Ny tontolon'ny fandikan-teny dia tetezana mampitohy ny kolontsaina sy ny saina samihafa. Rehefa mandika teny avy amin'ny teny malagasy ho amin'ny teny albaney (gjuha shqipe) ny mpandika teny iray, dia miatrika fanamby lehibe nefa mahaliana. Ny teny malagasy, izay anisan'ny fianakaviam-piteny Aostroneziana, sy ny teny albaney, izay sampana tsy manam-paharoa ao amin'ny fianakaviam-piteny Indo-Eoropeana, dia manana fahasamihafana lalina eo amin'ny firafitry ny fitsipika, ny filaharan'ny teny, ary ny fomba fijery an'izao tontolo izao. Ity lahatsoratra ity dia manome fanadihadiana lalina momba ireo olana ara-pitsipika, ara-kolontsaina, ary ny soso-kevitra azo ampiharina mba hahazoana dikanteny tonga lafatra sy mahomby.
1. Ny Filaharan'ny Teny ao anatin'ny Fehezanteny: VOS manoloana ny SVO
Ny iray amin'ireo fahasamihafana misongadina indrindra eo amin'ny teny malagasy sy ny teny albaney dia ny filaharan'ny mpikambana fototra ao amin'ny fehezanteny (word order). Ny teny malagasy dia fantatra amin'ny firafitry ny VOS (Matoanteny - Fameno - Mpanao). Ohatra, amin'ny fehezanteny hoe "Mihinana vary ny zaza", ny matoanteny ("mihinana") no loha-fehezanteny, arahin'ny fameno ("vary"), ary ny mpanao ("ny zaza") no any amin'ny farany.
Mifanohitra amin'izany, ny teny albaney dia mampiasa ny rafitra SVO (Mpanao - Matoanteny - Fameno) ho firafitra fototra, na dia afaka miovaova ihany koa aza izany noho ny fisian'ny fiovan'ny teny arakaraka ny anjara asa (declension). Raha adika mivantana io ohatra io amin'ny teny albaney, dia lasa "Fëmija ha riz" (Ny zaza mihinana vary). Ny mpandika teny dia tsy maintsy mahay mandanjalanja sy manova tanteraka ny firafitry ny fehezanteny mba tsy hisian'ny fehezanteny hafahafa sy tsy ara-pototra amin'ny teny albaney. Ny fitazonana ny filaharana malagasy ao amin'ny dikan-teny albaney dia mety hahatonga ny lahatsoratra ho sarotra takarina na tsy misy dikany mihitsy.
2. Ny Fahasamihafan'ny Rafitry ny Anarana: Ny Famenoana sy ny Rasa (Grammatical Cases)
Ny teny albaney dia fiteny synthetic izay mampiasa rafitra fiovan'ny anarana araka ny rasa (cases). Manana tsiny na endrika dimy lehibe ny teny albaney: ny Nominative (emërore), Genitive (gjinore), Dative (dhanore), Accusative (kallëzore), ary ny Ablative (rrjedhore). Ny endriky ny anarana dia miovaova arakaraka ny anjara asany ao amin'ny fehezanteny, ary misy koa ny mahasamihafa ny endrika voafaritra (definite) sy ny tsy voafaritra (indefinite).
Ny teny malagasy kosa dia tsy manana io rafitra fiovan'ny anarana io. Ny anjara asan'ny teny dia faritry ny toerana misy azy ao amin'ny fehezanteny na amin'ny alalan'ny mpampiankin-teny (prepositions) toy ny "ho an'i", "amin'ny", na "an'ny". Noho izany, rehefa mandika teny malagasy ho amin'ny teny albaney, ny mpandika teny dia tsy maintsy mamantatra tsara ny fifandraisan'ny teny tsirairay mba hisafidianana ny endrika ara-pitsipika sy ny fiafaran'ny anarana mety amin'ny teny albaney. Ohatra, ny mpampiankin-teny malagasy hoe "an'ny" dia matetika mitaky ny fampiasana ny endrika Genitive (gjinore) amin'ny teny albaney, izay mitaky koa ny mpanampy manokana toy ny "i", "e", "të", na "së".
3. Ny Rafitry ny Matoanteny sy ny Lasa ary ny Hoavy
Ny rafitry ny matoanteny malagasy dia mifototra betsaka amin'ny tovona (prefixes), tsofoka (infixes), ary fiafaran-teny (suffixes) mba hanehoana ny feo (voice) sy ny fotoana (tense). Ny feo telo lehibe (mpanao, iharan'ny asa, ary fitaovana na circumstantial) dia manana anjara asa lehibe amin'ny fifantohan'ny fehezanteny.
Ao amin'ny teny albaney, ny matoanteny dia miovaova endrika arakaraka ny mpanao (person), ny isany (singular/plural), ny fomba (mood), ary ny fotoana (tense). Ny teny albaney dia manana rafitra conjugation sarotra be izay mizara ho vondrona maromaro. Ho fanampin'izay, ny teny albaney dia manana fomba matoanteny manokana antsoina hoe "mënyra habitore" (admirative mood), izay ampiasaina hanehoana hagagana na tsy finoana – rafitra izay tsy misy mivantana amin'ny teny malagasy fa mila adika amin'ny alalan'ny fomba fiteny na mpamaritra amin'ny teny malagasy. Ny mpandika teny dia tsy maintsy mahay misafidy ny fotoana sy ny fomba matoanteny albaney mifandraika indrindra amin'ny hevitra tiana hampitaina amin'ny teny malagasy.
4. Ny Mpanoritra Voafaritra sy ny Mpamari-toetra
Ao amin'ny teny malagasy, ny mpanoritra "ny" dia apetraka eo alohan'ny anarana mba hanehoana fa voafaritra ilay zavatra resahina. Amin'ny teny albaney kosa, ny mpanoritra voafaritra dia apetraka any amin'ny faran'ny anarana ho toy ny tovana (postposed definite article). Ohatra:
- Teny malagasy: ny boky
- Teny albaney: libri (boky = libër, ny boky = libri)
Ary koa, ny mpamari-toetra amin'ny teny albaney matetika dia arahin'ny mpanampy mampitohy (link article) toy ny "i", "e", "të" izay mifanaraka amin'ny lahy sy ny vavy ary ny isan'ny anarana mifandray aminy. Ny mpandika teny dia tsy maintsy mitandrina fatratra amin'ity fifanarahana ara-pitsipika ity mba tsy hisian'ny fahadisoana tsipelina sy fitsipi-pitenenana izay manimba ny fahatsaran'ny lahatsoratra nadika.
5. Ny Kolontsaina, ny Fomba fiteny, ary ny Fampitoviana Hevitra
Tsy misy dikanteny mahomby raha tsy misy fahatakarana ny kolontsaina. Ny teny malagasy dia feno ohabolana, hainteny, ary fomba fiteny izay mifototra amin'ny fiainana ambanivohitra, ny fifandraisana ara-tsosialy (fihavanana), ary ny finoana ny razana. Ny fandikana mivantana (literal translation) an'ireo dia tsy hitondra hevitra mazava ho an'ny mpamaky albaney.
Ohatra, ny teny malagasy hoe "fihavanana" dia tsy manana dika tokana amin'ny teny albaney. Mety hidika izany hoe "miqësi" (fihavanana/fifandraisana tsara), "harmoni shoqërore" (fifandraisana mirindra eo amin'ny fiaraha-monina), na "lidhje familjare" (fifandraisam-pianakaviana) arakaraka ny zava-drehetra manodidina azy. Ny teny albaney koa dia manana ny soatoavina ara-kolontsaina lehibe toy ny "Besa" (teny nomena na fianianana), izay tsy maintsy hazavaina na adika amin'ny teny malagasy manakaiky ny heviny raha toa ka misy lahatsoratra avy amin'ny teny albaney adika ho amin'ny teny malagasy.
6. Soso-kevitra sy Paikady ho an'ny Dikanteny tonga lafatra
Mba hahazoana vokatra tsara sy matihanina amin'ny fandikan-teny eo amin'ireo fiteny roa ireo, ireto misy paikady vitsivitsy azo ampiharina:
- Aza adika teny isan-teny: Mifantoha amin'ny hafatra sy ny hevitra ankapobeny fa nefa aza mifamatotra amin'ny teny tsirairay. Ny fandikana ara-bakiteny dia matetika mitondra ho amin'ny fahadisoan-kevitra.
- Halakaty ny fitsipi-pitenenana albaney: Ataovy azo antoka ny fifehezana ny rafitra fiovan'ny anarana (declensions) sy ny conjugation amin'ny teny albaney mba tsy ho simba ny firafitry ny lahatsoratra.
- Ampiasao ny fomba fampitahana kolontsaina: Mitadiava ohabolana na fomba fiteny albaney izay manana hevitra mitovy amin'ny ohabolana malagasy tiana adika, toy izay handika azy ara-bakiteny.
- Famakiana sy fanitsiana lahatsoratra: Rehefa vita ny fandikan-teny, dia ilaina foana ny mamaky azy io amin'ny maha-lahatsoratra albaney azy fotsiny mba hahazoana antoka fa mikoriana tsara sy voajanahary ny fomba fiteny.
Ny fandikana teny eo amin'ny teny malagasy sy ny teny albaney dia mitaky ezaka ara-tsaina sy ara-kolontsaina lehibe. Amin'ny alalan'ny fampiharana ireo paikady voalaza etsy ambony ireo, ny mpandika teny dia afaka miantoka fa ny hafatra dia ampitaina amim-pahitsiana, amim-panajana ny kolontsaina, ary amin'ny fomba fiteny voajanahary indrindra ho an'ny mpamaky albaney.