די קונסט פֿון איבערזעצן צווישן צוויי שפּראַכן וואָס געהערן צו אינגאַנצן פֿאַרשיידענע שפּראַך-משפּחות איז תּמיד אַ קאָמפּליצירטע און פֿאַרכאַפּנדיקע אַרויספֿאָדערונג. איבערזעצן פֿון ייִדיש – אַ גערמאַניש-סעמיטישע היברידע שפּראַך מיט טיפֿע אייראָפּעיִשע און ייִדישע קולטור-וואָרצלען – אויף מאַראַטהי – אַן אינדאָ-אַרישע שפּראַך וואָס ווערט גערעדט פֿון צענדליקער מיליאָנען מענטשן אין דעם אינדישן שטאַט מאַהאַראַשטראַ – פֿאָדערט ניט נאָר אַ טיפֿע קענטשאַפֿט פֿון די ווערטערבוך-דעפֿיניציעס, נאָר אויך אַן אמתע פֿאַרשטענדעניש פֿון די סינטאַקטישע, קולטורעלע און געזעלשאַפֿטלעכע קאָנטעקסטן פֿון ביידע וועלטן.
די סטרוקטורעלע און סינטאַקטישע אַרויספֿאָדערונגען
די ערשטע און הויפּט-אַרויספֿאָדערונג פֿאַר יעדן איבערזעצער וואָס אַרבעט מיט דער פּאָר ייִדיש-מאַראַטהי ליגט אין דער גרונט-סטרוקטור פֿון די זאַצן. ייִדיש, ווי אַ מערב-גערמאַנישע שפּראַך, פֿאָלגט אין מערסטע פֿאַלן דעם פֿונדאַמענטאַלן V2-פּרינציפּ (Verb-Second), וווּ דאָס קאָניוגירטע ווערב פֿאַרנעמט תּמיד דעם צווייטן אָרט אין אַ פּשוטן זאַץ, בשעת דער סוביעקט קען שטיין פֿאַר אָדער נאָך אים. פֿון דער אַנדערער זײַט, איז מאַראַטהי אַ שטרענגע SOV-שפּראַך (Subject-Object-Verb), וווּ דאָס ווערב קומט כּמעט תּמיד אין דעם גאַנצן סוף פֿון דעם זאַץ.
למשל, אַ פּשוטער זאַץ אויף ייִדיש ווי: "דער שרײַבער לייענט דאָס בוך" מוז אויף מאַראַטהי איבערגעבויט ווערן ווי: "דער שרײַבער דאָס בוך לייענט" (लेखक पुस्तक वाचतो - Lekhak pustak vachto). די דאָזיקע סטרוקטורעלע ענדערונג פֿאָדערט פֿון דעם לינגוויסט זיך אָפּצוקערן פֿון דער לינעאַרער איבערזעצונג און איבערצובויען דעם גאַנצן זאַץ פֿון דאָס נײַ אין זײַן מוח איידער ער שרײַבט עס אָפּ אויף דער ציל-שפּראַך. אויב מען פּרוּווט איבערזעצן וואָרט-ביי-וואָרט, וועט דער רעזולטאַט אויף מאַראַטהי זײַן אינגאַנצן אומפֿאַרשטענדלעך אָדער קלינגען גאָר קינסטלעך.
נאָך אַ וויכטיקער אַספּעקט איז די סיסטעם פֿון קאַסוסן און פּרעפּאָזיציעס. ייִדיש ניצט פּרעפּאָזיציעס (ווי "אין", "אויף", "מיט") וואָס שטייען פֿאַר דעם נאָמען. מאַראַטהי, פֿאַרקערט, ניצט פּאָסטפּאָזיציעס (postpositions) וואָס ווערן צוגעקלעפּט צום סוף פֿון דעם נאָמען ווי אַ סופֿיקס. דאָס פֿאָדערט אַז דער איבערזעצער זאָל מאָדיפֿיצירן דעם נאָמען צו דעם אינדירעקטן קאַסוס (oblique case) איידער ער לייגט צו די פּאָסטפּאָזיציע, וואָס מאַכט די גראַמאַטיקאַלישע קאָאָרדינאַציע סך מער קאָמפּליצירט.
קולטורעלע נואַנסן און סעמיטישע עלעמענטן אין ייִדיש
ייִדיש איז ניט בלויז אַ גערמאַנישע שפּראַך; עס איז אַ רײַכער קולטורעלער קאָקטייל וואָס אַנטהאַלט אַ גרויסן פּראָצענט העברעיִש-אַראַמישע ווערטער (לשון-קודש), ווי אויך סלאַווישע עלעמענטן. די דאָזיקע ווערטער טראָגן אָפֿט מאָל מיט זיך טיפֿע רעליגיעזע, פֿילאָסאָפֿישע און היסטאָרישע באַדײַטונגען וואָס האָבן ניט קיין דירעקטן עקוויוואַלענט אין דער אינדישער קולטור און אין דער מאַראַטהי שפּראַך.
פֿאַרשיידענע באַגריפֿן ווי "שבת" (Sabbath), "מיצווה" (commandment/good deed), אָדער "נשמה" (soul) מוזן איבערגעזעצט ווערן מיט גרויס פֿאָרזיכטיקייט. אויף מאַראַטהי קען מען ניצן ווערטער מיט סאַנסקריט-וואָרצלען צו עקוויוואַלירן רוחניותדיקע באַגריפֿן, אָבער מען מוז זײַן אָפּגעהיט ניט צו פֿאַרלירן דעם ספּעציפֿישן ייִדישן טעם. פֿאַר דעם וואָרט "נשמה", למשל, קען מען ניצן דאָס מאַראַטהי וואָרט "आत्मा" (Atma), אָבער פֿאַר מער ספּעציפֿישע ייִדישע באַגריפֿן ווי "צדקה" (charity מיט אַ רעליגיעזן חוב), איז אָפֿט מאָל בעסער צו ניצן דאָס מאַראַטהי וואָרט "दान" (Daan) אָדער אָנשרײַבן דאָס וואָרט אין טראַנסליטעראַציע און צוגעבן אַ קורצע דערקלערונג פֿאַרן אינדישן לייענער.
דערצו האָט מאַראַטהי אירע אייגענע קולטורעלע און רעליגיעזע אייגנשאַפֿטן, באַאײַנפֿלוסט פֿון הינדואיזם, איסלאַם און אינדישער פֿילאָסאָפֿיע. אַ געראָטענער איבערזעצער מוז געפֿינען דעם גאָלדענעם מיטל-וועג וווּ די קולטור פֿון מקור ווערט ניט אָנגעוואָרן, אָבער די ציל-שפּראַך בלײַבט נאַטירלעך און צוגענגלעך פֿאַר די לייענער אין מאַהאַראַשטראַ.
די סיסטעם פֿון העפֿליכקייט און רעגיסטערס
אַ וויכטיקער גראַמאַטיקאַלישער און סאָציאָלאָגישער חילוק צווישן די צוויי שפּראַכן ליגט אין די דרגות פֿון העפֿליכקייט. בשעת ייִדיש ניצט די צוויי פֿאָרעמס "דו" (פֿאַר נאָענטע און ייִנגערע) און "איר" (פֿאַר העפֿלעכקייט און מערצאָל), פֿאַרמאָגט מאַראַטהי אַ פֿיל מער קאָמפּליצירטע סיסטעם פֿון פּראָנאָמינס און ווערב-ענדיקונגען צו אויסדריקן כּבוד און סאָציאַלע דיסטאַנץ.
אין מאַראַטהי זענען פֿאַראַן דריי הויפּט מדרגות פֿאַרן צווייטן פּערזאָן:
- तू (Tu): אינפֿאָרמאַל, גענוצט פֿאַר זייער נאָענטע פֿרײַנד, קינדער אָדער גאָט (ענלעך צו "דו" אויף ייִדיש).
- तुम्ही (Tumhi): העפֿלעך אָדער מערצאָל, גענוצט פֿאַר עלטערע אָדער קאָלעגעס (ענלעך צו "איר" אויף ייִדיש).
- आपण (Aapan): גאָר העפֿלעך און פֿאָרמאַל, גענוצט פֿאַר זייער חשובֿע מענטשן אָדער אין גאָר פֿאָרמאַלע סיטואַציעס.
די העפֿליכקייט-דרגה באַאײַנפֿלוסט ניט נאָר דעם פּראָנאָמין, נאָר אויך די גאַנצע קאָניוגאַציע פֿונעם ווערב אין זאַץ. דער איבערזעצער מוז דעריבער פֿאַרשטיין דעם קאָנטעקסט פֿון די באַציִונגען צווישן די פּערסאָנאַזשן אָדער דעם שרײַבער און דעם לייענער אין ייִדיש, כדי צו קלײַבן די ריכטיקע מאַראַטהי פֿאָרעם.
פּראַקטישע עצות פֿאַרן איבערזעצונג-פּראָצעס
כדי צו דערגרייכן אַ הויכע קוואַליטעט פֿון איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף מאַראַטהי, זענען פֿאַראַן עטלעכע פּראַקטישע סטראַטעגיעס וואָס יעדער פּראָפֿעסיאָנעלער איבערזעצער דאַרף קענען און ניצן:
- בנין פֿון אַ גלאָסאַר: איידער מען הייבט אָנצוהייבן די אַרבעט, מוז מען שאַפֿן אַ ליסטע פֿון ספּעציפֿישע טערמינען – ספּעציעל ייִדישע קולטור-ווערטער און גראַמאַטיקאַלישע סטרוקטורן – און באַשטימען זייערע קאָנסיסטענטע מאַראַטהי עקוויוואַלענטן. ווערטערביכער צווישן די צוויי שפּראַכן זענען כּמעט ניט פֿאַראַן, דעריבער מוז מען אָפֿט מאָל ניצן דריטע שפּראַכן ווי ענגליש אָדער העברעיִש ווי אַ בריק.
- ווערב-פּאָזיציע אָפּהיטונג: ווען מען איבערזעצט לאַנגע און קאָמפּליצירטע ייִדישע זאַצן מיט סובאָרדינירטע קלאַוזעס, מוז מען זײַן אָפּגעהיט ניט צו פֿאַרלירן דעם סוביעקט און דאָס ווערב. אין מאַראַטהי וועט דאָס הויפּט-ווערב שטענדיק וואַרטן ביזן סוף, וואָס פֿאָדערט אַ גאַנצע איבערקערעניש פֿון דער זאַץ-לאָגיק.
- אָפּהיטן דעם טאָן: אויב דער אָריגינעלער ייִדישער טעקסט איז געשריבן אין אַן עמאָציאָנעלן אָדער הומאָריסטישן טאָן, מוז מען געפֿינען די פּאַסיקע מאַראַטהי אידיאָמען וואָס דריקן אויס די זעלבע געפֿילן, אַנשטאָט פֿון טרוקענע ווערטערבוך-איבערזעצונגען.
די באַדײַטונג פֿון סלאַווישע און רעגיאָנאַלע השפּעות פֿון ייִדיש
ייִדיש איז ניט איינציק; זי האָט פֿאַרשיידענע דיאַלעקטן (ליטוויש, פּויליש, אוקראַיִניש) וואָס האָבן באַאײַנפֿלוסט די לעקסיק און די אויסדריקן. אַן איבערזעצער דאַרף קענען דערקענען צי אַ וואָרט קומט פֿון אַ סלאַווישן מקור (למשל, "כאָטש", "טאַטע", "באָבע") אָדער צי עס איז אַ ריין גערמאַניש וואָרט, ווײַל דאָס קען ענדערן דעם סטיל פֿון דעם זאַץ. מאַראַטהי, פֿון איר זײַט, פֿאַרמאָגט אויך אַ רײַכע גרופּע פֿון לעקסיקאַלע השפּעות פֿון פּערסיש און אַראַביש (דורך היסטאָרישע קאָנטאַקטן), וואָס קענען מאָל דינען ווי אַ גוטער פֿילטער פֿאַר מער פֿאָרמאַלע אָדער פּאָעטישע טעקסטן.
סוף-כל-סוף, די איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף מאַראַטהי איז אַ בריק צווישן צוויי גאָר פֿאַרשיידענע אָבער גלײַך רײַכע גײַסטיקע וועלטן. מיט געדולד, קולטורעלער סענסיטיוויטעט און טעכנישער מײַסטערשאַפֿט קען דער איבערזעצער שאַפֿן אַ ווערק וואָס רעדט דירעקט צום האַרצן פֿונעם מאַראַטהי-לייענער, בשעת עס היט אָפּ די נשמה און דעם ייִדישן גײַסט פֿונעם אָריגינאַל.