I loko o ke ao honua e holo wikiwiki nei, ke lilo nei ka hoʻopili ʻana i nā ʻōlelo like ʻole i alahaka e loulou ai nā lāhui mamao. ʻO ka unuhi ʻōlelo, ʻaʻole ia he hoʻololi maʻalahi wale nō o nā huaʻōlelo mai kekahi ʻōlelo a i kekahi; he hana noʻeau ia e koi ana i ka hoʻomaopopo hohonu ʻana i ka moʻomeheu, ka pōʻaiapili kanaka, a me ke kūkulu ʻia ʻana o ka noʻonoʻo. Ke kamaʻilio kākou no ka unuhi ʻana mai ka ʻŌlelo Hawaiʻi a i ka ʻŌlelo Bulegaria (Bulgarian), ke kū nei kākou i mua o kahi hoʻāʻo nui. He hui pū ʻana kēia o kekahi ʻōlelo Polenekia o ka Pākīpika me kekahi ʻōlelo Slavic o ka Hikina Hema o ʻEulopa. He ʻokoʻa loa ko lāua mau kumu mōʻaukala, ka piliʻōlelo, a me ka ʻike honua.
Ke Kahua o Nā ʻŌlelo ʻElua: Piliʻōlelo a me ka Pilina Polenekia-Slavic
Aia i hea ka ʻokoʻa nui ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua? ʻO ka ʻŌlelo Hawaiʻi, he ʻōlelo wehewehe waiwai ia me nā hōʻailona leo pōkole a lōʻihi (kahakō) a me nā ʻoki leo (ʻokina). Ma ka ʻaoʻao ʻē aʻe, ʻo ka ʻŌlelo Bulegaria, he ʻōlelo analytical ia o ka ʻohana Slavic, akā naʻe, he kupaianaha ia no ka mea ʻaʻohe ona hōʻailona case (nouns declensions) e like me nā ʻōlelo Slavic ʻē aʻe (e like me ka Lūkia a i ʻole ka Polani). Eia naʻe, he paʻakikī loa kona mau verb tenses a me ka hoʻohana ʻana i nā definite articles i hoʻopili ʻia ma ka hope o ka inoa (postposed definite articles).
No ka mea unuhi, he mea koʻikoʻi ka ʻike ʻana he ʻōlelo VSO (Verb-Subject-Object) ka ʻŌlelo Hawaiʻi ma ka hapanui o nā kūlana. ʻO ia hoʻi, e hoʻomaka pinepine ana ka hopunaʻōlelo me ka hana (verb). Ma ka ʻŌlelo Bulegaria, ʻo ke kūkulu maʻamau o ka hopunaʻōlelo ʻo ia ka SVO (Subject-Verb-Object). Ke unuhi ka mea unuhi, pono ia e wāwahi i ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi a kūkulu hou iā ia ma ke ʻano Bulegaria me ka nalowale ʻole o ka manaʻo kumu.
| Ke Kūlana Piliʻōlelo | ʻŌlelo Hawaiʻi Austronesian | ʻŌlelo Bulegaria Slavic |
|---|---|---|
| Ke Kūkulu ʻAna | VSO (Verb-Subject-Object) maʻamau | SVO (Subject-Verb-Object) maʻamau |
| Ke Keka (Gender) | ʻAʻohe keka grammatical no nā inoa | ʻEkolu keka (Kāne, Wahine, Kūʻokoʻa) |
| Nā ʻAha Kuhikuhi (Articles) | Mamua o ka inoa (ka, ke, nā) | Ma ka hope o ka inoa (-ta, -to, -te, -yat) |
| Ka Pīʻāpā | Pīʻāpā Lākina me ka ʻOkina a me ke Kahakō | Pīʻāpā Kililika (Cyrillic alphabet) |
Ka Pāpālua o ka Syntaxa: Mai ka Paukū Māmā a i ka Verb Paʻakikī
ʻO kekahi o nā pilikia nui i ka wā e unuhi ai i nā moʻolelo Hawaiʻi a i ʻole nā palapala kūhelu i ka ʻōlelo Bulegaria, ʻo ia ka nele o ka ʻŌlelo Hawaiʻi i nā verb conjugations paʻakikī no nā kanaka like ʻole (I, you, he/she, we, they). Ma ka ʻŌlelo Hawaiʻi, hoʻohana ʻia nā hōʻailona painu (tense/aspect markers) e like me ua, e...ana, ke...nei, a me e no ka hōʻike ʻana i ka wā. Ma ka ʻŌlelo Bulegaria, he nui loa nā loli o ka verb e pili ana i ke keka, ka helu, a me ke ʻano o ka hana (perfective a me imperfective aspects). Pono ka mea unuhi e hoʻomaopopo pono i ka pōʻaiapili o ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi i hiki ke koho i ka verb kūpono loa ma ka ʻŌlelo Bulegaria.
E nānā kākou i kahi laʻana maʻalahi. ʻO ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi: "Ua hele ʻo ia i ke kula."
Ma ka ʻŌlelo Hawaiʻi, ʻaʻole kākou ʻike inā he kāne a he wahine paha kēia "ʻo ia". Akā, ma ka ʻŌlelo Bulegaria, pono e hoʻoholo ka mea unuhi i ke keka o ke kumuhana no ka mea he ʻokoʻa ka verb a me ka pronoun:
- Inā he kāne: "Той отиде на училище" (Toy otide na uchilishte)
- Inā he wahine: "Тя отиде на училище" (Tya otide na uchilishte)
Inā ʻaʻole kikoʻī ka pōʻaiapili, pono ka mea unuhi e noiʻi i ka moʻolelo holoʻokoʻa i ʻole e hana i ke kuhihewa. Hōʻike kēia i ke koʻikoʻi o ka heluhelu ʻana i ka kikokikona holoʻokoʻa ma mua o ka hoʻomaka ʻana e unuhi.
Ke Kaona a me ka Hoʻokomo Moʻomeheu: Ka Hoʻoili ʻAna i ka ʻUhane Hawaiʻi
ʻO ka kaona kekahi o nā mea nani loa o ka ʻŌlelo Hawaiʻi. He manaʻo hūnā kēia e waiho nei ma lalo o ka ʻili o nā huaʻōlelo maʻamau. Ma nā mele, nā moʻolelo kahiko, a me nā ʻōlelo noʻeau, hoʻohana pinepine ʻia nā pua, nā makani, nā ua, a me nā kai no ka hōʻike ʻana i nā manaʻo hohonu e pili ana i ke aloha, ke aliʻi, a me ka make. Ke unuhi ʻia kēia mau mea i ka ʻŌlelo Bulegaria, he mea maʻalahi ka nalowale ʻana o ke kaona.
Eia kekahi, pehea e unuhi ai i nā manaʻo e like me Aloha, Mana, ʻĀina, a me Pono? ʻAʻohe huaʻōlelo hoʻokahi ma ka ʻŌlelo Bulegaria e hiki ke paʻa i ka hohonu piha o kēia mau manaʻo. No laila, ʻo nā kulekele unuhi maikaʻi loa no kēia kūlana, ʻo ia nō:
- Ka wehewehe ʻana (Paraphrasing): E hoʻohana i nā huaʻōlelo hou aʻe ma ka ʻŌlelo Bulegaria e hōʻike i ka manaʻo hohonu, ʻoiai e mālama ana i ka lele o ka heluhelu ʻana.
- Ka paʻa ʻana o ka huaʻōlelo kumu (Borrowing with glossary): E waiho i ka huaʻōlelo Hawaiʻi e like me kona ʻano kumu (e laʻa, "mana") a hoʻohui i kahi footnote a i ʻole he papa wehewehe ma ka hopena o ka puke.
- Ka unuhi manaʻo kūpono (Dynamic equivalence): E ʻimi i kekahi kiʻi ʻōlelo a i ʻole kekahi kaʻao ma ka moʻomeheu Bulegaria e kūlike ana me ke ʻano manaʻo o ka mea kumu.
"ʻO ka ʻōlelo ka ʻuhane o ka lāhui. I ka wā e unuhi ai kākou i ka ʻŌlelo Hawaiʻi no ka poʻe Bulegaria, ke hōʻike nei kākou i ko kākou ʻāina, ko kākou mau kūpuna, a me ko kākou ala e ʻike ai i ka honua. Pono e hana me ka haʻahaʻa a me ke akahele loa."
Nā Poʻo Kumu: ʻOkina, Kahakō, a me ka Orthography Kililika
He mea nui ka pololei o ke kākau ʻana. Ke hana ka mea unuhi me ka ʻŌlelo Hawaiʻi, he mea pono e hoʻohana i ka ʻokina (glottal stop) a me ke kahakō (macron). ʻO ka waiho ʻana i kēia mau hōʻailona hiki ke hoʻololi loa i ka manaʻo o ka huaʻōlelo (e laʻa, kāua he ʻokoʻa ia mai kaua). I ka wā e hoʻohuli ai i kēia mau inoa a i ʻole nā huaʻōlelo Hawaiʻi i ka pīʻāpā Kililika o ka ʻŌlelo Bulegaria (transliteration), aia kekahi mau lula kikoʻī:
- Hōʻike pinepine ʻia ka ʻokina me ka hoʻohana ʻole ʻia o kahi huapalapala Bulegaria, akā e hoʻokaʻawale ʻia nā vowel (e laʻa, Kahoʻolawe e lilo paha i Кахоолаве).
- No ka hōʻike ʻana i ke kahakō, hiki ke hoʻolōʻihi i ka vowel ma ke kākau ʻana (e laʻa, Каахуману no Kaʻahumanu, akā he mea maʻamau ka kākau pololei ʻana me ka vowel hoʻokahi e like me Кахуману).
- ʻO ka huapalapala "W" ma ka ʻŌlelo Hawaiʻi e lilo ia i "В" (V) ma ka ʻŌlelo Bulegaria (e laʻa, Wikiwiki e lilo i Викивики).
Nā Manaʻo Kōkua No ka Unuhi Pono ʻana
No nā kānaka a pau e makemake ana e unuhi ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua, eia nā kumu aʻo kōkua:
- Mai hoʻohana i ka unuhi mīkini wale nō: Hāʻawi pinepine nā mīkini unuhi i nā hopena pololei ʻole no ka mea ʻaʻole maopopo iā lākou ke kaona a me ka piliʻōlelo Hawaiʻi.
- E aʻo i ka mōʻaukala o nā lāhui ʻelua: ʻO ka ʻike ʻana i ke ola o ka poʻe Bulegaria ma lalo o nā aupuni kahiko a me ka pili o ka poʻe Hawaiʻi i ko lākou ʻāina e kōkua i ka loaʻa ʻana o ka leo kūpono no ka unuhi.
- E hana pū me kekahi mea ʻōlelo makuahine: Pono e loiloi ʻia ka unuhi e kekahi mea ʻōlelo Bulegaria makuahine a me kekahi mea ʻōlelo Hawaiʻi i mea e hōʻoia ai i ka maikaʻi loa o ka huahana hope.
Ma o kēia hoʻoikaika ʻana, e hiki ai iā kākou ke hoʻomau i ka mālama ʻana i ka waiwai o kā kākou ʻōlelo ponoʻī, me ka wehe pū ʻana i nā puka hou no ka poʻe e noho ana ma kēlā ʻaoʻao o ka honua e hoʻomaopopo a mahalo i ka nani o ka moʻomeheu Hawaiʻi.