ໃນຍຸກປັດຈຸບັນທີ່ການສື່ສານໄຮ້ພົມແດນມີຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສຸດຂົ້ວ ເຊັ່ນ ພາສາລາວ ແລະ ພາສາມາລາກາຊີ ຈຶ່ງກາຍເປັນຫົວຂໍ້ທີ່ມີຄວາມໜ້າສົນໃຈ ແລະ ທ້າທາຍສໍາລັບນັກແປທົ່ວໂລກ. ພາສາລາວເປັນພາສາໃນຕະກູນໄຕ-ກະໄດ ທີ່ມີລັກສະນະເດັ່ນເປັນພາສາຄໍາໂດດ ແລະ ມີລະບົບວັນນະຍຸດ ໃນຂະນະທີ່ພາສາມາລາກາຊີ ເຊິ່ງເປັນພາສາທາງການຂອງປະເທດມາດາກາສະກາ ຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາອົດສະໂຕຣນີຊຽນ ທີ່ມີໂຄງສ້າງການຈັດລຽງຄໍາ ແລະ ລະບົບໄວຍາກອນທີ່ເປັນເອກະລັກສະເພາະຕົວ. ການແປພາສາລະຫວ່າງສອງພາສານີ້ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄໍາສັບເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ແມ່ນການຖອດລະຫັດທາງວັດທະນະທໍາ ແລະ ຄວາມຄິດຂອງຜູ້ຄົນທັງສອງຊາດ.
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (Syntax Difference)
ຈຸດສໍາຄັນທີ່ສຸດທີ່ນັກແປຕ້ອງຄໍານຶງເຖິງຄືຄວາມແຕກຕ່າງຂອງການຈັດລຽງຄໍາໃນປະໂຫຍກ. ພາສາລາວໃຊ້ລະບົບ ປະທານ + ກິລິຍາ + ກໍາ (Subject + Verb + Object ຫຼື SVO) ເຊິ່ງເປັນລະບົບທີ່ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ຄຸ້ນເຄີຍ. ແຕ່ສໍາລັບພາສາມາລາກາຊີ ໂຄງສ້າງພື້ນຖານຂອງປະໂຫຍກຈະເລີ່ມຕົ້ນດ້ວຍ ກິລິຍາ + ກໍາ + ປະທານ (Verb + Object + Subject ຫຼື VOS). ນີ້ຖືເປັນໂຄງສ້າງທີ່ພົບໄດ້ຍາກຫຼາຍໃນພາສາຕ່າງໆທົ່ວໂລກ ເຊິ່ງມີພຽງແຕ່ປະມານ 3% ຂອງພາສາທັງໝົດເທົ່ານັ້ນທີ່ໃຊ້ລະບົບນີ້.
ເພື່ອໃຫ້ເຫັນພາບທີ່ຊັດເຈນ ຂໍຍົກຕົວຢ່າງການປຽບທຽບດັ່ງນີ້:
- ປະໂຫຍກພາສາລາວ: "ທ້າວສົມສັກ (ປະທານ) ຊື້ (ກິລິຍາ) ປຶ້ມ (ກໍາ)"
- การແປເປັນພາສາມາລາກາຊີ: "Mividy boky i Somsack" (ຄໍາວ່າ Mividy ແປວ່າ ຊື້, boky ແປວ່າ ປຶ້ມ, ແລະ i Somsack ຄື ທ້າວສົມສັກ - ສັງເກດວ່າໂຄງສ້າງຄື ກິລິຍາ + ກໍາ + ປະທານ)
ຈາກຕົວຢ່າງນີ້ ຈະເຫັນໄດ້ວ່າຫາກນັກແປພະຍາຍາມແປແບບຄໍາຕໍ່ຄໍາໂດຍບໍ່ປ່ຽນໂຄງສ້າງ ປະໂຫຍກທີ່ໄດ້ຈະຜິດຫຼັກໄວຍາກອນຂອງພາສາມາລາກາຊີຢ່າງຮ້າຍແຮງ ແລະ ບໍ່ສາມາດສື່ສານໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ, ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມຊໍານານໃນການວິເຄາະຫາອົງປະກອບຂອງປະໂຫຍກພາສາລາວ ແລ້ວຈຶ່ງທໍາການຈັດລຽງໃໝ່ໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນມາລາກາຊີ.
ລະບົບການຜັນຄໍາກິລິຍາ ແລະ ການບອກເວລາ (Verb Conjugation and Tense)
ພາສາລາວບໍ່ມີການຜັນຄໍາກິລິຍາ ບໍ່ວ່າຈະເປັນການປ່ຽນແປງຕາມເວລາ ຫຼື ບຸລຸດສັບພະນາມ. ເຮົາໃຊ້ຄໍາຊ່ວຍກິລິຍາ ເຊັ່ນ "ໄດ້", "ຈະ", "ກໍາລັງ" ຫຼື ຄໍາບອກເວລາ ເຊັ່ນ "ມື້ວານນີ້", "ມື້ອື່ນ" ເພື່ອບອກບໍລິບົດ. ແຕ່ໃນພາສາມາລາກາຊີ ລະບົບການບອກເວລາຈະສະແດງອອກຜ່ານການເຕີມຄໍາອຸປະສັກ (Prefixes) ໃສ່ທາງໜ້າຂອງຄໍາກິລິຍາຕົ້ນເຄົ້າ ໂດຍມີຫຼັກການທົ່ວໄປດັ່ງນີ້:
- ປັດຈຸບັນກາລ (Present Tense): ມັກຈະຂຶ້ນຕົ້ນດ້ວຍຕົວອັກສອນ m- ເຊັ່ນ mividy (ກໍາລັງຊື້ / ຊື້)
- ອະດີດຕະກາລ (Past Tense): ມັກຈະຂຶ້ນຕົ້ນດ້ວຍຕົວອັກສອນ n- ເຊັ່ນ nividy (ໄດ້ຊື້ແລ້ວ)
- ອະນາຄົດຕະກາລ (Future Tense): ມັກຈະຂຶ້ນຕົ້ນດ້ວຍຕົວອັກສອນ h- ເຊັ່ນ hividy (ຈະຊື້)
ຄວາມແຕກຕ່າງນີ້ເຮັດໃຫ້ນັກແປຕ້ອງອ່ານ ແລະ ຕີຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກພາສາລາວຢ່າງລະອຽດຖີ່ຖ້ວນ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ວ່າເຫດການນັ້ນເກີດຂຶ້ນໃນເວລາໃດ ແລ້ວຈຶ່ງເລືອກໃຊ້ຄໍາອຸປະສັກໃນພາສາມາລາກາຊີໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ຫາກເລືອກຜິດ ຄວາມໝາຍທາງດ້ານເວລາຂອງຂໍ້ຄວາມກໍຈະບິດເບືອນໄປທັນທີ.
ລະບົບ Passive Voice ແລະ Focus System ທີ່ຊັບຊ້ອນ
ໃນພາສາລາວ ການໃຊ້ປະໂຫຍກຖືກກະທຳ (Passive Voice) ມັກຈະໃຊ້ໃນກໍລະນີທີ່ປະທານໄດ້ຮັບຜົນກະທົບໃນທາງທີ່ບໍ່ດີ ເຊັ່ນ "ຖືກຕີ", "ຖືກຕໍານິ" ໂດຍມີຄໍາວ່າ "ຖືກ" ເປັນຕົວຊີ້ບອກ. ແຕ່ໃນພາສາມາລາກາຊີ ລະບົບ Passive Voice ຫຼື ລະບົບການເນັ້ນ (Focus System) ແມ່ນມີຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍ ແລະ ຖືກນໍາໃຊ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນການສົນທະນາທົ່ວໄປ ບໍ່ວ່າຈະເປັນເລື່ອງດີ ຫຼື ເລື່ອງຮ້າຍ.
ພາສາມາລາກາຊີມີຮູບແບບການປ່ຽນແປງຄໍາກິລິຍາເພື່ອເນັ້ນໜັກອົງປະກອບຕ່າງໆໃນປະໂຫຍກ ເຊັ່ນ ເນັ້ນຜູ້ກະທຳ (Active focus), ເນັ້ນຜູ້ຖືກກະທຳ (Passive focus), ຫຼື ເນັ້ນເຄື່ອງມື/ສະຖານທີ່/ເຫດຜົນ (Circumstantial focus). ນັກແປທີ່ມີປະສົບການຈະຕ້ອງເຂົ້າໃຈຄວາມຕ້ອງການໃນການເນັ້ນໜັກຂອງປະໂຫຍກພາສາລາວຕົ້ນສະບັບ ແລະ ປ່ຽນຮູບແບບຄໍາກິລິຍາໃນພາສາມາລາກາຊີໃຫ້ສອດຄ່ອງ ເພື່ອໃຫ້ຂໍ້ຄວາມມີນໍ້າໜັກ ແລະ ສື່ສານໄດ້ກົງຈຸດປະສົງທີ່ສຸດ.
ສິ່ງທ້າທາຍທາງດ້ານບໍລິບົດວັດທະນະທໍາ ແລະ ການເລືອກໃຊ້ຄໍາສັບ
ການແປພາສາບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ເລື່ອງຂອງໄວຍາກອນ ແຕ່ເປັນເລື່ອງຂອງວັດທະນະທໍາ. ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ແລະ ປະເທດມາດາກາສະກາ ມີພູມສາດ, ປະຫວັດສາດ ແລະ ວິຖີຊີວິດທີ່ຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ປະເທດລາວເປັນປະເທດທີ່ບໍ່ມີຊາຍແດນຕິດກັບທະເລ ມີຄວາມຜູກພັນກັບແມ່ນໍ້າຂອງ ແລະ ພຸດທະສາສະໜາ ສ່ວນມາດາກາສະກາເປັນເກາະຂະໜາດໃຫຍ່ໃນມະຫາສະໝຸດອິນເດຍ ທີ່ມີຄວາມເຊື່ອທ້ອງຖິ່ນໃນເລື່ອງບັນພະບຸລຸດ ແລະ ມີອິດທິພົນຂອງວັດທະນະທໍາຝຣັ່ງປົນຢູ່.
ຕົວຢ່າງຂອງຄໍາສັບທີ່ແປຍາກ ເຊັ່ນ:
- ຄໍາສັບທາງສາສະໜາ ແລະ ປະເພນີ: ຄໍາວ່າ "บຸນ", "ສິນ", "ກັມ" ໃນພາສາລາວ ເຊິ່ງມີຮາກຖານມາຈາກພຸດທະສາສະໜາ ຈະບໍ່ມີຄໍາສັບທີ່ກົງກັນໂດຍກົງໃນພາສາມາລາກາຊີ. ນັກແປຕ້ອງໃຊ້ວິທີການອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ ຫຼື ເລືອກຄໍາສັບທີ່ມີຄວາມໝາຍໃກ້ຄຽງທີ່ສຸດ.
- ລະບົບຄວາມເຊື່ອທ້ອງຖິ່ນ: ໃນພາສາມາລາກາຊີມີຄໍາວ່າ "Fady" ເຊິ່ງໝາຍເຖິງຂໍ້ຫ້າມ ຫຼື ສິ່ງສັກສິດທີ່ຫ້າມເຮັດຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງບັນພະບຸລຸດ. ການແປຄໍານີ້ເປັນພາສາລາວອາດຈະຕ້ອງໃຊ້ຄໍາວ່າ "ຄະລໍາ" ຫຼື "ຂໍ້ຫ້າມທາງຄວາມເຊື່ອ" ແຕ່ກໍຕ້ອງມີການອະທິບາຍບໍລິບົດເພີ່ມເຕີມເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດ.
ການເລືອກໃຊ້ເຄື່ອງມື ແລະ ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນຊ່ວຍແປ
ເນື່ອງຈາກພາສາລາວ ແລະ ພາສາມາລາກາຊີ ເປັນພາສາທີ່ບໍ່ໄດ້ຢູ່ໃນກຸ່ມພາສາທີ່ມີຜູ້ໃຊ້ຈໍານວນຫຼວງຫຼາຍໃນໂລກດິຈິຕອນ (Under-resourced languages) ເຮັດໃຫ້ເຄື່ອງມືແປພາສາອັດຕະໂນມັດ ຫຼື AI ຍັງມີຂໍ້ຈໍາກັດຢູ່ຫຼາຍ. ການໃຊ້ Google Translate ຫຼື ເຄື່ອງມືແປພາສາອື່ນໆ ໂດຍກົງມັກຈະໃຫ້ຜົນການແປທີ່ມີຄວາມຜິດພາດສູງ ໂດຍສະເພາະເລື່ອງການຈັດລຽງຄໍາ ແລະ ການເລືອກໃຊ້ຄໍາສັບທີ່ເໝາະສົມກັບບໍລິບົດ.
ດັ່ງນັ້ນ, ນັກແປມືອາຊີບຈຶ່ງຕ້ອງມີແຫຼ່ງຂໍ້ມູນສໍາຮອງ ເຊັ່ນ ວັດຈະນານຸກົມພາສາມາລາກາຊີ-ອັງກິດ (Malagasy-English Dictionary) ແລະ ວັດຈະນານຸກົມ ລາວ-ອັງກິດ ທີ່ໄດ້ມາດຕະຖານ. ນອກຈາກນີ້ ການສຶກສາຄັງຂໍ້ມູນພາສາ (Corpus) ຫຼື ການຄົ້ນຫາເອກະສານທີ່ເຄີຍມີການແປແລ້ວໃນອະດີດ ເຊັ່ນ ເອກະສານຂອງອົງການສະຫະປະຊາຊາດ (UN) ຫຼື ອົງການຈັດຕັ້ງສາກົນ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ເຫັນຕົວຢ່າງການແປຄໍາສັບສະເພາະ ແລະ ຮູບແບບປະໂຫຍກທີ່ເປັນທາງການ ເຮັດໃຫ້ວຽກງານການແປມີຄວາມເປັນມືອາຊີບ ແລະ ມີຄວາມຖືກຕ້ອງຕາມມາດຕະຖານສາກົນຫຼາຍຂຶ້ນ.
ເຄັດລັບ ແລະ ຄໍາແນະນໍາສໍາລັບການແປທີ່ມີປະສິດທິພາບ
- ຢ່າແປແບບຄໍາຕໍ່ຄໍາ: ເນື່ອງຈາກຄວາມແຕກຕ່າງຂອງໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ SVO ແລະ VOS ໃຫ້ນັກແປອ່ານຈົນເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກທັງໝົດກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຮຽບຮຽງໃໝ່ໃນພາສາປາຍທາງ.
- ນໍາໃຊ້ພາສາກາງ (Pivot Language): ເນື່ອງຈາກແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ ແລະ ວັດຈະນານຸກົມ ລາວ-ມາລາກາຊີ ໂດຍກົງມີໜ້ອຍຫຼາຍ, ການໃຊ້ພາສາຝຣັ່ງ ຫຼື ພາສາອັງກິດ ເປັນສື່ກາງໃນການກວດສອບຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງຄໍາສັບ ແລະ ສໍານວນ ຈະຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນຄວາມຜິດພາດໄດ້ເປັນຢ່າງດີ.
- ຄໍານຶງເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງທາງພູມສາດ: ຫຼີກເວັ້ນການໃຊ້ສໍານວນປຽບທຽບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພູມສັນຖານທ້ອງຖິ່ນຂອງລາວ ເຊັ່ນ ພູຜາປ່າດົງ ຫຼື ແມ່ນໍ້າຂອງ ຫາກຕ້ອງແປໃຫ້ຄົນມາລາກາຊີອ່ານ ຄວນປ່ຽນເປັນການປຽບທຽບທົ່ວໄປທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍກວ່າ.
- ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Review): ທຸກຄັ້ງທີ່ແປເອກະສານສໍາຄັນ ຄວນມີການສົ່ງໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາມາລາກາຊີກວດສອບຄືນ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າພາສາທີ່ໃຊ້ມີຄວາມເປັນທໍາມະຊາດ ແລະ ບໍ່ມີການແປທີ່ແຂງກະດ້າງ.
ການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາມາລາກາຊີ ແມ່ນຂະບວນການທີ່ຕ້ອງອາໄສຄວາມລະອຽດອ່ອນສູງ ບໍ່ພຽງແຕ່ດ້ານໄວຍາກອນເທົັ້ນແຕ່ຍັງລວມເຖິງຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຈິດວິນຍານ ແລະ ວັດທະນະທໍາຂອງທັງສອງຊາດ. ການນໍາໃຊ້ເຕັກນິກທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ການກວດສອບຢ່າງເປັນລະບົບ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜົນງານການແປມີຄວາມສົມບູນແບບ ແລະ ສື່ສານໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບສູງສຸດ.