Ìtumọ̀ èdè láàárín èdè Yorùbá àti èdè Javanese jẹ́ iṣẹ́ ọnà tí ó yàtọ̀ tí ó sì gba àkíyèsí gíga. Èdè Yorùbá jẹ́ ọ̀kan lára àwọn èdè tí a ń sọ jùlọ ní Ìwọ̀-oòrùn ilẹ̀ Áfíríkà, pàápàá jùlọ ní orílẹ̀-èdè Nàìjíríà, nígbà tí èdè Javanese sì jẹ́ èdè tí a ń sọ ní àárín gbùngbùn àti ìlà-oòrùn erékùṣù Java ní orílẹ̀-èdè Indonesia. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn èdè méjèèjì yìí wá láti ilẹ̀ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ tí wọ́n sì ní ìtàn àti àṣà tí ó yàtọ̀, kíkọ́ bí a ṣe ń tumọ̀ láti èdè Yorùbá sí Javanese nílò òye tí ó jinlẹ̀ nípa àwọn ìyàtọ̀ nínú gírámà, àṣà, àti ọ̀nà ìsọ̀rọ̀. Nínú àpilẹ̀kọ yìí, a ó tẹnu mọ́ àwọn ìpèníjà pàtàkì tí ó wà nínú ìtumọ̀ yìí, àwọn ìyàtọ̀ gírámà, àti àwọn ìmọ̀ràn tí yóò ran àwọn atúmọ̀ èdè lọ́wọ́ láti mú iṣẹ́ wọn jáde ní kíkún.
Ìyàtọ̀ nínú Gírámà àti Ìṣètò Awọn Gbólóhùn (Syntax and Grammar Comparisons)
Kókó àkọ́kọ́ tí atúmọ̀ èdè gbọ́dọ̀ gbé yẹ̀ wò ni bí a ṣe ń to gbólóhùn nínú èdè méjèèjì. Èdè Yorùbá ń lo ètò "Olùṣe-Ìṣe-Olùgbà" (Subject-Verb-Object tabi SVO). Fún àpẹẹrẹ, nínú gbólóhùn bíi "Olú jẹ oúnjẹ," "Olú" ni olùṣe (subject), "jẹ" ni ìṣe (verb), tí "oúnjẹ" sì jẹ́ olùgbà (object). Lọ́nà kan náà, èdè Javanese tún ń lo ètò SVO lọ́pọ̀ ìgbà (fún àpẹẹrẹ, "Tono mangan sego" - Tono jẹ oúnjẹ), ṣùgbọ́n èdè Javanese ní ìrọ̀rùn láti yí ètò yìí padà sí VSO (Ìṣe-Olùṣe-Olùgbà) tàbí OVS (Olùgbà-Ìṣe-Olùṣe) nígbà tí a bá fẹ́ tẹnu mọ́ kókó kan pàtó nínú ọ̀rọ̀ tàbí nínú àkọsílẹ̀ tó jẹ́ ti ìṣẹ̀dálẹ̀ àwọn ará Java.
Ìpèníjà mìíràn tí ó tún ga jùlọ ni ti ọ̀rọ̀-ìṣe (verbs) àti àwọn àmì ìgbà (tenses). Èdè Yorùbá kò ní àwọn àyípadà nínú ọ̀rọ̀-ìṣe láti fi akókò (ìgbà) hàn; dípò bẹ́ẹ̀, a ń lo àwọn ọ̀rọ̀ arànṣe bíi "ń" fún lọ́wọ́lọ́wọ́, "ti" fún ohun tí ó ti kọjá, tàbí "yóò" fún ọjọ́ iwájú. Ní ọwọ́ kejì, èdè Javanese tún rọrùn nínú àmì ìgbà nítorí wọn kò ní àyípadà ọ̀rọ̀-ìṣe fún akókò bíi ti èdè Gẹ̀ẹ́sì, ṣùgbọ́n wọ́n ń lo àwọn ọ̀rọ̀ arànṣe bíi "wis" (ti kọjá) tàbí "arep" (iwájú) láti ṣàlàyé àkókò. Sibẹsibẹ, atúmọ̀ èdè gbọ́dọ̀ ṣọ́ra gidigidi láti má ṣe sọ ìtumọ̀ akókò nínú ọ̀rọ̀ Yorùbá nù nígbà tí ó bá ń yí padà sí Javanese.
Àwọn Ipele Ọ̀wọ̀ àti Èdè Àjọ̀gbà (Honorifics and Social Registers)
Láti túmọ̀ èdè Yorùbá sí Javanese lọ́nà tó péye, ó pọn dandan láti ní òye jinlẹ̀ nípa bí àwọn ará Java ṣe ń fi ọ̀wọ̀ hàn nínú èdè wọn. Nígbà tí ọmọ Yorùbá bá ń lo "Ẹ̀yin" tàbí "Ẹ" fún ẹni tí ó jù ú lọ lọ́jọ́ orí tàbí ní ipò, ó rọrùn. Ṣùgbọ́n ní èdè Javanese, ọ̀rọ̀ kò mọ níbẹ̀. Wọ́n ní ipele èdè mẹ́ta pàtàkì:
- Ngoko: Èyí ni èdè tí a ń lò láìsí àmì ọ̀wọ̀ kankan nínú rẹ̀. A ń lò ó fún àwọn tí ọjọ́ orí wọn bá dọ́gba, àwọn ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́, tàbí nígbà tí àgbàlagbà bá ń sọ̀rọ̀ sí ọmọdé. Bí atúmọ̀ èdè bá ń tumọ̀ ọ̀rọ̀ Yorùbá tí ó jẹ́ ti ọ̀rẹ́ sí ọ̀rẹ́ ("O"), ipele Ngoko ni ó yẹ kí ó lò nínú Javanese.
- Krama Madya: Èyí jẹ́ ipele agbede-méjì. A ń lò ó fún àwọn tí a kò mọ̀ dáadáa tàbí nígbà tí a bá fẹ́ fi ọ̀wọ̀ tó bójú mu hàn láìṣe pé a ń gbé wọn ga ju bó ti yẹ lọ. Ó bá "Ẹ" ti Yorùbá mu nígbà tí a bá ń bá ẹni tí ọjọ́ orí rẹ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ jù wá lọ sọ̀rọ̀ níbi iṣẹ́.
- Krama Inggil: Èyí ni ipele ọ̀wọ̀ tó ga jùlọ. A ń lo Krama Inggil fún àwọn ọlọ́lá, àwọn olùkọ́, àwọn òbí, àti àwọn àgbàlagbà tí ọjọ́ orí wọn ti lọ rárá. Àwọn ọ̀rọ̀-ìṣe, orúkọ, àti pronouns máa ń yí padà pátápátá nínú ipele yìí. Àṣìṣe nínú yíyàn ipele tí ó tọ́ nínú Javanese le fa àìbọ̀wọ̀ tí ó le ba àjọṣe jẹ́ tàbí kí ó sọ ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ Yorùbá di ohun tí ó lódì sí àṣà.
Àṣà, Ìṣe, àti Ìtumọ̀ Àwọn Òwe (Cultural Context and Idioms)
Bí a bá ń sọ̀rọ̀ nípa àṣà, èdè Yorùbá jẹ́ èdè tí ó kún fún àwọn òwe, àkànṣe èdè, àti àwọn ọ̀rọ̀ àsọtúnsọ tí ó ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ìṣẹ̀dálẹ̀ àti ìgbàgbọ́ ilẹ̀ Áfíríkà. Lọ́nà kan náà, àwọn ará Java ní àṣà àtọwọ́dọ́wọ́ tí ó jinlẹ̀ (kejawen) tí ó sì kún fún àwọn ọ̀rọ̀ ọlọ́gbọ́n (paribasan tabi bebasan). Ìṣòro ńlá ni láti tumọ̀ òwe Yorùbá gẹ́lẹ́ sí èdè Javanese nípa lílo ọ̀rọ̀ kọ̀ọ̀kan.
Fún àpẹẹrẹ, òwe Yorùbá bíi "Bí kò bá ní ìdí, obìnrin kì í jẹ́ Kúmólú" kò ní ní ìtumọ̀ kankan fún ará Java kan tí a bá tumọ̀ rẹ̀ lọ́rọ̀-kọ̀ọ̀kan. Dípò rẹ̀, atúmọ̀ èdè gbọ́dọ̀ wá òwe Javanese tí ó ní ìtumọ̀ kanna, bíi eyi tí ó tọ́ka sí pé ohun kan kò le ṣẹlẹ̀ láìní ìdí. Lílò àwọn ọ̀rọ̀ tí ó bára mu nípa ti àṣà yóò mú kí ìtumọ̀ náà rọrùn láti kà fún àwọn abínibí Javanese.
Ìpèníjà Ohùn àti Gígùn Ọ̀rọ̀ (Tonal Language vs. Accent and Intonation)
Èdè Yorùbá jẹ́ èdè oníhùn (tonal language), níbi tí àwọn àmì ohùn bíi ohùn òkè (´), ohùn àárín (eyí tí a kì í sàmì sí), àti ohùn ìsàlẹ̀ (`) ti ń yí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ padà. Fún àpẹẹrẹ, "kọ̀" (refuse), "kọ" (write), àti "kọ́" (teach/build). Èdè Javanese kò ní àmì ohùn bíi ti Yorùbá láti yí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ padà, ṣùgbọ́n ó ní àwọn ìyàtọ̀ nínú bí a ṣe ń pe fọ́wẹ́lì, pàápàá jùlọ fọ́wẹ́lì "e" tí ó ní ohùn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ (bíi pepet, taling miring, ati taling jejeg).
Atúmọ̀ èdè gbọ́dọ̀ ní òye gidi nípa àmì ohùn Yorùbá kí ó má baà ṣi ọ̀rọ̀ kà kí ó tó bẹ̀rẹ̀ sí ní tumọ̀ rẹ̀ sí Javanese. Ìyàtọ̀ kékeré kan nínú gbígbé ohùn Yorùbá le fa ìtumọ̀ tí ó yàtọ̀ pátápátá nínú èdè Javanese.
Àwọn Ìmọ̀ràn tí Yóò Ran Atúmọ̀ Èdè Lọ́wọ́ (Practical Tips for Translators)
Láti rí i dájú pé ìtumọ̀ rẹ láti Yorùbá sí Javanese yọrí sí rere tí ó sì ní ìmọ̀lára àdánidá, tẹ̀lé àwọn ìmọ̀ràn wọ̀nyí:
- Mọ Àwùjọ tí O Ń Kọ̀wé Fún (Target Audience): Ṣe àwọn tí ń ka iṣẹ́ rẹ jẹ́ ọ̀dọ́ (tí wọ́n le lo Ngoko) àbí àwọn àgbàlagbà tàbí ọ̀rọ̀ owó/àjọṣe pẹ̀lú ìjọba (tí yóò nílò Krama tàbí Krama Inggil)? Yíyàn register tí ó tọ́ ṣe kókó fún àṣeyọrí iṣẹ́ rẹ.
- Lo Ìtumọ̀ Tí Ó Dára Nípa Ti Àṣà (Cultural Translation): Má ṣe tumọ̀ ọ̀rọ̀-kọ̀ọ̀kan (word-for-word translation). Gbìyànjú láti sọ èrò náà di ohun tí ó bá àṣà àti ìgbéyàwó àwọn ará Java mu.
- Lo Àwọn Irúfẹ́ Ìwé Atúmọ̀ Èdè Tó Pépé: Pàápàá jùlọ nítorí kò sí atúmọ̀ èdè lórí ẹ̀rọ (bíi Google Translate) tí ó péye pátápátá fún àwọn èdè méjèèjì yìí, atúmọ̀ èdè gbọ́dọ̀ lo àwọn ìwé atúmọ̀ èdè abínibí àti ìrànlọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ àwọn tí wọ́n gbọ́ èdè méjèèjì dunjú.
- Ṣe Àtúnyẹ̀wò (Proofreading) pẹ̀lú Awọn Abínibí Javanese: Nígbà tí o bá parí ìtumọ̀ rẹ, jẹ́ kí ẹni tí ó sọ èdè Javanese gẹ́gẹ́ bí èdè abínibí ka iṣẹ́ rẹ láti ri dájú pé ó dún bí èdè tiwọn tí kò sì ní àwọn àṣìṣe àṣà.
Ní àkótán, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìtumọ̀ láti èdè Yorùbá sí èdè Javanese ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìpèníjà nítorí ìyàtọ̀ nínú ọ̀nà tí wọ́n ń gbà sọ̀rọ̀, ìpele ọ̀wọ̀, àti àṣà, ó jẹ́ iṣẹ́ tí ó ṣeé ṣe tí ó bá ti ní sùúrù, òye, àti ìmọ̀ nípa àwọn èdè méjèèjì. Nípa títẹ̀lé àwọn ìmọ̀ràn yìí, o le rí i dájú pé iṣẹ́ rẹ yóò yé ẹnikẹ́ni tí ó bá ń ka èdè Javanese láìsọ adùn àti ìtumọ̀ èdè Yorùbá nù.