ການແປພາສາລະຫວ່າງສອງພາສາທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນທາງດ້ານຕະກູນພາສາ ແລະ ວັດທະນະທໍາຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເຊັ່ນ ພາສາລາວ (ເຊິ່ງຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ) ແລະ ພາສາເຢຍລະມັນ (ເຊິ່ງຢູ່ໃນຕະກູນພາສາອິນໂດ-ຢູໂຣບ) ນັ້ນ ຖືເປັນວຽກງານທີ່ທ້າທາຍ ແລະ ຕ້ອງອາໄສຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງ. ການແປພາສາລາວເປັນພາສາເຢຍລະມັນ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄໍາສັບຕໍ່ຄໍາສັບເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ແມ່ນການຖ່າຍທອດຄວາມໝາຍ, ບໍລິບົດ ແລະ ວັດທະນະທໍາຈາກໂລກຕາເວັນອອກສູ່ໂລກຕາເວັນຕົກຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ສະຫຼະສະຫຼວຍ.
1. ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ (Grammatical Differences)
ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນແມ່ນໜຶ່ງໃນອຸປະສັກທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດສໍາລັບນັກແປ. ພາສາລາວເປັນພາສາຄໍາໂດດ (Analytic Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄໍາ (Declension) ຫຼື ການຜັນກິລິຍາ (Conjugation). ເວລາ ຫຼື ກາລະ (Tense) ໃນພາສາລາວມັກຈະສະແດງອອກຜ່ານຄໍາກໍານົດເວລາ ເຊັ່ນ "ໄດ້", "ກໍາລັງ", "ຈະ" ຫຼື "ແລ້ວ". ນອກຈາກນີ້, ພາສາລາວບໍ່ມີການກໍານົດເພດຂອງຄໍານາມ ແລະ ບໍ່ມີຄໍາໜ້ານາມ (Articles).
ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາເຢຍລະມັນເປັນພາສາທີ່ມີການຜັນຄໍາຢ່າງຊັບຊ້ອນ (Highly Inflected Language). ຄໍານາມທຸກຕົວມີເພດທາງໄວຍາກອນ (ເພດຊາຍ: maskulin, ເພດຍິງ: feminin, ແລະ ເພດກາງ: neutral) ເຊິ່ງສົ່ງຜົນຕໍ່ການເລືອກໃຊ້ຄໍາໜ້ານາມ (der, die, das) ແລະ ຄໍາຄຸນນາມ. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ, ພາສາເຢຍລະມັນມີການຜັນຄໍາຕາມໜ້າທີ່ໃນປະໂຫຍກ ຫຼື ກໍລະນີ (Cases) ທັງໝົດ 4 ກໍລະນີ ຄື: Nominativ, Akkusativ, Dativ, ແລະ Genitiv. ການຜັນຄໍາກິລິຍາຕາມປະທານ ແລະ ກາລະ ກໍມີຄວາມລະອຽດສູງ ເຊິ່ງນັກແປຈະຕ້ອງກໍານົດໃຫ້ຊັດເຈນໃນເວລາແປຈາກພາສາລາວທີ່ບໍ່ມີການສະແດງສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຢ່າງຈະແຈ້ງໃນຕົວຄໍາສັບ.
2. ຄວາມສໍາຄັນຂອງເພດ ແລະ ກໍລະນີໃນພາສາເຢຍລະມັນ (The Importance of Genders and Cases)
ສໍາລັບຜູ້ແປພາສາລາວ, ລະບົບເພດທາງໄວຍາກອນ (Grammatical Gender) ແລະ ລະບົບກໍລະນີ (Cases) ຂອງພາສາເຢຍລະມັນ ຖືເປັນຈຸດທີ່ຕ້ອງລະມັດລະວັງທີ່ສຸດ. ໃນພາສາລາວ, ຄໍາວ່າ "ໝາ", "ແມວ", ຫຼື "ໂຕະ" ບໍ່ມີເພດ. ແຕ່ໃນພາສາເຢຍລະມັນ, ໝາ (Hund) ເປັນເພດຊາຍ (der Hund), ແມວ (Katze) ເປັນເພດຍິງ (die Katze), ແລະ ໂຕະ (Tisch) ເປັນເພດຊາຍ (der Tisch). ການກໍານົດເພດນີ້ມີຜົນໂດຍກົງຕໍ່ການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງຂອງຄໍາໜ້ານາມ ແລະ ຄໍາຄຸນນາມເມື່ອເຮັດໜ້າທີ່ຕ່າງກັນໃນປະໂຫຍກ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ, ຖ້າ "ໝາ" ເປັນກໍາກົງ (Akkusativ), ຄໍາວ່າ "der Hund" ຈະຕ້ອງປ່ຽນເປັນ "den Hund". ນັກແປລາວຕ້ອງມີຄວາມຮູ້ຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບຄວາມສໍາພັນລະຫວ່າງຄໍາສັບຕ່າງໆໃນປະໂຫຍກເຢຍລະມັນ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນຂໍ້ຜິດພາດທີ່ອາດເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍປ່ຽນແປງ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ບົດແປຂາດຄວາມເປັນມືອາຊີບ.
3. ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ການຈັດວາງຄໍາ (Sentence Structure)
ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກພື້ນຖານຂອງພາສາລາວແມ່ນ ປະທານ + ກິລິຍາ + ກໍາ (SVO). ສ່ວນພາສາເຢຍລະມັນ ແມ້ວ່າຈະມີໂຄງສ້າງພື້ນຖານທີ່ຄ້າຍຄືກັນໃນປະໂຫຍກຫຼັກ, ແຕ່ມີກົດເກນທີ່ເຄັ່ງຄັດກ່ຽວກັບຕໍາແໜ່ງຂອງຄໍາກິລິຍາ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ໃນປະໂຫຍກຫຼັກ ຄໍາກິລິຍາຊ່ວຍ ຫຼື ຄໍາກິລິຍາຫຼັກຕ້ອງຢູ່ຕໍາແໜ່ງທີສອງສະເໝີ, ແຕ່ໃນປະໂຫຍກຍ່ອຍ (Subordinate Clause), ຄໍາກິລິຍາທັງໝົດຈະຖືກຍ້າຍໄປຢູ່ທ້າຍປະໂຫຍກ. ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມຊໍານານໃນການປ່ຽນແປງໂຄງສ້າງປະໂຫຍກລາວທີ່ຍາວ ແລະ ມັກຈະເຊື່ອມຕໍ່ກັນດ້ວຍຄໍາເຊື່ອມແບບງ່າຍໆ ໃຫ້ກາຍເປັນປະໂຫຍກເຢຍລະມັນທີ່ມີໂຄງສ້າງເປັນລະບົບ ແລະ ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ.
4. ການຈັດການກັບລະບົບການບອກເວລາ ຫຼື ກາລະ (Handling Tense Systems)
ພາສາລາວໃຊ້ຄໍາຊ່ວຍກິລິຍາ ຫຼື ຄໍາສະແດງສະພາບການ ເພື່ອບອກເວລາ ເຊັ່ນ "ຂ້ອຍກິນເຂົ້າແລ້ວ" (ສະແດງເຖິງອະດີດ) ຫຼື "ຂ້ອຍຈະໄປຕະຫຼາດ" (ສະແດງເຖິງອະນາຄົດ). ແຕ່ໃນຫຼາຍກໍລະນີ, ຄົນລາວມັກຈະບໍ່ລະບຸເວລາຖ້າບໍລິບົດນັ້ນເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈກັນຢູ່ແລ້ວ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ໃນພາສາເຢຍລະມັນ, ນັກແປບໍ່ສາມາດລະເລີຍການກໍານົດກາລະໄດ້ເລີຍ. ພາສາເຢຍລະມັນມີກາລະຫຼັກໆ 6 ກາລະ ຄື: Präsens (ປັດຈຸບັນ), Präteritum (ອະດີດໃນການຂຽນ), Perfekt (ອະດີດໃນການເວົ້າ/ທົ່ວໄປ), Plusquamperfekt (ອະດີດກ່ອນອະດີດ), Futur I (ອະນາຄົດ), ແລະ Futur II (ອະນາຄົດສໍາເລັດ). ນັກແປຕ້ອງວິເຄາະບໍລິບົດຂອງຕົ້ນສະບັບລາວຢ່າງຖີ່ຖ້ວນເພື່ອເລືອກກາລະໃນພາສາເຢຍລະມັນໃຫ້ຖືກຕ້ອງກັບຄວາມເປັນຈິງຂອງເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນ.
5. ຄວາມລະອຽດອ່ອນທາງດ້ານວັດທະນະທໍາ ແລະ ລະດັບພາສາ (Cultural Register and Nuances)
ພາສາລາວມີລະດັບການໃຊ້ງານທີ່ຫຼາກຫຼາຍ ໂດຍສະເພາະແມ່ນການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົວ. ການເລືອກໃຊ້ຄໍາສັບແທນນາມ (Pronouns) ເຊັ່ນ: ຂ້ອຍ, ເຮົາ, ຂ້ານ້ອຍ, ເຈົ້າ, ທ່ານ, ເພິ່ນ ຕ້ອງພິຈາລະນາຕາມອາຍຸ, ສະຖານະພາບທາງສັງຄົມ ແລະ ຄວາມສໍາພັນລະຫວ່າງຜູ້ເວົ້າ ແລະ ຜູ້ຟັງ. ໃນພາສາເຢຍລະມັນ, ລະດັບຄວາມເປັນທາງການມີພຽງແຕ່ການແບ່ງແຍກລະຫວ່າງ "du" (ບໍ່ເປັນທາງການ) ແລະ "Sie" (ເປັນທາງການ). ດັ່ງນັ້ນ, ສິ່ງທ້າທາຍແມ່ນການຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້ສຶກເຄົາລົບ ແລະ ຄວາມສະໜິດສະໜົມໃນພາສາລາວ ໃຫ້ອອກມາໃນພາສາເຢຍລະມັນຢ່າງເໝາະສົມ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກເບິ່ງແຂງກະດ້າງ ຫຼື ເປັນທາງການເກີນໄປ.
ນອກຈາກນີ້, ຄໍາສັບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພຸດທະສາສະໜາ, ຮີດຄອງປະເພນີ ແລະ ວິຖີຊີວິດຂອງຄົນລາວ ເຊັ່ນ "ບຸນ", "ບາບ", "ກໍາ", "ສິນ", "ສູ່ຂວັນ", "ຄວາມກຕັນຍູ" ມັກຈະບໍ່ມີຄໍາສັບທີ່ກົງກັນໂດຍກົງໃນພາສາເຢຍລະມັນ. ນັກແປຈໍາເປັນຕ້ອງໃຊ້ເຕັກນິກການແປແບບອະທິບາຍ (Descriptive Translation) ຫຼື ການປັບໃຫ້ເຂົ້າກັບວັດທະນະທໍາທ້ອງຖິ່ນ (Cultural Adaptation) ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານຊາວເຢຍລະມັນເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍທີ່ແທ້ຈິງ.
6. ເຕັກນິກການແປສໍາລັບສໍານວນລາວ ແລະ ຄໍາອຸປະມາ (Translation Techniques for Lao Idioms)
ພາສາລາວອຸດົມສົມບູນไปด้วยສໍານວນ, ຄໍາພັງເພີຍ, ແລະ ຄໍາອຸປະມາອຸປໄມ ທີ່ຕິດພັນກັບວັດທະນະທໍາກະສິກໍາ, ຄວາມເຊື່ອ, ແລະ ພຸດທະສາສະໜາ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຄໍາວ່າ "ໃຈດີ" (Good-hearted/Kind), "ໃຈຮ້ອນ" (Hot-tempered), ຫຼື "ນໍ້າໃຈ" (Generosity/Spirit). ຖ້າແປຄໍາເຫຼົ່ານີ້ແບບກົງຕົວ (Literal Translation) ເຊັ່ນ ແປ "ໃຈຮ້ອນ" ເປັນ "heißes Herz" ໃນພາສາເຢຍລະມັນ, ຄົນເຢຍລະມັນຈະບໍ່ເຂົ້າໃຈ ຫຼື ອາດເຂົ້າໃຈຜິດໄດ້. ນັກແປຕ້ອງຊອກຫາສໍານວນເຢຍລະມັນທີ່ມີຄວາມໝາຍ ແລະ ນໍ້າໜັກເທົ່າທຽມກັນ ເຊັ່ນ ການໃຊ້ຄໍາວ່າ "ungeduldig" (ບໍ່ອົດທົນ) ຫຼື "hitzköpfig" (ຫົວຮ້ອນ) ແທນ. ການຖອດຄວາມໝາຍໂດຍອີງໃສ່ການເຮັດວຽກຂອງພາສາປາຍທາງເປັນສິ່ງສໍາຄັນທີ່ສຸດໃນການຮັກສາອັດຖົດລົດ ແລະ ເນື້ອຫາຂອງຕົ້ນສະບັບ.
7. ຂັ້ນຕອນການແປພາສາລາວເປັນພາສາເຢຍລະມັນຢ່າງເປັນມືອາຊີບ (Professional Process)
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ບົດແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ, ນັກແປຄວນປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນທີ່ເປັນລະບົບດັ່ງນີ້:
- ການວິເຄາະຕົ້ນສະບັບ (Source Text Analysis): ອ່ານ ແລະ ທໍາຄວາມເຂົ້າໃຈກັບເນື້ອໃນຕົ້ນສະບັບຢ່າງລະອຽດ, ກໍານົດຈຸດປະສົງຂອງເອກະສານ, ກຸ່ມຜູ້ອ່ານເປົ້າໝາຍ ແລະ ລະດັບພາສາທີ່ເໝາະສົມ.
- ການຄົ້ນຄວ້າຂໍ້ມູນ ແລະ ບໍລິບົດ (Contextual Research): ສຶກສາເນື້ອຫາ ແລະ ຄໍາສັບສະເພາະທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ໂດຍສະເພາະແມ່ນເອກະສານທາງການຄ້າ, ກົດໝາຍ ຫຼື ເຕັກນິກ ເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບມາດຕະຖານຂອງປະເທດເຢຍລະມັນ.
- ການຖອດຄວາມໝາຍ ແລະ ການຮ່າງບົດແປ (Drafting): ຖ່າຍທອດຄວາມໝາຍຈາກພາສາລາວເປັນພາສາເຢຍລະມັນ ໂດຍເນັ້ນໃສ່ຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງເນື້ອຫາເປັນຫຼັກ. ໃນຂັ້ນຕອນນີ້ ບໍ່ຄວນກັງວົນກັບຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍຂອງປະໂຫຍກຫຼາຍເກີນໄປ.
- Consolidation ແລະ ການປັບໂຄງສ້າງ (Restructuring and Refining): ປັບປຸງຮ່າງບົດແປໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມທໍາມະຊາດຂອງພາສາເຢຍລະມັນ. ກວດສອບຕໍາແໜ່ງຄໍາກິລິຍາ, ເພດຂອງຄໍານາມ, ແລະ ການຜັນຄໍາໃຫ້ຖືກຕ້ອງ 100%.
- ການກວດທານ ແລະ ການພິສູດອັກສອນ (Proofreading): ໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາເຢຍລະມັນ (Native Speaker) ຫຼື ຜູ້ຊ່ຽວຊານທີ່ມີຄວາມຮູ້ທັງສອງພາສາ ກວດສອບຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ຄວາມເປັນທໍາມະຊາດຂອງພາສາອີກຄັ້ງ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າບໍ່ມີຂໍ້ຜິດພາດທາງດ້ານໄວຍາກອນ ແລະ ສໍານວນ.
8. ເຄັດລັບ ແລະ ເຕັກນິກສໍາລັບນັກແປ (Valuable Translation Tips)
ສໍາລັບຜູ້ທີ່ຕ້ອງການພັດທະນາທັກສະການແປພາສາລາວເປັນພາສາເຢຍລະມັນ ຄວນນໍາໃຊ້ເຄັດລັບຕໍ່ໄປນີ້:
- ສ້າງຄັງຄໍາສັບສະເພາະ (Glossary Creation): ການແປເອກະສານສະເພາະທາງ ເຊັ່ນ ກົດໝາຍ, ການແພດ, ຫຼື ທຸລະກິດ ຕ້ອງການຄວາມຊັດເຈນຂອງຄໍາສັບ. ການສ້າງ ແລະ ຮັກສາຄັງຄໍາສັບຈະຊ່ວຍໃຫ້ການແປມີຄວາມເປັນເອກະພາບກັນຕະຫຼອດທັງເລືອກ.
- ລະວັງການແປຄໍາສັບປະສົມ (Compound Words): ພາສາເຢຍລະມັນມີຊື່ສຽງໃນການສ້າງຄໍາສັບປະສົມທີ່ຍາວຫຼາຍ (Komposita). ນັກແປຕ້ອງຮຽນຮູ້ວິທີການລວມຄວາມໝາຍຈາກພາສາລາວມາສ້າງເປັນຄໍາສັບປະສົມໃນພາສາເຢຍລະມັນຢ່າງຖືກຕ້ອງ ເພື່ອໃຫ້ບົດແປເບິ່ງເປັນມືອາຊີບ.
- ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄໍາຕໍ່ຄໍາ (Literal Translation): ເນື່ອງຈາກໂຄງສ້າງ ແລະ ວິທີຄິດຂອງທັງສອງພາສາແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ, ການແປແບບຄໍາຕໍ່ຄໍາມັກຈະເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກເຢຍລະມັນອ່ານບໍ່ເຂົ້າໃຈ ຫຼື ຜິດໄວຍາກອນ. ຄວນເນັ້ນການແປເອົາໃຈຄວາມ ແລະ ຄວາມໝາຍໂດຍລວມ.
- ຝຶກຝົນ ແລະ ສຶກສາວັດທະນະທໍາເຢຍລະມັນຢ່າງສະໝໍ່າສະເໝີ: ພາສາແມ່ນພາບສະທ້ອນຂອງວັດທະນະທໍາ. ການເຂົ້າໃຈວິທີຄິດ, ຄວາມເຊື່ອ ແລະ ຄ່ານіຍົມຂອງຊາວເຢຍລະມັນ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປສາມາດເລືອກໃຊ້ສໍານວນທີ່ເໝາະສົມ ແລະ ເຂົ້າເຖິງຄວາມຮູ້ສຶກຂອງຜູ້ອ່ານໄດ້ດີທີ່ສຸດ.
ສະຫຼຸບແລ້ວ, ການແປພາສາລາວເປັນພາສາເຢຍລະມັນ ເປັນສິລະປະທີ່ຕ້ອງອາໄສທັງຄວາມຮູ້ດ້ານຫຼັກໄວຍາກອນທີ່ເຄັ່ງຄັດ ແລະ ຄວາມອ່ອນໂຍນໃນການຖ່າຍທອດວັດທະນະທໍາ. ການປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນຢ່າງເປັນລະບົບ ແລະ ການຝຶກຝົນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປສາມາດສ້າງສັນຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບ, ຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນທໍາມະຊາດຢ່າງແທ້ຈິງ.