A zamanin yau da sadarwa ta mamaye duniya, fassarar harsuna daban-daban tana taka muhimmiyar rawa wajen hada kan al'adu da bunkasa kasuwanci da ilimi. Fassara tsakanin harshen Hausa, wanda yake daya daga cikin manyan harsunan Afirka ta Yamma (kuma harshen Chadic na rukunin Afroasiatic), da harshen Tswana (Setswana), wanda harshen Bantu ne da ake magana da shi a kudancin Afirka (musamman a kasashen Botswana da Afirka ta Kudu), na bukatar zurfafan fahimta da ilimi na musamman. Wannan labarin zai tattauna dalla-dalla kan dabarun fassarar, kalubale, da kuma shawarwarin da za su taimaka wa masu fassara wajen samar da fassara mai inganci da gamsarwa.
Fahimtar Tushen Harsunan Biyu: Hausa da Tswana
Kafin mai fassara ya fara aiki, yana da matukar muhimmanci ya fahimci cewa Hausa da Tswana sun fito ne daga iyalai daban-daban na harsuna. Harshen Hausa harshe ne na Afroasiatic wanda ke da tsarin sautin murya (tonal language) da kuma bambance-bambancen jinsi (gender alignment) na namiji da mace a cikin kalmomi. A gefe guda, harshen Tswana (Setswana) harshen Bantu ne wanda shi ma yake da sautin murya amma yana amfani da tsarin azuzuwan suna (noun classes) maimakon jinsi na namiji ko mace.
Wannan bambancin tsarin yana nufin cewa fassara ta kai tsaye (word-for-word translation) ba za ta taba yin aiki yadda ya kamata ba. Dole ne mai fassara ya sake gina jumloli domin su dace da tsarin nahawun kowane harshe, yayin da yake kiyaye ainihin ma'anar da marubucin farko ya yi niyyar isarwa.
Bambance-bambancen Nahawu da Kalmomi
Babban kalubale a cikin fassarar Hausa zuwa Tswana shine yadda ake tsara jumloli. Ga wasu daga cikin muhimman abubuwan da ya kamata a lura da su:
- Tsarin Azuzuwan Suna a Tswana: Harshen Tswana yana da azuzuwan suna daban-daban (noun classes) wadanda ke nuna ko suna guda ne ko jam'i, mutane ne, abubuwa ne, ko kuma dabba ce. Kowane aji yana da nasa kari na gaba (prefixes) da ke shafar fi'ili da siffofi a cikin jumla. A Hausa kuma, muna amfani da jinsi (namiji/mace) da kuma jam'i na yau da kullum.
- Sautin Murya (Tones): Harsunan biyu suna amfani da sautin murya don bambance ma'anar kalmomi da suke da haruffa iri daya. Kodayake wannan ya fi shafar magana ta baki, a cikin rubutu, mai fassara dole ne ya kasance mai lura da yanayin da aka yi amfani da kalmar domin kada ya fassara ta da wata ma'anar daban.
- Kalmomin aro (Loanwords): Harshen Hausa yana da kalmomin aro da yawa daga Larabci da kuma Turanci saboda dalilai na addini da mulkin mallaka. Harshen Tswana kuma yana da kalmomin aro daga harsunan Afrikaans da Turanci. Lokacin fassara, yana da kyau a nemo ainihin kalmar Tswana ta asali ko kuma a yi amfani da daidaitacciyar kalmar da al'umma ke amfani da ita a yanzu.
Dabarun Fassara Da Daidaiton Al'adu
Fassara ba wai kawai canza kalmomi ba ne daga wani harshe zuwa wani; tana nufin canza al'ada ce zuwa wata al'adar. Al'adun Hausawa na da nasaba da addinin Musulunci da kuma al'adun gargajiya na kasar Hausa, yayin da al'adun Batswana (masu jin Tswana) ke da nasaba da al'adun Bantu da kuma yanayin zamantakewa na kudancin Afirka.
Misali, kalmomin gaisuwa, ban girma, da karin magana suna da matukar muhimmanci a harsunan biyu. Idan aka fassara karin maganar Hausa kai tsaye zuwa Tswana, mai yiwuwa ba za ta yi ma'ana ba ga mai karatu. Don haka, mai fassara ya kamata ya nemo karin magana na Tswana wanda ke da ma'ana iri daya da na Hausa, ko kuma ya bayyana ma'anar ta hanyar da za ta dace da tunanin mai karatu.
Kuskuren Da Ya Kamata A Guje Musu
Akwai wasu kurakurai na yau da kullum da masu fassara ke tafkawa lokacin da suke aiki tsakanin wadannan harsunan biyu. Sanin wadannan kurakuran zai taimaka wajen kiyaye ingancin aiki:
- Dogaro da Fassarar Na'ura (Machine Translation): Kayan aiki kamar Google Translate na iya zama da amfani don fahimtar gaba daya, amma ba su da ikon fahimtar al'adu da nahawun harsunan Afirka yadda ya kamata. Kada a yi amfani da su ba tare da gyara da bitar kwararre ba.
- Yin watsi da Yanayin Jumla (Context): Kalma guda na iya samun ma'anoni daban-daban dangane da inda take a jumla. Don haka, yana da kyau a karanta dukkan sakin layi kafin a fara fassara kowace jumla.
- Kasa daidaita Siffofi: A harshen Tswana, siffa tana bin suna kuma tana canza kamanni dangane da ajin sunan. Rashin lura da wannan yana haifar da kuskuren nahawu wanda ke sa rubutun ya zama mara dadi ga mai karatu.
Hanyoyi da Shawarwari ga Masu Fassara
Domin zama kwararren mai fassara tsakanin Hausa da Tswana, ga wasu shawarwari da za su taimaka muku:
- Zurfafa Bincike: Koyaushe ku kasance da kamus na zamani na harsunan biyu. Haka kuma, karanta littattafai, jaridu, da kasidun ilimi a cikin harsunan Hausa da Tswana don sabunta iliminku na kalmomi da salon rubutu na zamani.
- Tuntubar Kwararru: Idan kun ci karo da wata kalma ko jumla mai wuyar fassara, ku tuntubi kwararru ko kuma masu jin harshen na asali (native speakers) domin samun daidaitacciyar ma'ana.
- Yin Bita da Gyara (Proofreading): Bayan kun kammala fassarar, ku bar rubutun ya huta na wani lokaci kafin ku dawo ku yi bitarsa. Hakan zai taimaka muku wajen gano kura-kurai da kuka tsallake lokacin da kuke cikin aikin fassarar.
- Fahimtar Manufar Rubutun: Yana da kyau ku san ko rubutun na ilimi ne, na shari'a ne, na kasuwanci ne, ko kuma na adabi. Kowane nau'in rubutu yana da nasa salon da kuma kalmomin da suka dace da shi.
A taƙaice, fassara daga harshen Hausa zuwa harshen Tswana wata kofa ce ta musamman da ke bude hanyoyin sadarwa tsakanin sassan Afirka biyu daban-daban. Ta hanyar bin dabarun da aka bayyana a sama, da kiyaye ka'idojin nahawu, da kuma kula da al'adun masu karatu, masu fassara za su iya samar da ayyuka masu inganci wadanda za su dade suna amfanar al'umma da kuma bunkasa alakar harsunan biyu.