ការបកប្រែរវាងភាសាពីរដែលមានប្រភពដើម រចនាសម្ព័ន្ធ និងប្រព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ខុសគ្នាទាំងស្រុង ដូចជាភាសាខ្មែរ និងភាសាអេស្តូនី គឺជាការងារមួយដ៏ស្មុគស្មាញ និងទាមទារនូវការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅខ្ពស់បំផុត។ ភាសាខ្មែរ ជាសមាជិកនៃអម្បូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីទិក (Austroasiatic) ដែលមានលក្ខណៈជាភាសាវិភាគ (Analytical Language) មិនមានការប្រែប្រួលទម្រង់ពាក្យ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាអេស្តូនី គឺជាសមាជិកនៃអម្បូរភាសាអ៊ូរ៉ាលីក (Uralic) ដែលជាភាសាតភ្ជាប់បច្ច័យ និងប្រែប្រួលទម្រង់ពាក្យយ៉ាងស្មុគស្មាញ (Agglutinative and Inflected Language)។ អត្ថបទនេះនឹងបង្ហាញលម្អិតអំពីដំណើរការ ភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ បញ្ហាប្រឈមផ្នែកវប្បធម៌ និងគន្លឹះសំខាន់ៗដើម្បីសម្រេចបាននូវការបកប្រែដ៏មានគុណភាពខ្ពស់ ត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់វេយ្យាករណ៍ និងមានលក្ខណៈធម្មជាតិបំផុតសម្រាប់អ្នកអានគោលដៅ។
១. ការប្រៀបធៀបរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍៖ ភាសាវិភាគ ទល់នឹង ភាសាវិភត្តិ
ភាពខុសគ្នាដ៏ធំបំផុតរវាងភាសាទាំងពីរនេះ គឺរបៀបដែលពួកគេបង្កើតអត្ថន័យ និងទំនាក់ទំនងរវាងពាក្យនៅក្នុងប្រយោគ៖
- ភាសាខ្មែរ (ភាសាវិភាគ)៖ ភាសាខ្មែរមិនមានការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ពាក្យទៅតាមកាល (Tense) ភេទ (Gender) ឬចំនួន (Number) នោះទេ។ អត្ថន័យនៃប្រយោគត្រូវបានកំណត់ដោយលំដាប់ពាក្យ (Word Order) និងការប្រើប្រាស់ពាក្យជំនួយ ព្រមទាំងបរិបទជុំវិញ។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យ "ញ៉ាំ" ឬ "ទៅ" នៅតែរក្សាទម្រង់ដដែល មិនថាអ្នកនិយាយពីអតីតកាល បច្ចុប្បន្នកាល ឬអនាគតកាល និរន្តរភាព ឬសកម្មភាពដែលបានបញ្ចប់រួចរាល់នោះឡើយ។
- ភាសាអេស្តូនី (ភាសាវិភត្តិ និងតភ្ជាប់បច្ច័យ)៖ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាអេស្តូនីប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធវិភត្តិយ៉ាងស្មុគស្មាញ ដោយមានវិភត្តិនាម (Noun Cases) រហូតដល់ទៅ ១៤ ករណី។ នេះមានន័យថា នាមមួយអាចផ្លាស់ប្តូរកន្ទុយ ឬបច្ច័យរបស់វាទៅតាមតួនាទីនៅក្នុងប្រយោគ (ដូចជា ជាប្រធាន ជាកម្មបទ ឬបង្ហាញពីទីកន្លែងជាដើម)។ លើសពីនេះ កិរិយាសព្ទរបស់ភាសាអេស្តូនីត្រូវតែបំបែក (Conjugate) ទៅតាមប្រធាន និងកាល ព្រមទាំងទម្រង់បដិសេធ និងទម្រង់អកម្ម។
អ្នកបកប្រែត្រូវតែយល់ច្បាស់ពីរបៀបផ្ទេរអត្ថន័យពីភាសាខ្មែរដែលពឹងផ្អែកលើបរិបទ និងលំដាប់ពាក្យ ទៅជាភាសាអេស្តូនីដែលតម្រូវឱ្យជ្រើសរើសវិភត្តិឱ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុត ដើម្បីជៀសវាងការយល់ច្រឡំ ឬការបកប្រែខុសន័យទាំងស្រុងពីប្រភពដើម។
២. បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗក្នុងការបកប្រែពីខ្មែរទៅអេស្តូនី
ក. អវត្តមាននៃកាល (Tense) និងទម្រង់កិរិយាសព្ទ
ក្នុងភាសាខ្មែរ យើងប្រើពាក្យដូចជា "បាន" "កំពុង" ឬ "នឹង" ដើម្បីបញ្ជាក់ពីពេលវេលា ឬជួនកាលយើងពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើបរិបទពេលវេលា (ដូចជា ម្សិលមិញ ថ្ងៃនេះ ឆ្នាំក្រោយ) ដោយមិនបាច់ប្រើពាក្យជំនួយឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាអេស្តូនីមានប្រព័ន្ធកាលច្បាស់លាស់ (បច្ចុប្បន្នកាល អតីតកាលធម្មតា អតីតកាលប្រកប និងអតីតកាលមុន) ទោះបីជាពួកគេគ្មានទម្រង់អនាគតកាលផ្ទាល់ខ្លួន (Future Tense) ដោយប្រើប្រាស់បច្ចុប្បន្នកាលរួមផ្សំជាមួយបរិបទពេលវេលាជំនួសវិញក៏ដោយ។ ការណ៍នេះតម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែវិភាគបរិបទនៃអត្ថបទខ្មែរឱ្យបានហ្មត់ចត់បំផុត ដើម្បីកំណត់ពេលវេលាឱ្យបានត្រឹមត្រូវ មុននឹងបំបែកកិរិយាសព្ទជាភាសាអេស្តូនី។
ខ. វិភត្តិនាមទាំង ១៤ នៃភាសាអេស្តូនី
ភាសាខ្មែរប្រើធ្នាក់ (Prepositions) ដូចជា "នៅ" "ទៅ" "ពី" "ក្នុង" "លើ" ដើម្បីបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងនាម និងកិរិយាសព្ទ ឬនាម និងនាម។ ប៉ុន្តែក្នុងភាសាអេស្តូនី ទំនាក់ទំនងទាំងនេះភាគច្រើនត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈការបំបែកនាមទៅជាវិភត្តិផ្សេងៗ (ដូចជា Inessive, Elative, Illative, Adessive, Ablative, Allative ជាដើម)។ ឧទាហរណ៍៖
- "នៅក្នុងផ្ទះ" បកប្រែជាភាសាអេស្តូនីថា "majas" (ផ្ទះ + វិភត្តិក្នុង - s)
- "ចេញពីផ្ទះ" បកប្រែថា "majast" (ផ្ទះ + វិភត្តិចេញពី - st)
- "ទៅផ្ទះ" បកប្រែថា "majasse" (ផ្ទះ + វិភត្តិឆ្ពោះទៅ - sse)
គ. កម្រិតនៃភាពគួរសម និងឋានានុក្រមសង្គម
ភាសាខ្មែរមានប្រព័ន្ធពាក្យពេចន៍ និងកម្រិតគួរសមយ៉ាងសម្បូរបែប ទៅតាមឋានៈសង្គម អាយុ និងទំនាក់ទំនង (ដូចជា ការប្រើប្រាស់រាជសព្ទ សង្ឃសព្ទ និងពាក្យគួរសមទូទៅ)។ ភាសាអេស្តូនី ថ្វីត្បិតតែមានទម្រង់គួរសមខ្លះ (ដូចជាការប្រើប្រាស់ពាក្យ "Teie" សម្រាប់ "អ្នក/លោក" បែបផ្លូវការ និង "Sina" សម្រាប់ភាពស្និទ្ធស្នាល) ប៉ុន្តែមិនមានកម្រិតឋានានុក្រមស្មុគស្មាញដូចខ្មែរឡើយ។ អ្នកបកប្រែត្រូវសម្រេចចិត្តជ្រើសរើសកម្រិតភាសាអេស្តូនីដែលសមស្រប ដើម្បីរក្សាទម្ងន់គោរព និងបរិបទដើមនៃអត្ថបទខ្មែរ។
ឃ. ភាពគ្មានភេទនៃនាម និងសព្វនាម
ចំណុចស្រដៀងគ្នាដ៏កម្រមួយរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាអេស្តូនី គឺភាសាទាំងពីរមិនមានបែងចែកភេទរបស់នាម ឬសព្វនាមឡើយ (ភាសាអេស្តូនីប្រើពាក្យ "tema" សម្រាប់ទាំង "គាត់" និង "នាង")។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបកប្រែនៅតែជួបប្រទះការលំបាក ដោយសារតែការកំណត់អត្តសញ្ញាណតួអង្គក្នុងអត្ថបទខ្មែរជួនកាលមានភាពស្រពិចស្រពិល ដែលទាមទារឱ្យអ្នកបកប្រែស្រាវជ្រាវបរិបទឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដើម្បីកុំឱ្យមានការភ័ន្តច្រឡំអត្តសញ្ញាណនៅពេលបកប្រែទៅជាភាសាអេស្តូនី។
៣. គន្លឹះសំខាន់ៗសម្រាប់អ្នកបកប្រែអាជីព
១. ផ្តោតលើការបកប្រែន័យ (Sense-for-Sense) មិនមែនបកប្រែពាក្យក្នុងពាក្យ (Word-for-Word)
ដោយសារតែភាសាទាំងពីរមានរចនាសម្ព័ន្ធខុសគ្នាខ្លាំង ការបកប្រែចំៗមួយពាក្យទល់នឹងមួយពាក្យ នឹងធ្វើឱ្យអត្ថបទអេស្តូនីអានមិនយល់ ឬមានលក្ខណៈខុសធម្មជាតិទាំងស្រុង។ អ្នកបកប្រែត្រូវតែអានប្រយោគ ឬកថាខណ្ឌទាំងមូល យល់ពីអត្ថន័យស្នូល រួចសរសេរវាឡើងវិញជាភាសាអេស្តូនីដោយប្រើទម្រង់ និងលំហូរប្រយោគធម្មជាតិរបស់ជនជាតិអេស្តូនីផ្ទាល់។
២. បង្កើតសទ្ទានុក្រមផ្ទាល់ខ្លួន (Glossary Building)
ពាក្យបច្ចេកទេស វប្បធម៌ ឬពាក្យប្រៀបធៀបរបស់ខ្មែរ ច្រើនតែគ្មានពាក្យស្មើគ្នាចំៗនៅក្នុងភាសាអេស្តូនីឡើយ Laziness ក្នុងការរាវរកពាក្យអាចបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ន័យពិត។ ការបង្កើត និងរក្សាសទ្ទានុក្រមដែលបានផ្ទៀងផ្ទាត់រួច នឹងជួយរក្សាភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃការបកប្រែ ជាពិសេសសម្រាប់គម្រោងធំៗ ឬអត្ថបទបច្ចេកទេស ច្បាប់ និងវេជ្ជសាស្ត្រ។
៣. ការយកចិត្តទុកដាក់លើវប្បធម៌ និងការធ្វើតំបន់ូបនីយកម្ម (Localization)
ការបកប្រែមិនមែនគ្រាន់តែជាការប្តូរភាសាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជាការស្ពានចម្លងវប្បធម៌។ ម្ហូបអាហារ ពិធីបុណ្យប្រពៃណី និងជំនឿសាសនារបស់ខ្មែរ (ដូចជា ពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ បុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ជំនឿលើអ្នកតា) ត្រូវតែពន្យល់ ឬកែសម្រួលដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ដើម្បីឱ្យអ្នកអានជនជាតិអេស្តូនីអាចយល់បានដោយមិនមានការភ័ន្តច្រឡំ។ អ្នកបកប្រែអាចប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របន្ថែមការពន្យល់ខ្លីៗ (Footnotes) ឬការរកពាក្យដែលមានន័យប្រហាក់ប្រហែលក្នុងបរិបទអឺរ៉ុប។
៤. យុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការដោះស្រាយរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគខុសគ្នា
លំដាប់ពាក្យនៅក្នុងប្រយោគខ្មែរ និងអេស្តូនីអាចមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់៖
- ទម្រង់ប្រយោគខ្មែរ៖ ជាទូទៅដើរតាមទម្រង់ ប្រធាន-កិរិយាសព្ទ-កម្មបទ (SVO) យ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ ប្រសិនបើយើងប្តូរលំដាប់ពាក្យ អត្ថន័យនៃប្រយោគអាចនឹងផ្លាស់ប្តូរ ឬក្លាយទៅជាខុសវេយ្យាករណ៍។
- ទម្រង់ប្រយោគអេស្តូនី៖ ថ្វីត្បិតតែប្រើប្រាស់ទម្រង់ SVO ជាមូលដ្ឋានក៏ដោយ ប៉ុន្តែដោយសារតែវាមានប្រព័ន្ធវិភត្តិនាមច្បាស់លាស់ ជនជាតិអេស្តូនីអាចផ្លាស់ប្តូរលំដាប់ពាក្យក្នុងប្រយោគបានយ៉ាងបត់បែន ដើម្បីសង្កត់ធ្ងន់លើផ្នែកណាមួយនៃប្រយោគ ដោយមិនធ្វើឱ្យបាត់បង់ ឬផ្លាស់ប្តូរតួនាទីរបស់ពាក្យនីមួយៗឡើយ។
ការយល់ដឹងអំពីរបៀបកែសម្រួលលំដាប់ពាក្យនេះ ជួយឱ្យអ្នកបកប្រែអាចបង្កើតប្រយោគជាភាសាអេស្តូនីដែលហូរស្រួល និងមានលក្ខណៈធម្មជាតិ មិនរដិបរដុប ដូចការបកប្រែតាមលំដាប់ពាក្យខ្មែរចំៗនោះឡើយ។
៥. ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា និងឧបករណ៍ជំនួយការបកប្រែ (CAT Tools)
ក្នុងយុគសម័យឌីជីថលនេះ ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បកប្រែដោយជំនួយពីកុំព្យូទ័រ (Computer-Assisted Translation Tools) ដូចជា SDL Trados, MemoQ ឬ Memsource ពិតជាមានសារៈសំខាន់ណាស់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារតែភាសាខ្មែរ និងភាសាអេស្តូនី គឺជាភាសាដែលមានធនធានតិចតួច (Low-resource languages) នៅក្នុងប្រព័ន្ធទិន្នន័យបច្ចេកវិទ្យា ការបកប្រែដោយម៉ាស៊ីន (Machine Translation) ដូចជា Google Translate តែងតែជួបប្រទះកំហុសឆ្គងធ្ងន់ធ្ងរ។ ដូច្នេះ តួនាទីរបស់អ្នកបកប្រែអាជីពក្នុងការត្រួតពិនិត្យ និងកែសម្រួលឡើងវិញ (Post-editing) គឺមិនអាចខ្វះបានឡើយ។ ការបង្កើតអង្គចងចាំការបកប្រែ (Translation Memory) និងការគ្រប់គ្រងវាក្យសព្ទឱ្យបានល្អ នឹងជួយបង្កើនប្រសិទ្ធភាពការងារ និងកាត់បន្ថយពេលវេលាបកប្រែបានយ៉ាងច្រើន។
៦. សន្និដ្ឋាន និងការអនុវត្តល្អបំផុត
ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាអេស្តូនី គឺជាការងារសិល្បៈផង និងវិទ្យាសាស្ត្រផង។ វាមិនត្រឹមតែទាមទារឱ្យមានចំណេះដឹងភាសាទាំងពីរយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងទាមទារនូវការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីប្រព័ន្ធគិត និងវប្បធម៌របស់ប្រទេសទាំងពីរផងដែរ។ តាមរយៈការយល់ដឹងអំពីភាពខុសគ្នារវាងប្រព័ន្ធវិភាគរបស់ខ្មែរ និងប្រព័ន្ធវិភត្តិរបស់អេស្តូនី ការអនុវត្តន៍គន្លឹះដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ នឹងជួយធានាថាការបកប្រែរបស់អ្នកមានភាពត្រឹមត្រូវ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រភពដើម និងមានលក្ខណៈធម្មជាតិបំផុតសម្រាប់អ្នកអានគោលដៅ។