Mae cyfieithu rhwng ieithoedd sy'n perthyn i deuluoedd ieithyddol hollol wahanol yn her gymhleth ond hynod ddiddorol. Pan edrychwn ar y broses o drosi testun o'r Gymraeg (iaith Geltaidd o'r teulu Indo-Ewropeaidd) i'r Falaieg (iaith Awstronesaidd ac iaith swyddogol Maleisia, Brwnei, a Singapôr), rydym yn pontio dau fyd ieithyddol gwahanol iawn eu strwythur a'u hanfodion. Mae'r erthygl hon yn dadansoddi'r gwahaniaethau cystrawenol, y naws ramadegol, a'r strategaethau ymarferol sydd eu hangen i sicrhau cyfieithiadau cywir, naturiol ac o ansawdd uchel sy'n darparu profiad darllen rhagorol i gynulleidfaoedd Maleiaidd lleol.
1. Dadansoddiad Cystrawenol: O'r Drefn VSO i'r Drefn SVO
Un o'r gwahaniaethau mwyaf trawiadol rhwng y Gymraeg a'r Falaieg yw trefn sylfaenol y geiriau yn y frawddeg. Mae'r Gymraeg yn nodedig iawn am ei chystrawen Berf-Goddrych-Gwrthrych (VSO). Er enghraifft, yn y frawddeg Gymraeg "Prynodd y dyn y car", y ferf (Prynodd) sy'n dod yn gyntaf, ac yna'r goddrych (y dyn) a'r gwrthrych (y car) yn dilyn.
Ar y llaw arall, mae'r Falaieg yn dilyn trefn ddealladwy o Goddrych-Berf-Gwrthrych (SVO), sy'n debyg i'r Saesneg a nifer o ieithoedd Ewropeaidd eraill. Y cyfieithiad cyfatebol yn y Falaieg fyddai "Lelaki itu membeli kereta itu" (Y dyn [lelaki itu] prynodd/prynodd [membeli] y car [kereta itu]). Wrth gyfieithu o'r Gymraeg, rhaid i'r cyfieithydd ailstrwythuro'r frawddeg yn feddyliol yn gyntaf er mwyn gosod y goddrych ar ddechrau'r gosodiad yn y Falaieg. Gall methu â gwneud hyn arwain at frawddegau dryslyd neu annaturiol sy'n darllen fel cyfieithiad peirianyddol llythrennol a diystyr.
2. Morffoleg y Falaieg: Grym Afficsau yn erbyn Treigladau'r Gymraeg
Yn y Gymraeg, mae cysyniadau gramadegol yn cael eu mynegi'n aml trwy dreigladau ar ddechrau geiriau (treiglad meddal, trwynol, llaes) a chydweddiad ffurfiau berfol ac ansoddeiriol cymhleth. Nid oes gan y Falaieg dreigladau cychwynnol o gwbl, ond mae'n dibynnu'n drwm iawn ar system gymhleth o afficsau (rhagddodiaid, canol-ddodiaid, ac ôl-ddodiaid) i drawsnewid ystyr a chategori gramadegol geiriau gwraidd.
Ystyriwch y gair gwraidd Falaieg "ajar" (dysgu):
- Belajar: Dysgu (berf gyflawn - pan fydd y gwrthrych yn dysgu ar ei gyfer ei hun)
- Mengajar: Addysgu (berf anghyflawn - pan fydd rhywun yn addysgu rhywun arall)
- Pelajar: Myfyriwr neu Ddysgwr (enw person)
- Pengajaran: Gwers, addysg neu ddysgeidiaeth (enw haniaethol)
- Diajar: Cael ei ddysgu (llais goddefol y ferf)
Wrth gyfieithu o'r Gymraeg, mae angen dadansoddi rhan ymadrodd a naws y ferf Gymraeg yn ofalus iawn. Er enghraifft, gall y ferf Gymraeg "dysgu" olygu "dysgu gwybodaeth newydd" (belajar) neu "addysgu eraill" (mengajar). Rhaid i'r cyfieithydd ddewis yr affics priodol yn y Falaieg er mwyn osgoi camddealltwriaeth llwyr ar ran y darllenydd.
3. Rheoli Rhyw Gramadegol ac Ansoddeiriau
Mae gan y Gymraeg system ryw ramadegol ddeuol: mae pob enw naill ai'n wrywaidd neu'n fenywaidd, ac mae hyn yn effeithio ar ansoddeiriau dilynol ac ar ffurfiau treigledig (e.e., "cath ddu" ond "ci du"). Nid oes gan y Falaieg ryw ramadegol o gwbl ar gyfer enwau neu ansoddeiriau. Nid yw enwau na rhagenwau yn newid ar sail rhyw naturiol nac ar sail rhyw gramadegol. Er enghraifft, mae'r rhagenw trydydd person unigol "dia" yn golygu "ef" ac "hi" heb unrhyw wahaniaeth strwythurol yn y frawddeg.
Pan fydd cyfieithydd yn trosi testun o'r Gymraeg i'r Falaieg, gall hyn symleiddio'r gwaith gan nad oes angen poeni am gydweddiad rhyw. Fodd bynnag, os yw rhyw y person neu'r gwrthrych yn hanfodol i ystyr neu gyd-destun y testun (er enghraifft, mewn dogfennau cyfreithiol, meddygol neu lenyddol), rhaid ychwanegu geiriau disgrifiadol penodol yn y Falaieg fel "lelaki" (gwryw/dyn) neu "perempuan" (benyw/merch). Er enghraifft, byddai "athro" yn cael ei gyfieithu'n fwy manwl fel "guru lelaki" ac "athrawes" fel "guru perempuan" os oes angen nodi'r rhyw yn benodol i'r darllenydd darged.
4. Enwau Dosbarthol (Classifier Nouns) yn y Falaieg
Nodwedd allweddol ac unigryw o ramadeg y Falaieg yw'r defnydd o enwau dosbarthol neu fesurau (penjodoh bilangan) wrth gyfrif enwau gwrthrychau. Yn y Gymraeg, rydym yn dweud "tri dyn" neu "dwy gath" neu "un car" yn uniongyrchol heb ddim byd rhyngddynt. Yn y Falaieg, mae angen gosod gair dosbarthu penodol rhwng y rhif ac enw'r gwrthrych a gyfrifir:
- Tiga orang lelaki: Tri dyn (orang = dosbarthwr ar gyfer bodau dynol)
- Dua ekor kucing: Dwy gath (ekor = cynffon, sef y dosbarthwr ar gyfer anifeiliaid a phryfed)
- Sebuah kereta: Un car (buah = ffrwyth, sef y dosbarthwr ar gyfer gwrthrychau mawr, adeiladau, llyfrau a cherbydau)
- Sehelai kertas: Un ddalen o bapur (helai = dosbarthwr ar gyfer pethau tenau a meddal fel papur, dillad neu ddail)
Mae angen i gyfieithwyr o'r Gymraeg fod yn hynod ymwybodol o'r rheolau hyn. Mae cyfieithu "pedwar llyfr" fel "empat buku" yn hytrach nag "empat buah buku" yn ramadegol anghywir ac yn swnio'n hynod annaturiol a blinedig i siaradwr brodorol y Falaieg.
5. Cofrestri Ieithyddol, Cwrteisi a Phenderfyniadau Diwylliannol
Mae cwrteisi ac hierarchaeth gymdeithasol yn chwarae rhan gwbl ganolog yn niwylliant y byd Maleiaidd ac felly yn strwythur yr iaith Falaieg. Er bod gan y Gymraeg y gwahaniaeth rhwng "ti" a "chi" i ddangos ffurfioldeb neu agosatrwydd, mae gan y Falaieg ystod eang iawn o ragenwau personol a theitlau anrhydeddus cymhleth sy'n dibynnu ar statws cymdeithasol, oedran, cefndir a pherthynas y siaradwyr.
Wrth gyfieithu testunau ffurfiol, gwefannau corfforaethol neu ddogfennau busnes, defnyddir y rhagenw "anda" ar gyfer "chi". Fodd bynnag, mewn cyd-destun mwy personol neu leol, gall defnyddio "kamu" neu hyd yn oed enwau perthynas (fel "Abang" ar gyfer brawd hyn neu "Kakak" ar gyfer chwaer hyn) fod yn briodol iawn i ddangos parch a chynhesrwydd diwylliannol. Rhaid i'r cyfieithydd ddeall cefndir cymdeithasol y gynulleidfa darged yn fanwl er mwyn dewis y lefel briodol o gywair a chwrteisi (adab) sy'n addas i'r cyd-destun hwnnw.
6. Awgrymiadau Ymarferol ar gyfer Cyfieithu Proffesiynol
Er mwyn cyflawni'r canlyniadau gorau a mwyaf effeithiol wrth drosi testunau o'r Gymraeg i'r Falaieg, dilynwch y cynghorion ymarferol canlynol:
- Osgoi Offer Cyfieithu Awtomatig Heb Olygu Dynol: Nid yw peiriannau cyfieithu ar-lein bob amser yn deall y newid dramatig o strwythur VSO y Gymraeg i SVO y Falaieg, gan arwain yn aml at wallau cystrawen ac ystyr difrifol. Defnyddiwch gyfieithwyr dynol proffesiynol i adolygu a phrawf-ddarllen pob testun terfynol.
- Canolbwyntio ar drawsgludo Ystyr y Neges: Canolbwyntiwch ar gyfleu neges a naws y testun gwreiddiol yn hytrach na chyfieithu gair am air. Mae strwythur idiomataidd a chlyfar y ddwy iaith yn wahanol iawn a gall cyfieithu llythrennol fod yn drychinebus.
- Parchu Cyd-destun Crefyddol a Diwylliannol: Gan fod y Falaieg yn gysylltiedig yn agos iawn â diwylliant Islamaidd a dwyreiniol lleol, gall rhai termau Cymraeg neu Orllewinol fod angen eu haddasu neu eu trawsgreiddio (transcreation) i osgoi tramgwyddo neu ddrysu siaradwyr lleol.
- Defnyddio Termau Safonol Swyddogol: Defnyddiwch eiriaduron dibynadwy a phorwch dermau a gymeradwywyd gan Dewan Bahasa dan Pustaka (corff llywodraethol iaith Maleisia) i sicrhau bod eich cyfieithiad yn cydymffurfio â safonau iaith swyddogol a chyfoes.
Trwy roi sylw manwl i'r heriau strwythurol, ramadegol a diwylliannol hyn, gall cyfieithwyr ddarparu cynnwys cyfoethog sy'n pontio'r pellter daearyddol ac ieithyddol rhwng Cymru a De-ddwyrain Asia yn llwyddiannus ac yn broffesiynol.