O le faaliliuga o se faatufugaga loloto e le gata ina aofia ai le suia o upu mai le isi gagana i le isi gagana, ae o le feaveaʻiina o le agaga, aganuu, ma le uiga moni o loʻo i tua o na upu. Pe a tatou talanoa e uiga i le faaliliuga mai le gagana Samoa i le gagana Tagalog, o loo tatou vaavaai i ni gagana se lua o loo iai se sootaga faasolopito loloto ona o lo laua aiga tutusa, o le aiga o gagana a le Ausetonisia (Austronesian). E ui ina iai ni upu tutusa, o loo iai foi ni eseesega matua lavelave i le faatulagaga o le kalama ma le faaalia o lagona faaleaganuu o loo manaomia ai se tomai faapitoa mai le tagata faaliliu tomai.
O le Fesootaiga Faasolopito ma le Aiga o Gagana Ausetonisia
Ina ia malamalama i le faagasologa o lenei faaliliuga, e taua tele le iloiloina o lo laua tupuaga tutusa. O le gagana Samoa (o se gagana a le Polenisia) ma le gagana Tagalog (o se gagana o loo tautalagia i Filipaina) o loʻo fefaʻasoaaʻi ni upu faavae e faigofie ai ona iloa o lo laua tupuaga e tasi. O lenei sootaga faale-gagana e aumaia ai se fesoasoani tele i le faaliliuga o nisi o manatu masani ma upu faavae. Mo se faataitaiga:
- Mata: O le upu Samoa o le "mata" (eye) o le "mata" foi lea i le gagana Tagalog.
- Lima: O le "lima" (hand/five) o le "lima" foi lea i le Tagalog mo le numera lima.
- Langi: O le "lagi" (sky) i le faa-Samoa o le "langit" lea i le faa-Tagalog.
- Iʻa: O le upu "iʻa" (fish) i le faa-Samoa o le "isda" lea i le faa-Tagalog.
E ui lava i nei upu tutusa, o le faaliliuga faapolofesa e le mafai ona faalagolago na o nei sootaga. O le evolusione o gagana taitasi i le faagasologa o senituri ua aumaia ai ni suiga tetele i le uiga o upu ma le faaaogaina o ia upu i totonu o fuaiupu. O le mea lea, e tatau ai i le tagata faaliliu ona faaeteete ina neʻi faaseseina o ia e nei upu foliga tutusa ae ua eseese o latou faaaogaina i nei aso.
O Luitau o le Wetega-Gagana ma le Fausaga o Fuaiupu i le Gagana Samoa ma le Tagalog
O se tasi o luitau sili ona faigata i le faaliliuina o tusitusiga mai le faa-Samoa i le faa-Tagalog, o le faatulagaga lea o le kalama (syntax). O le gagana Samoa o se gagana e masani ona mulimulitaʻi i le faatulagaga o le Veape-Tagata-Mea (VSO - Verb-Subject-Object). Mo se faataitaiga: "E faitau e le teine le tusi." O iinei, o le veape (faitau) o loo muamua, sosoo ai ma le tagata o loo faia le gaoioiga (le teine), ona sosoo ai lea ma le mea o loo faia i ai le gaoioiga (le tusi).
I le gagana Tagalog, o loo amata foi fuaiupu i le veape i le tele o taimi, ae o loo iai se faiga faigata tele e taʻua o le "Focus System" po o le "Austronesian Alignment". O lenei faiga e manaomia ai le faaaogaina o ni viga (affixes) faapitoa i le veape (e pei o le -um-, mag-, i-, -in-, po o le -an) e faailoa ai po o fea o le fuaiupu o loo ave i ai le faamamafa autu. O lenei mea e mafai ona suia atoa ai le uiga o le fuaiupu pe a le saʻo le faaaogaina. O le faaliliuga saʻo e manaomia ai le malamalama lelei pe faapefea ona fetuunai le tagata o le fuaiupu (actor) ma le mea o loo aafia (object) ina ia fetaui ma le auala o loo faamamafa ai le manatu i le gagana Tagalog.
O le isi luitau o loo iai i suinauna (pronouns). O le gagana Samoa e iai suinauna faapitoa mo na o le toalua tagata (dual pronouns) e pei o le "maua", "taua", "lua", ma le "laua". E le gata i lea, o loo iai foi le eseesega i le va o le suinauna aofia ai (inclusive) ma le suinauna e le aofia ai (exclusive). O le gagana Tagalog e leai ni suinauna faapitoa mo le toalua, ae o loo iai le eseesega i le va o le "tayo" (taua/tatou) ma le "kami" (maua/matou). O le tagata faaliliu tomai e tatau ona mafai ona faaopoopo nisi upu faamalamalama i le gagana Tagalog ina ia faailoa ai le tulaga o le toalua o tagata o loo tautalagia ai i le faa-Samoa.
O le Gagana Faaaloalo ma Nuances Faaleaganuu
O le aganuu a Samoa o se aganuu e faavae i luga o le faaaloalo loloto ma le faatulagaga o matai. O lenei mea o loo atagia mai i le "gagana faaaloalo" lea e iai upu faapitoa e faaaoga mo tagata tulaga ese pe a faatusatusa i upu masani. Mo se faataitaiga, o le upu masani "ai" e suia i le "taumafa" po o le "laumalie" pe a faaaoga i se matai po o se malo faaaloalogia. O le upu "sau" e avea ma "afio mai" po o le "susū mai".
I le gagana Tagalog, o loo iai foi se faiga faapena e faaalia ai le faaaloalo, e ui lava e le o tutusa atoatoa ma le gagana faaaloalo faa-Samoa. O le faaaloalo i le faa-Tagalog e faaalia e ala i le faaaogaina o upu faapitoa e pei o le "po" ma le "opo" i le faaiuga o fuaiupu. E le gata i lea, o loo faaaoga foi le suinauna o le toatele (plural pronoun) e pei o le "kayo" (outou) pe a talanoa i se tagata e toatasi o loo fia faaali i ai le faaaloalo, po o le faaaogaina o le "sila" (latou) ma le "nila" (a latou) mo se tagata e toatasi o se tulaga maualuga. O le mea lea, pe a faaliliuina se lauga faa-Samoa po o se tusitusiga o loo faaaoga ai le gagana faaaloalo, e tatau i le tagata faaliliu ona mafai ona iloa lelei le tulaga o le tagata o loo tautala ai ma le tagata o loo faatatau i ai le tusitusiga, ina ia mafai ai ona faaaoga le auala sili ona saʻo e faaali ai le faaaloalo i le gagana Tagalog.
O Upu Faigata ona Faaliliuina Tuusaʻo i le va o le Faa-Samoa ma le Faa-Tagalog
O se tasi o vaega sili ona manaia i lenei faagasologa, o le sailia lea o ni upu e fetaui ma manatu patino faaleaganuu. E iai manatu i le faa-Samoa o loo faigata tele ona faaliliu tuusaʻo i le faa-Tagalog pe a aunoa ma se faamatalaga faaopoopo. O nisi o nei manatu e aofia ai:
- Faalavelave: O se upu Samoa e mafai ona aofia ai ni gaoioiga eseese e pei o faaipoipoga, maliu, po o ni saofai a aiga o loo manaomia ai le felagolagomai faalenuu ma tupe po o toga. I le gagana Tagalog, e mafai ona faamatala lenei tulaga e ala i le "pagtitipon ng pamilya" po o le faaaogaina o faamatalaga faaopoopo e faamanino ai le ituaiga o faalavelave o loo talanoa ai.
- Alofa: E ui ina iai upu tutusa e pei o le "pag-ibig" po o le "pagmamahal" i le faa-Tagalog, o le "alofa" i le faa-Samoa o loo aofia ai se uiga loloto o le talia lelei o tagata, le faaali o le agaalofa, ma le faasoa atu o meatotino.
- Bayanihan (Tagalog): O se manatu malosi lea i Filipaina e uiga i le felagolagomai o se nuu po o se aiga e aunoa ma se totogi mo se galuega tele. I le faa-Samoa, o lenei tulaga e mafai ona faatusatusa i le "galulue faatasi" po o le "felagolagomai" i lalo o le pulega a le nuu po o le aiga.
O le matafaioi a le tagata faaliliu o le le gata ina malamalama i le uiga o nei upu, ae ia mautinoa foi e maua se faaupuga i le gagana lona lua e aumaia ai le lagona tutusa ma le feau na fia momoli mai le gagana muamua.
Fautuaga Aoga mo le Au Faaliliu ma I latou o loo Aoaoina Gagana Pasefika
Ina ia mautinoa le maualuga ma le saʻo o le faaliliuga, o nisi nei o fautuaga taua mo i latou uma o loo galulue i lenei faiva:
- Ia Malamalama i le Siosiomaga (Context): Aua lava neʻi faaliliuina se fuaiupu e aunoa ma le faitauina o le palakalafa atoa po o le tusitusiga atoa. O le uiga o upu e mafai ona suia e tusa ai ma le autu o le tusitusiga.
- Faamamafa le Uiga Nai Lo Upu Taitasi: O le faaliliuga upu-i-le-upu (literal translation) e masani ona aumaia ai ni fuaiupu e foliga ese ma faigata ona faitauina. Ia taumafai e faaliliu le manatu atoa i se auala e masani ai le tagata faitau o le gagana o loo faaliliu i ai (Target Language).
- Fesootai ma Tagata o Loo Tautalatala Moni i na Gagana: Pe a masalosalo i se upu po o se faamatalaga, ia fesili i se tagata Samoa po o se tagata Tagalog moni. O le iloiloga faapolofesa ma le talanoa i tagata e anaina le gagana o le auala sili lea ona saʻo e faasaʻo ai ni mea sese.
- Aʻoaʻo Loo o le Tagalog "Focus" ma Veape: E taua tele le faaalu o se taimi e aʻoaʻo ai le faiga o veape a le Tagalog ina ia mautinoa le saʻo o le filifiliga o le "focus" i fuaiupu taitasi o loo tusia.
O le Taua o le Fesootaiga Autu ma le Fegalegaleaiga o Nuu ma Malo
O le faaliliuga lelei i le va o le gagana Samoa ma le gagana Tagalog o se alalaupapa taua tele lea mo le gasologa i luma o malo o le Pasefika ma Asia i Sautesasae. O le mafai ona tatou fefaasoaaʻi aʻoaʻoga, tala faasolopito, pisinisi, ma measina faaleaganuu e aumaia ai se malamalamaga loloto ma le filemu i le va o tagata. O i latou ova galulue i lenei faiva, o loo latou faia se tautua sili ona taua mo le faasaoina ma le faaaloaloina o le matagofie o a tatou gagana.