ទ។
២. ការប្រៀបធៀបវាក្យសម្ព័ន្ធ និងរចនាសម្ព័ន្ធល្បះ
នៅក្នុងការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាវៀតណាម ការយល់ដឹងអំពីលំដាប់លំដោយនៃពាក្យក្នុងល្បះគឺជារឿងចាំបាច់។ ជាទូទៅ ភាសាទាំងពីរប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធល្បះគោលដូចគ្នាគឺ ប្រធាន + កិរិយាសព្ទ + កម្មបទ (Subject + Verb + Object - SVO)។ ឧទាហរណ៍៖ "ខ្ញុំញ៉ាំបាយ" នៅក្នុងភាសាវៀតណាមគឺ "Tôi ăn cơm" (ខ្ញុំ + ញ៉ាំ + បាយ)។ រចនាសម្ព័ន្ធស្របគ្នានេះជួយសម្រួលដល់ដំណើរការបកប្រែបានមួយកម្រិតធំ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ភាពខុសគ្នាដ៏ធំមួយស្ថិតនៅលើការប្រើប្រាស់ពាក្យគុណនាម និងពាក្យបញ្ជាក់ន័យ។ នៅក្នុងភាសាខ្មែរ គុណនាមតែងតែនៅពីក្រោយនាមដែលវាបញ្ជាក់ន័យ (ឧទាហរណ៍៖ "ផ្ទះធំ") ហើយនៅក្នុងភាសាវៀតណាមក៏ដូច្នោះដែរគឺ "nhà lớn" (ផ្ទះ + ធំ)។ ប៉ុន្តែ នៅពេលដែលល្បះមានភាពស្មុគស្មាញ មានឃ្លាបញ្ជាក់ន័យច្រើន ឬការប្រើប្រាស់គុណកិរិយា នោះលំដាប់ពាក្យអាចនឹងប្រែប្រួល។ ឧទាហរណ៍ ល្បះខ្មែរដែលនិយាយថា "សៀវភៅដែលខ្ញុំបានទិញកាលពីម្សិលមិញ" នឹងត្រូវបានបកប្រែជាភាសាវៀតណាមថា "Cuốn sách mà tôi đã mua ngày hôm qua" ដែលបង្ហាញពីការរៀបចំលំដាប់លំដោយស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នលើការប្រើប្រាស់ពាក្យភ្ជាប់ដូចជា "ដែល" (mà) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវទៅតាមបរិបទល្បះនីមួយៗ។
ភាពខុសគ្នាមួយទៀតគឺការប្រើប្រាស់ពាក្យចង្អុលបង្ហាញ ឬគុណនាមចង្អុលបង្ហាញ (Demonstrative adjectives) ដូចជា "នេះ" (này) "នោះ" (kia/đó)។ ក្នុងភាសាខ្មែរ ពាក្យទាំងនេះស្ថិតនៅខាងចុងគេបង្អស់នៃឃ្លានាម ឧទាហរណ៍ "សៀវភៅក្រហមទាំងបីក្បាលនេះ" ត្រូវបកប្រែទៅជាភាសាវៀតណាមថា "Ba cuốn sách màu đỏ này"។ សង្កេតឃើញថា ក្នុងភាសាវៀតណាម ចំនួនរាប់ "Ba" (បី) ត្រូវដាក់នៅខាងមុខនាម រីឯខ្មែរដាក់ចំនួនរាប់នៅពីក្រោយនាម "សៀវភៅ...ទាំងបីក្បាល"។ នេះជាចំណុចគន្លឹះដែលអ្នកបកប្រែត្រូវតែកែសម្រួលរចនាសម្ព័ន្ធល្បះឡើងវិញ ដើម្បីកុំឱ្យអត្ថបទបកប្រែស្តាប់ទៅឆ្គង ឬដូចជាការបកប្រែតាមម៉ាស៊ីន។
៣. បញ្ហាប្រឈមនៃកម្រិតភាសា និងប្រព័ន្ធសព្វនាមគួរសម
ឧបសគ្គដ៏ធំបំផុតមួយសម្រាប់ការបកប្រែខ្មែរ-វៀតណាម គឺប្រព័ន្ធសព្វនាម និងកម្រិតគួរសមនៃភាសា។ នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ ការប្រើប្រាស់ភាសាត្រូវបានបែងចែកទៅតាមឋានៈសង្គម អាយុ កម្រិតគោរព និងបរិបទ ដូចជាភាសាទូទៅ ភាសាសមរម្យ ភាសាសរាជវាំង (រាជសព្ទ) និងភាសាសង្ឃសព្ទ។ អ្នកបកប្រែត្រូវតែស្វែងរកពាក្យដែលមានតម្លៃស្មើគ្នានៅក្នុងភាសាវៀតណាមដែលជារឿយៗពិបាកនឹងស្វែងរកពាក្យត្រូវចំ១០០%។
ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ភាសាវៀតណាមមានប្រព័ន្ធសព្វនាមផ្ទាល់ខ្លួន (Nhân xưng) ដ៏ស្មុគស្មាញបំផុត ដែលពឹងផ្អែកលើអាយុ ភេទ ឋានៈ និងទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកនិយាយ និងអ្នកស្ដាប់ (ដូចជា anh, chị, em, ông, bà, cô, chú, cháu, thầy)។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យថា "ខ្ញុំ" នៅក្នុងភាសាខ្មែរ អាចបកប្រែទៅជាភាសាវៀតណាមបានច្រើនជម្រើស អាស្រ័យលើបរិបទ៖ អាចជា "tôi" (ផ្លូវការ/ស្មើភាព) "em" (គោរពអ្នកចាស់ទុំជាង) "anh/chị" (និយាយទៅកាន់អ្នកក្មេងជាង) ឬ "con" (និយាយជាមួយឪពុកម្តាយ/អាណាព្យាបាល)។ ប្រសិនបើអ្នកបកប្រែមិនយល់ច្បាស់អំពីបរិបទទំនាក់ទំនង ឬតួអង្គនៅក្នុងអត្ថបទដើមទេ នោះការបកប្រែអាចនឹងក្លាយទៅជាខុសឆ្គង ឬគ្មានការគួរសម ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់តម្លៃនៃសិល្បៈតែងនិពន្ធ ឬបង្កជាការយល់ច្រឡំក្នុងការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នា។
ចំពោះការបកប្រែរាជសព្ទ ឬសង្ឃសព្ទពីភាសាខ្មែរ ភាសាវៀតណាមគ្មានប្រព័ន្ធរាជសព្ទផ្ទាល់ខ្លួនដែលប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដូចខ្មែរឡើយ។ ដូច្នេះ អ្នកបកប្រែត្រូវប្រើប្រាស់ពាក្យកម្ចីចិន-វៀតណាមកម្រិតខ្ពស់ (Từ Hán-Việt cổ) ឬពាក្យគួរសមពិសេស ដើម្បីបង្ហាញពីការគោរពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ឧទាហរណ៍ដូចជាការប្រើពាក្យ "Băng hà" សម្រាប់ពាក្យ "សោយទិវង្គត" ឬ "Ngự thiện" សម្រាប់ពាក្យ "ព្រះស្ងោយ" ជាដើម។ នេះតម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែមានការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសទាំងពីរ។
៤. ការផ្ទេរន័យនៃពាក្យកម្ចី៖ បាលី-សំស្ក្រឹត ទល់នឹង ហាន-វៀតណាម
នៅពេលបកប្រែឯកសារផ្លូវការ ឯកសារច្បាប់ ឬអត្ថបទអក្សរសិល្ប៍ អ្នកបកប្រែតែងតែជួបប្រទះពាក្យបច្ចេកទេស ឬពាក្យកម្រិតខ្ពស់។ ក្នុងភាសាខ្មែរ ពាក្យទាំងនេះភាគច្រើនត្រូវបានបង្កើតឡើង ឬកម្ចីមកពីភាសាបាលី និងសំស្ក្រឹត (ឧទាហរណ៍៖ ប្រជាធិបតេយ្យ, វប្បធម៌, សេដ្ឋកិច្ច)។ ចំណែកឯនៅក្នុងភាសាវៀតណាម ពាក្យកម្រិតខ្ពស់ទាំងនេះភាគច្រើនជាពាក្យកម្ចីចិន-វៀតណាម (Từ Hán-Việt) ដូចជា "dân chủ" (ប្រជាធិបតេយ្យ) "văn hóa" (វប្បធម៌) "kinh tế" (សេដ្ឋកិច្ច)។
ទោះបីជាប្រភពកម្ចីខុសគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែពាក្យទាំងនេះមានន័យស្មើគ្នាយ៉ាងច្បាស់លាស់។ អ្នកបកប្រែដែលមានជំនាញ ត្រូវតែមានចំណេះដឹងទូលំទូលាយអំពីវាក្យសព្ទផ្លូវការទាំងនេះ ដើម្បីជៀសវាងការបកប្រែតាមព្យញ្ជនៈ (Literal translation) ដែលអាចធ្វើឱ្យអត្ថបទបកប្រែទៅជាសម្រាយពេក ឬមិនសមស្របនឹងទម្រង់ឯកសាររដ្ឋបាល។ ការបង្កើតវចនានុក្រមផ្ទាល់ខ្លួនដែលប្រៀបធៀបរវាងពាក្យបាលី-សំស្ក្រឹតខ្មែរ និងពាក្យចិន-វៀតណាម គឺជាគន្លឹះដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់រក្សាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវ និងភាពថ្លៃថ្នូរនៃអត្ថបទបកប្រែ。
ក្រៅពីនេះ ភាសាខ្មែរក៏មានការប្រើប្រាស់ពាក្យកម្ចីបារាំងមួយចំនួនផងដែរ (ដូចជា កាដូ, ឡាន, ប៉ូឡូ) ចំណែកវៀតណាមក៏មានពាក្យកម្ចីបារាំងស្រដៀងគ្នាដែរ (ដូចជា ga, săm, lốp, cà phê) ដោយសារប្រវត្តិសាស្ត្រអាណានិគមរួមគ្នា។ ការយល់ដឹងអំពីចំណុចប្រទាក់ក្រឡាគ្នានៃប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ អាចជួយឱ្យអ្នកបកប្រែរកឃើញពាក្យដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា និងយល់ច្បាស់ពីប្រភពដើមនៃពាក្យក្នុងភាសាទាំងពីរយ៉ាងងាយស្រួល។
៥. គន្លឹះសំខាន់ៗសម្រាប់អ្នកបកប្រែភាសាខ្មែរទៅវៀតណាម
ដើម្បីក្លាយជាអ្នកបកប្រែភាសាខ្មែរទៅវៀតណាមប្រកបដោយអាជីព និងទទួលបានការជឿទុកចិត្តខ្ពស់ អ្នកគួរអនុវត្តតាមគោលការណ៍ណែនាំ និងគន្លឹះសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
- យល់ដឹងពីវប្បធម៌ និងទំនៀមទម្លាប់៖ ភាសាតែងតែដើរទន្ទឹមគ្នានឹងវប្បធម៌។ ការស្វែងយល់ពីរបៀបរស់នៅ ពិធីបុណ្យទាន និងទម្លាប់ទំនាក់ទំនងរបស់ប្រជាជនវៀតណាម នឹងជួយឱ្យអ្នកបកប្រែជ្រើសរើសពាក្យពេចន៍បានសមស្រប និងទាក់ទាញចិត្តអ្នកអានក្នុងស្រុក (Localization)។ ឧទាហរណ៍ ការបកប្រែពាក្យស្លោក បទគំរាម ឬពាក្យប្រៀបធៀបមិនអាចបកប្រែចំៗបានទេ គឺត្រូវស្វែងរកពាក្យប្រៀបធៀបដែលមានន័យដូចគ្នាក្នុងវប្បធម៌វៀតណាម។
- ការវិភាគបរិបទ និងអ្នកអានគោលដៅ៖ មុនចាប់ផ្តើមបកប្រែ ត្រូវកំណត់ឱ្យច្បាស់ថា តើអត្ថបទនេះសរសេរឡើងសម្រាប់អ្នកណាអាន? ប្រសិនបើសម្រាប់ជាឯកសារផ្លូវការ ត្រូវប្រើភាសាកម្រិតខ្ពស់ និងរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឱ្យបានត្រឹមត្រូវ。 ប្រសិនបើសម្រាប់បណ្តាញសង្គម ឬការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ត្រូវប្រើភាសាបត់បែន និងទាន់សម័យ។
- ការផ្ទៀងផ្ទាត់និងកែសម្រួលឡើងវិញ (Proofreading)៖ បន្ទាប់ពីបកប្រែរួចរាល់ គួរតែមានការអានផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញយ៉ាងហោចណាស់ពីរដង។ ការពិនិត្យដោយអ្នកបកប្រែវៀតណាមដើមកំណើត (Native speaker) គឺជាវិធីសាស្ត្រល្អបំផុតដើម្បីធានាថា អត្ថបទចុងក្រោយមានលក្ខណៈធម្មជាតិ និងគ្មានកំហុសវេយ្យាករណ៍។
- ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ជំនួយការបកប្រែ (CAT Tools)៖ ការប្រើប្រាស់កម្មវិធីដូចជា SDL Trados, MemoQ ឬ Wordfast អាចជួយរក្សាទុកពាក្យគន្លឹះ និងឃ្លាដដែលៗ ដែលជួយបង្កើនល្បឿន និងរក្សាបាននូវសិរិភាព (Consistency) នៃឯកសារបកប្រែ ជាពិសេសសម្រាប់គម្រោងធំៗ។
៦. សន្និដ្ឋាន និងអនាគតនៃការបកប្រែខ្មែរ-វៀតណាម
ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្ម ទេសចរណ៍ និងការទូតរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសវៀតណាម កំពុងតែមានការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងក្លាពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ។ កត្តានេះធ្វើឱ្យតម្រូវការសេវាកម្មបកប្រែភាសាខ្មែរទៅភាសាវៀតណាម និងផ្ទុយមកវិញ មានការកើនឡើងជាលំដាប់។ ការបកប្រែមិនមែនគ្រាន់តែជាការផ្លាស់ប្តូរពាក្យពីភាសាមួយទៅភាសាមួយទៀតនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាស្ពានចម្លងវប្បធម៌ គំនិត និងទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស និងមនុស្ស។ ការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពឥតឈប់ឈរ ការយល់ដឹងពីស៊ីជម្រៅពីវេយ្យាករណ៍ និងការគោរពវប្បធម៌នៃភាសាទាំងពីរ នឹងជួយឱ្យអ្នកបកប្រែសម្រេចបាននូវការងារប្រកបដោយគុណតម្លៃ និងជោគជ័យក្នុងអាជីពការងាររយៈពេលវែង។