១. សេចក្តីផ្តើមអំពីសារៈសំខាន់នៃការបកប្រែរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាកាហ្សាក់ស្ថាន
ការបកប្រែភាសាគឺជាស្ពានចម្លងទំនាក់ទំនង វប្បធម៌ និងពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រជាជាតិ និងប្រជាជាតិ។ នៅក្នុងបរិបទនៃការរីកចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចសកល និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាកាហ្សាក់ស្ថាន (Kazakh) កំពុងក្លាយជាតម្រូវការមួយដ៏សំខាន់ ទោះបីជាភាសាទាំងពីរនេះមានប្រភពដើម និងលក្ខណៈរចនាសម្ព័ន្ធខុសគ្នាស្រឡាងក៏ដោយ។ ភាសាខ្មែរ គឺជាសមាជិកដ៏សំខាន់នៃក្រុមភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីទិក (Austroasiatic) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ចំណែកឯភាសាកាហ្សាក់ស្ថាន គឺជាភាសាក្នុងក្រុមភាសាទួគី (Turkic) ដែលប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅក្នុងប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន និងតំបន់ជិតខាង។ ការយល់ដឹងអំពីដំណើរការ ភាពខុសគ្នាផ្នែករចនាសម្ព័ន្ធ និងគន្លឹះក្នុងការបកប្រែ នឹងជួយឱ្យអ្នកបកប្រែអាចបង្កើតស្នាដៃបកប្រែមួយដែលមានភាពត្រឹមត្រូវ ស្ទាត់ជំនាញ និងទាក់ទាញបំផុត។
២. ភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធលក្ខណៈភាសាវិទ្យា
ដើម្បីបកប្រែប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព អ្នកបកប្រែត្រូវតែយល់ដឹងអំពីភាពខុសគ្នាជាមូលដ្ឋានរវាងរចនាសម្ព័ន្ធភាសាទាំងពីរ៖
- លំដាប់ពាក្យក្នុងល្បះ (Word Order)៖ ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់ទម្រង់ល្បះ «ប្រធាន + កិរិយាសព្ទ + កម្មបទ» (Subject-Verb-Object ឬ SVO)។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាកាហ្សាក់ស្ថានប្រើប្រាស់ទម្រង់ល្បះ «ប្រធាន + កម្មបទ + កិរិយាសព្ទ» (Subject-Object-Verb ឬ SOV)។ នេះមានន័យថា នៅក្នុងភាសាកាហ្សាក់ស្ថាន កិរិយាសព្ទតែងតែស្ថិតនៅចុងបញ្ចប់នៃល្បះជានិច្ច ដែលទាមទារឱ្យអ្នកបកប្រែត្រូវរៀបចំលំដាប់គំនិតឡើងវិញទាំងស្រុង។
- ប្រភេទរូបវិទ្យាភាសា (Morphological Typology)៖ ភាសាខ្មែរជាភាសាបំបែកបំណែក ឬភាសាវិភាគ (Analytic/Isolating Language) ដែលពាក្យនីមួយៗរក្សារូបរាងដើមមិនប្រែប្រួលទៅតាមកាល ភេទ ឬចំនួននោះទេ ដោយគ្រាន់តែបន្ថែមពាក្យជំនួយ។ ប៉ុន្តែ ភាសាកាហ្សាក់ស្ថានជាភាសាតភ្ជាប់បច្ច័យ (Agglutinative Language) ដែលប្រើប្រាស់ការបន្ថែមបច្ច័យ (Suffixes) ទៅលើឫសពាក្យដើម្បីបញ្ជាក់ពីមុខងារវេយ្យាករណ៍ កាល ចំនួន ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ និងទំនាក់ទំនងរវាងពាក្យ។
- ប្រព័ន្ធស្រៈស៊ីសង្វាក់គ្នា (Vowel Harmony)៖ ភាសាកាហ្សាក់ស្ថានមានច្បាប់តឹងរ៉ឹងអំពីភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃស្រៈ ដែលបច្ច័យត្រូវតែផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ទៅតាមស្រៈនៅក្នុងឫសពាក្យ (ស្រៈខាងមុខ ឬស្រៈខាងក្រោយ)។ នេះជាចំណុចគន្លឹះដែលអ្នកបកប្រែត្រូវយកចិត្តទុកដាក់បំផុតនៅពេលសរសេរជាភាសាកាហ្សាក់ស្ថាន។
៣. បញ្ហាប្រឈមចម្បងៗក្នុងការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាកាហ្សាក់ស្ថាន
ក្នុងនាមជាអ្នកបកប្រែអាជីព ការកំណត់អត្តសញ្ញាណបញ្ហាប្រឈមគឺជាជំហានដំបូងក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយ៖
- ការបកប្រែពាក្យវប្បធម៌ និងប្រពៃណី៖ ភាសាខ្មែរសម្បូរទៅដោយពាក្យទាក់ទងនឹងពុទ្ធសាសនា របៀបរស់នៅបែបកសិកម្ម និងទំនាក់ទំនងសង្គមដែលមានឋានានុក្រម (ការប្រើប្រាស់ពាក្យរាជសព្ទ និងសង្ឃសព្ទ)។ ឯភាសាកាហ្សាក់ស្ថានវិញ មានវាក្យសព្ទយ៉ាងទូលំទូលាយទាក់ទងនឹងជីវភាពបែបពនេចរ ប្រពៃណីសេះ និងសត្វពាហនៈ ក៏ដូចជាឥទ្ធិពលសាសនាឥស្លាម និងប្រវត្តិសាស្ត្រសូវៀត។ ការស្វែងរកពាក្យសមមូលដែលសមស្របនឹងបរិបទវប្បធម៌ពិតជាការងារដ៏លំបាក។
- ការប្រើប្រាស់កាល និងទម្រង់កិរិយាសព្ទ៖ ភាសាខ្មែរមិនមានការប្រែប្រួលទម្រង់កិរិយាសព្ទទៅតាមអតីតកាល បច្ចុប្បន្នកាល ឬអនាគតកាលនោះទេ ដោយគ្រាន់តែប្រើប្រាស់ពាក្យចង្អុលបង្ហាញពេលវេលាដូចជា «បាន» «កំពុង» ឬ «នឹង»។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាកាហ្សាក់ស្ថានមានប្រព័ន្ធកាល និងទម្រង់កិរិយាសព្ទយ៉ាងស្មុគស្មាញ ដែលតម្រូវឱ្យមានការបកប្រែបច្ច័យឱ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុត ដើម្បីកុំឱ្យមានការយល់ច្រឡំអំពីពេលវេលានៃសកម្មភាព។
- ប្រព័ន្ធអក្សរ និងការសរសេរ៖ ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់អក្សរខ្មែរ ចំណែកឯភាសាកាហ្សាក់ស្ថានបច្ចុប្បន្នកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលអន្តរកាលនៃការប្រើប្រាស់អក្សរស៊ីរីលីក (Cyrillic) និងការប្តូរទៅប្រើប្រាស់អក្សរឡាតាំង (Latin)។ ការសរសេរឈ្មោះបុគ្គល ឈ្មោះទីកន្លែង ឬពាក្យបច្ចេកទេសត្រូវតែធ្វើឡើងដោយប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីធានាបាននូវការបញ្ចេញសំឡេងត្រឹមត្រូវ។
៤. ការបកប្រែសមាសធាតុពិសេស៖ លេខ កាលបរិច្ឆេទ និងរង្វាស់រង្វាល់
ការបកប្រែផ្នែកបច្ចេកទេស និងទិន្នន័យតួលេខទាមទារឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់៖
- កាលបរិច្ឆេទ និងពេលវេលា៖ នៅក្នុងភាសាខ្មែរ យើងច្រើនសរសេរថ្ងៃខែឆ្នាំតាមលំដាប់លំដោយ «ថ្ងៃទី + ខែ + ឆ្នាំ»។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅក្នុងភាសាកាហ្សាក់ស្ថាន លំដាប់លំដោយនេះអាចប្រែប្រួលទៅតាមទម្រង់ផ្លូវការ ដោយច្រើនតែដាក់ឆ្នាំនៅខាងមុខ ឬប្រើប្រាស់បច្ច័យបញ្ជាក់ឆ្នាំ (ឧទាហរណ៍៖ жыл) នៅពីក្រោយលេខឆ្នាំ។ អ្នកបកប្រែត្រូវដឹងពីរបៀបបកប្រែឈ្មោះខែឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងសមស្របទៅតាមប្រព័ន្ធប្រតិទិនរបស់ពួកគេ។
- ប្រព័ន្ធរង្វាស់រង្វាល់ និងរូបិយប័ណ្ណ៖ ប្រទេសកម្ពុជាប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធម៉ែត្រ និងរូបិយប័ណ្ណរៀល (KHR) រួមជាមួយដុល្លារអាមេរិកក្នុងប្រតិបត្តិការទូទៅ។ ចំណែកឯប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធម៉ែត្រដូចគ្នា ប៉ុន្តែរូបិយប័ណ្ណផ្លូវការគឺ តង់ហ្គេ (Tenge - KZT)។ រាល់ការបកប្រែឯកសារហិរញ្ញវត្ថុ ឬពាណិជ្ជកម្ម ត្រូវតែមានការបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់អំពីតម្លៃប្តូរប្រាក់ ឬការបំប្លែងឯកតារង្វាស់ឱ្យស្របតាមស្តង់ដារក្នុងស្រុករបស់កាហ្សាក់ស្ថាន ដើម្បីបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់អ្នកអាន។
៥. ដំណើរការបកប្រែជាជំហានៗដើម្បីធានាគុណភាព
ការបកប្រែដែលមានគុណភាពខ្ពស់មិនមែនគ្រាន់តែជាការប្តូរពាក្យមួយទៅពាក្យមួយទៀតនោះទេ ប៉ុន្តែវាជាដំណើរការដ៏ម៉ត់ចត់មួយ៖
- ជំហានទី១៖ ការវិភាគអត្ថបទដើម (Source Text Analysis)៖ មុននឹងចាប់ផ្តើមបកប្រែ អ្នកបកប្រែត្រូវអានអត្ថបទខ្មែរទាំងមូលដើម្បីយល់ពីអត្ថន័យរួម បរិបទ គោលបំណងរបស់អ្នកនិពន្ធ និងស្ទីលសរសេរ (ផ្លូវការ កំប្លែង ឬបច្ចេកទេស)។
- ជំហានទី២៖ ការស្វែងរកវាក្យសព្ទ និងការស្រាវជ្រាវ (Terminology Research)៖ បង្កើតបញ្ជីពាក្យគន្លឹះ ជាពិសេសពាក្យបច្ចេកទេស ឬពាក្យវប្បធម៌ ហើយស្វែងរកពាក្យសមមូលក្នុងភាសាកាហ្សាក់ស្ថានដែលមានន័យដូចគ្នា និងសមស្របនឹងបរិបទសង្គមរបស់គេ។
- ជំហានទី៣៖ ការបកប្រែព្រាង (Drafting)៖ ផ្ដើមបកប្រែដោយផ្ដោតលើការបញ្ជូនអត្ថន័យ និងការកែសម្រួលលំដាប់ពាក្យពីទម្រង់ SVO ទៅ SOV ដើម្បីឱ្យអត្ថបទកាហ្សាក់ស្ថានអានទៅមានភាពធម្មជាតិ និងរលូន។
- ជំហានទី៤៖ ការកែសម្រួល និងផ្ទៀងផ្ទាត់ (Editing & Review)៖ ប្រៀបធៀបអត្ថបទបកប្រែជាមួយអត្ថបទដើម ដើម្បីប្រាកដថាគ្មានព័ត៌មានណាមួយត្រូវបានបាត់បង់ ឬបកប្រែខុសឡើយ។ ដំណាក់កាលនេះក៏ផ្តោតលើការកែសម្រួលវេយ្យាករណ៍ និងភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃស្រៈក្នុងភាសាកាហ្សាក់ស្ថានផងដែរ។
- ជំហានទី៥៖ ការបន្ស៊ាំទៅនឹងវប្បធម៌ក្នុងស្រុក (Localization)៖ កែសម្រួលអត្ថបទបកប្រែឱ្យស្របទៅនឹងចំណូលចិត្ត សីលធម៌ និងទំនៀមទម្លាប់របស់ប្រជាជនកាហ្សាក់ស្ថាន ដើម្បីឱ្យពួកគេមានអារម្មណ៍ថាអត្ថបទនេះត្រូវបានសរសេរឡើងសម្រាប់ពួកគេផ្ទាល់។
៦. គន្លឹះមាសសម្រាប់អ្នកបកប្រែភាសាខ្មែរ-កាហ្សាក់ស្ថាន
ដើម្បីក្លាយជាអ្នកបកប្រែដ៏ឆ្នើមម្នាក់ អ្នកគួរតែអនុវត្តតាមគន្លឹះដូចខាងក្រោម៖
- យល់ដឹងពីប្រព័ន្ធករណី (Cases) ក្នុងភាសាកាហ្សាក់ស្ថាន៖ ភាសាកាហ្សាក់ស្ថានមានករណីចំនួន ៧ (ដូចជា Nominative, Genitive, Dative, Accusative, Locative, Ablative, Instrumental)។ ការប្រើប្រាស់បច្ច័យករណីទាំងនេះឱ្យបានត្រឹមត្រូវគឺមានសារៈសំខាន់បំផុតក្នុងការបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងរវាងនាម និងកិរិយាសព្ទ។
- ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ជំនួយការបកប្រែ (CAT Tools)៖ ប្រើប្រាស់កម្មវិធីបកប្រែអាជីពដូចជា SDL Trados, MemoQ ឬ Smartcat ដើម្បីរក្សាទុកអង្គចងចាំនៃការបកប្រែ (Translation Memory) និងគ្រប់គ្រងសទ្ទានុក្រមពាក្យឱ្យមានឯកភាពគ្នាពេញមួយអត្ថបទ។
- ការអានអក្សរសិល្ប៍ និងព័ត៌មាន៖ អ្នកបកប្រែគួរតែអានសារព័ត៌មាន អត្ថបទវិទ្យាសាស្ត្រ និងសៀវភៅអក្សរសិល្ប៍ទាំងជាភាសាខ្មែរ និងភាសាកាហ្សាក់ស្ថានជាប្រចាំ ដើម្បីពង្រីកចំណេះដឹងទូទៅ និងយល់ដឹងពីការវិវត្តនៃពាក្យពេចន៍ថ្មីៗ។
- ការសហការជាមួយអ្នកបកប្រែជនជាតិដើម (Native Speaker Collaboration)៖ ប្រសិនបើអ្នកបកប្រែមិនមែនជាជនជាតិកាហ្សាក់ស្ថានទេ ការសហការជាមួយអ្នកត្រួតពិនិត្យអត្ថបទដែលជាជនជាតិកាហ្សាក់ស្ថានដើម គឺជាគន្លឹះដ៏ល្អបំផុតដើម្បីធានាថា អត្ថបទចុងក្រោយគ្មានកំហុសឆ្គងផ្នែកភាសា និងវប្បធម៌ឡើយ។
៧. សន្និដ្ឋាន និងការប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះគុណភាព
ទោះបីជាការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាកាហ្សាក់ស្ថានមានភាពស្មុគស្មាញ និងទាមទារការខិតខំប្រឹងប្រែងខ្លាំងក៏ដោយ ក៏វានៅតែជាសកម្មភាពមួយដ៏មានតម្លៃក្នុងការលើកកម្ពស់ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ការយល់ដឹងច្បាស់ពីភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធភាសា ការអនុវត្តតាមដំណើរការបកប្រែដែលមានស្តង់ដារ និងការយកចិត្តទុកដាក់លើព័ត៌មានលម្អិតផ្នែកវប្បធម៌ គឺជាគន្លឹះដែលនាំទៅរកភាពជោគជ័យក្នុងការបកប្រែប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈខ្ពស់។