Go fetolela dipuo ke tiro e e tlhokang botswerere, kitso e e tseneletseng ya puo e go fetolelwang go tswa mo go yona (puo ya tshimologo) le puo e go fetolelwang mo go yona (puo ya target). Fa re bua ka go fetolela go tswa mo puong ya Setswana go ya mo go ya Se-Swahili (Kiswahili), re bua ka go golaganya dipuo tse pedi tse di tswang mo lapeng le le lengwe la dipuo—dipuo tsa Se-Bantu. Le fa go ntse jalo, dipuo tse di na le dipharologanyo tse di bonolo le tse di raraaneng tse mofetoleli a tshwanetseng go di ela tlhoko go netefatsa gore molaetsa o fetisiwa ka botlalo le ka boammaaruri.
Kaelo eno e tlhalosa ka botlalo dintlha tse di botlhokwa tsa thulaganyo eno, e tlamela ka mekgwa e e molemo, mme e supa dikgwetlho tse di tlwaelegileng mmogo le ka fa di ka fenywang ka teng. Seno se tla helping baranolodi go tokafatsa boleng jwa ditiro tsa bone le go netefatsa gore ditshebeletso tsa bone di fitlhelela maemo a a kwa godimo a a tlhokegang mo mebarakeng ya boditshababa ya gompieno.
Ditshwano tsa Thutapuo: Dithopha tsa Maina le Ditumelano
Ntlha ya ntlha e e nolofatsang go fetolela magareng ga Setswana le Se-Swahili ke gore dipuo tseno ka bobedi di arogana kagego e e tshwanang ya thutapuo ya Se-Bantu. Se se tlhagelelang thata ke kagego ya dithopha tsa maina (noun classes). Mo Setswaneng, re na le dithopha tse di farologaneng jaaka lephata la batho (Motho/Batho), la ditlhare (Setlhare/Ditlhare), le tse dingwe. Se-Swahili le sona se na le kagego eno e e bidiwang 'ngeli'. Ka sekai:
- Setswana: Motho yo o tsamayang (Class 1)
- Se-Swahili: Mtu anayetembea (Class 1 - Ngeli ya A-WA)
Ka gonne kagego eno e a tshwana, mofetoleli a ka kgona go tlhaloganya bonolo kagego ya lefoko le go latelana ga ditsofaladi (concords) mo puong e nngwe. Le fa go ntse jalo, go botlhokwa go lemoga gore thulaganyo ya Se-Swahili ya dithopha tsa maina e na le dipharologanyo tse di rileng mo go tse di mo Setswaneng. Ditumelano tsa thutapuo mo go Se-Swahili di ka tlhoka kelotlhoko e e rileng go netefatsa gore go se ka ga nna le diphoso mo kagegong ya mafoko a a kopantsweng.
Kwalelo ya Mafoko: Thulaganyo ya go Kopanya le go Kgaoganya
Pharologanyo e nngwe e e tlhokang tlhokomelo e e tseneletseng ke mokgwa wa go kwala mafoko (orthography). Setswana se dirisa thulaganyo ya go kgaoganya mafoko (disjunctive orthography). Seno se raya gore mafoko a a jaaka ditlhalosi tsa nako, baemedi, le madiri a kwalwa a kgaogantswe ka ditsela tse di farologaneng. Ka fa letlhakoreng le lengwe, Se-Swahili se dirisa thulaganyo ya go kopanya mafoko (conjunctive orthography), mo dintlha tseno di kopantshiwang go bopa lefoko le le lengwe fela le le leele.
Ela tlhoko sekai se se latelang se se bontshang phapang eno ka botlalo:
- Setswana (Go kgaoganya): Ke tla go thusa (Mafoko a le mane a a kgaoganyeng).
- Se-Swahili (Go kopanya): Nitakusaidia (Lefoko le le lengwe fela le le kopantseng sekaomedi sa ntlha 'ni-', seka-nako 'ta-', seka-sedirwa 'ku-', le lediri 'saidia').
Fa mofetoleli a sa ela tlhoko mokgwa ono, o ka nna a kwala Se-Swahili ka tsela e e kgaoganeng e e sa amogelesegeng ka fa tlase ga melao ya mokwalo ya puo eo. Seno se tlhoka gore moranolodi a boloke kelello e e bulegileng mme a tlhaloganye ka mo go tseneletseng melao ya kagego ya mopeleto ya dipuo tseno ka bobedi.
Tlhotlheletso ya Dipuo tse dingwe le Tlotlofoko
Ntlha e e farologanyang dipuo tseno di le pedi fela thata ke tlotlofoko (vocabulary) e e adimilweng mo dipuong tse e seng tsa Se-Bantu. Se-Swahili se na le tlhotlheletso e kgolo thata ya puo ya Searabeng (Arabic) ka ntlha ya ditso tsa kgwebo mo losing la lewatle la Botlhaba jwa Aferika. Mafoko a le mantsi a Se-Swahili a a amanang le dipalo, bodumedi, le thuto a tswa mo Searabeng. Ka fa letlhakoreng le lengwe, Setswana se na le mafoko a a adimilweng thata mo Sekgoeng (English) le mo Seburu (Afrikaans) ka ntlha ya ditso tsa bokolone mo borwa jwa Aferika.
Fa o fetolela, o tshwanetse go ela tlhoko dipharologanyo tseno tsa tlotlofoko. Lentswe le le ka tswang le lebega le tlhamaletse mo Setswaneng le ka tlhoka gore le ranolwe ka tsela e e kgethegileng mo Se-Swahiling go ela tlhoko setso le tumelo ya batho ba ba buang puo eo. Ka sekai, mafoko a a amanang le mekgwa ya botshelo, madi, le ditiro tsa semmuso a ka tlhoka phapang e e rileng ya botlhalosi:
- Setswana: Sekolo (go tswa mo puong ya Seburu 'skool')
- Se-Swahili: Shule (go tswa mo puong ya Sejeremane 'schule') kapa Chuo (lefoko la Se-Bantu la tlholego)
Kanamo eno ya mafoko a a adimilweng e supa gore mofetoleli o tshwanetse go nna le kitso e e tseneletseng ya ditso ka bobedi go kgetha lentswe le le maleba le le tla tlhaloganyesegang sentle ke babadi ba Se-Swahili kwa ntle ga go tlhola tlhakatlhano epe ya puo.
Tsela ya go Fetolela Diema le Maele
Diema le maele ke pelo ya puo nngwe le nngwe ya Se-Bantu. Tsona di rwele botlhale le boammaaruri jwa setso jo bo fetisitsweng go tswa kokomaneng go ya mo go e nngwe. Fa o fetolela diema go tswa mo Setswaneng go ya mo Se-Swahiling, go ranola ka go tlhamalatsa (literal translation) go ka nna kotsi fela thata. Lefoko ka lefoko le ka tlhoka tlhaloso mme molaetsa wa boammaaruri wa latlhega.
Mofetoleli yo o nang le botswerere o batla seema se se lekanang (equivalent idiom) mo puong ya bobedi se se fetisang molaetsa o o tshwanang o dirisa ditshwantsho tsa puo tse di tlwaelegileng mo setsong sa puo eo. Sekai se se latelang se bontsha tsela eno:
- Setswana: Lore lo lo tshetshe lo koba lo sa aroganya (Seno se kaya gore bana ba tshwanetse go rutwa kgotsa go kgalemelwa fa ba sa le babotlana).
- Se-Swahili: Mofetoleli a ka se ranole lefoko ka lefoko, mme o tla dirisa seema se se rutilweng jaaka: Samaki mkunje angali mbichi (Lese tlhapi e obegang e sa ntse e le ncha).
Go dirisa mekgwa e e jaalo ya 'transcreation' (go fetolela ka go bopelela sefaong sa setso) go netefatsa gore molaetsa ga o latlhegelwe ke lentswe le seriti sa one sa tlholego. Mofetoleli o tshwanetse go kgetha mafoko a a tla amogelwang ka tsela e e utlwalang sentle ke bareetsi le babadi ba Se-Swahili.
Dikgakololo tse di Botlhokwa tsa go netefatsa Boleng
Go tokafatsa boleng jwa ditiro tsa gago tsa go fetolela magareng ga Setswana le Se-Swahili, latela dintlha tse di latelang tsa botlhokwa tsa go lekola ditiro tsa gago:
- Netefatsa Kagego ya Lefoko le Leamanyi: Netefatsa gore ditsofaladi (subject/object concords) di tsamaelana sentle le dithopha tsa maina tsa Se-Swahili. Diphoso tsa concord ke dingwe tsa tse di tlwaelegileng thata fa batho ba ba sa bueng Se-Swahili e le puo ya bone ya ntlha ba kwala ka yona.
- Ela Tlhoko Diphetoho tsa Mafoko a a Dirwang (Verbal Extensions): Dipuo tseno ka bobedi di dirisa mekgwa e e farologaneng ya go fetola ditlhaloso tsa madiri (verbs) ka go oketsa ditshegetso (suffixes). Ka sekai, mo Setswaneng re na le 'rekela' (go tswa go reka) mme mo Se-Swahiling go na le 'nunulia' (go tswa go nunua). Netefatsa gore o tlhaloganya kagego eno e le gore o se ka wa kopa thulaganyo.
- Dirisa Dibukantswe tse di Isegeng Tshepong: Nna le phihlelelo ya dibukantswe tsa Se-Swahili tse di kwadilweng ke baitseanape ba puo jaaka ba TUKI (Taasisi ya Uchunguzi wa Kiswahili). Seno se netefatsa gore o dirisa mafoko a a amogelesegang semmuso.
- Bala Kwalelo gape morago ga go ranola: Tlogela setlhogo se o se ranoletseng se phole lobaka lo lo rileng, mme o se bale gape o sa lebe Setswana sa tshimologo. Seno se go thusa go bona fa se-Swahili sa gago se elela sentle e bile se utlwala e le puo ya tlholego e seng phetolelo ya go gapeletsa fela.
Ka go latela mekgwa eno le go netefatsa kelotlhoko e e tseneletseng mo kagegong ya setso le thutapuo, o tla kgona go ntsha ditiro tsa phetolelo tsa boleng jo bo kwa godimo fela thata. Phetolelo e e dirilweng ka botswerere e bula ditsela tsa therisano le kgwebo magareng ga dinaga tsa Borwa le Botlhaba jwa Aferika, e godisa tirisano-mmogo le kutlwano ya ditso tsa rona tsa Se-Bantu.