ການແປພາສາລະຫວ່າງສອງພາສາທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງທາງດ້ານຕະກຸນພາສາ ແລະ ພູມສາດ ເຊັ່ນ ພາສາລາວ (ຕະກຸນພາສາໄທ-ກະໄດ ທີ່ໃຊ້ໃນອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້) ແລະ ພາສາເອັສໂຕເນຍ (ຕະກຸນພາສາຢູຣາລິກ ທີ່ໃຊ້ໃນເອີຣົບເໜືອ) ຖືເປັນວຽກງານດ້ານພາສາສາດທີ່ທ້າທາຍ ແລະ ມີຄວາມຊັບຊ້ອນສູງ. ພາສາລາວເປັນພາສາທີ່ມີລັກສະນະວິເຄາະ (Analytic Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄຳສັບຕາມເພດ, ພົດ ຫຼື ກາລະ, ແຕ່ໃຊ້ຄຳຊ່ວຍ ແລະ ການລຽງລຳດັບຄຳໃນປະໂຫຍກເພື່ອບອກຄວາມໝາຍ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາເອັສໂຕເນຍເປັນພາສາທີ່ມີລັກສະນະຜັນຄຳ (Fusional and Agglutinative Language) ທີ່ມີລະບົບການຜັນຄຳນາມຢ່າງຊັບຊ້ອນເຖິງ 14 ວິພັດຕິ (Noun Cases) ແລະ ມີການຜັນຄຳກຳມະຕາມປະທານ ແລະ ກາລະຢ່າງເຄັ່ງຄັດ. ບົດຄວາມນີ້ຈະພາທ່ານໄປເຈາະເລິກເຖິງຂະບວນການ, ສິ່ງທ້າທາຍ, ຄວາມແຕກຕ່າງ ແລະ ເຕັກນິກການແປພາສາລາວເປັນພາສາເອັສໂຕເນຍໃຫ້ມີຄວາມຖືກຕ້ອງ, ເປັນທຳມະຊາດ ແລະ ມີປະສິດທິພາບສູງສຸດ.
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ ແລະ ສິ່ງທ້າທາຍຫຼັກ
การເຂົ້າໃຈຄວາມແຕກຕ່າງທາງໂຄງສ້າງລະຫວ່າງສອງພາສານີ້ ເປັນກຸນແຈສຳຄັນທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຫຼີກເວັ້ນຄວາມຜິດພາດໃນການແປ. ນີ້ຄືຈຸດແຕກຕ່າງຫຼັກທີ່ນັກແປຕ້ອງສຶກສາຢ່າງລະອຽດ:
1. ລະບົບວິພັດຕິປັດໄຈ 14 ວິພັດຕິ (14 Noun Cases) ຂອງພາສາເອັສໂຕເນຍ
ພາສາເອັສໂຕເນຍບໍ່ຄ່ອຍໃຊ້ຄຳບຸພະບົດ (Prepositions) ເພື່ອສະແດງຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຄຳ ເຊັ່ນ "ໃນ", "ເທິງ", "ຈາກ", "ໄປຫາ" ຄືກັບພາສາລາວ. ແຕ່ພາສາເອັສໂຕເນຍຈະໃຊ້ການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງຂອງຄຳນາມ ຫຼື ການເຕີມປັດໄຈທ້າຍຄຳ (Suffixes) ເຍິ່ງເອີ້ນວ່າ Cases. ຕົວຢ່າງ:
- Nominative (ຮູບຮ່າງພື້ນຖານ): ໃຊ້ເປັນປະທານຂອງປະໂຫຍກ.
- Genitive (ສະແດງຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ): ທຽບເທົ່າກັບຄຳວ່າ "ຂອງ" ໃນພາສາລາວ ແຕ່ຈະຜັນຮູບຄຳນາມຢູ່ຂ້າງໜ້າ.
- Inessive (ບອກສະຖານທີ່ພາຍໃນ): ທຽບເທົ່າກັບ "ຢູ່ໃນ..." ໃນພາສາລາວ.
- Elative (ບອກການເຄື່ອນທີ່ອອກຈາກພາຍໃນ): ທຽບເທົ່າກັບ "ອອກມາຈາກ..." ໃນພາສາລາວ.
- Allative (ບອກການເຄື່ອນທີ່ໄປຫາດ້ານເທິງ/ພາຍນອກ): ທຽບເທົ່າກັບ "ໄປຫາ..." ຫຼື "ໄປເທິງ..." ໃນພາສາລາວ.
ການແປຈາກພາສາລາວທີ່ມີໂຄງສ້າງລຽງຕາມລຳດັບຄຳ (ຄຳນາມ + ຄຳບຸພະບົດ + ຄຳນາມອື່ນ) ໄປເປັນພາສາເອັສໂຕເນຍ ຈຶ່ງຕ້ອງການການວິເຄາະຢ່າງລະອຽດວ່ານາມແຕ່ລະຄຳເຮັດໜ້າທີ່ຫຍັງໃນປະໂຫຍກ ເພື່ອຈະໄດ້ຜັນຮູບຄຳນາມໃນພາສາເອັສໂຕເນຍໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ 14 Cases ນີ້ຖືເປັນອຸປະສັກໃຫຍ່ທີ່ສຸດສຳລັບນັກແປທີ່ບໍ່ຄຸ້ນເຄີຍກັບຕະກຸນພາສາຢູຣາລິກ.
2. การຜັນຮູບຄຳກຳມະ (Verb Conjugation) ແລະ ກາລະ (Tense)
ພາສາລາວເປັນພາສາທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄຳກຳມະ. ບໍ່ວ່າປະທານຈະເປັນ "ຂ້ອຍ", "ເຈົ້າ", "ລາວ" ຫຼື "ພວກເຂົາ", ແລະ ບໍ່ວ່າເຫດການຈະເກີດຂຶ້ນໃນອະດີດ, ປັດຈຸບັນ ຫຼື ອະນາຄົດ, ຄຳກຳມະ ເຊັ່ນ "ກິນ" ກໍຍັງຄົງຮູບເດີມສະເໝີ. ພາສາລາວໃຊ້ຄຳບອກເວລາ (ເຊັ່ນ "ມື້ວານນີ້", "ມື້ອື່ນ") ຫຼື ຄຳຊ່ວຍກຳມະ (ເຊັ່ນ "ໄດ້", "ກຳລັງ", "ຈະ") ເພື່ອລະບຸເວລາ.
ແຕ່ໃນພາສາເອັສໂຕເນຍ ຄຳກຳມະຈະຕ້ອງຜັນຮູບຕາມບຸກຄົນ (Person), ພົດ (Singular/Plural), ແລະ ກາລະ (Present, Imperfect, Perfect, Pluperfect). ນອກຈາກນີ້ ພາສາເອັສໂຕເນຍບໍ່ມີ Tense ບອກອະນາຄົດໂດຍສະເພາະ (Future Tense) ແຕ່ຈະໃຊ້ຮູບປັດຈຸບັນ (Present Tense) ຮ່ວມກັບຄຳບອກເວລາ ຫຼື ໃຊ້ຮູບແບບໄວຍາກອນອື່ນໆ ເພື່ອສື່ຄວາມໝາຍເຖິງອະນາຄົດ. ນັກແປຕ້ອງຕີຄວາມໝາຍຈາກບໍລິບົດຂອງພາສາລາວໃຫ້ຊັດເຈນ ເພື່ອເລືອກຮູບແບບການຜັນຄຳກຳມະໃນພາສາເອັສໂຕເນຍໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຄວາມຈິງຂອງເຫດການ.
3. ການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ລະດັບທາງສັງຄົມ
ພາສາລາວມີລະບົບສັບສະເພາະທີ່ໃຊ້ສະແດງຄວາມເຄົາລົບ, ລະດັບຄວາມອາວຸໂສ, ແລະ ຕຳແໜ່ງທາງສັງຄົມ ລວມທັງມີຄຳລາຊາສັບ ແລະ ຄຳສັບທີ່ໃຊ້ສະເພາະກັບພະສົງ. ການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບແທນນາມ ເຊັ່ນ "ຂ້ານ້ອຍ", "ອາຕະມາ", "ເພິ່ນ", "ທ່ານ" ມີຜົນຕໍ່ຄວາມຮູ້ສຶກຂອງປະໂຫຍກຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ໃນຂະນະທີ່ພາສາເອັສໂຕເນຍ ເຖິງວ່າຈະມີການໃຊ້ສັບສຸພາບ "Teie" (ທ່ານ/ພວກທ່ານ) ແລະ "Sina" (ເຈົ້າ) ແຕ່ກໍບໍ່ມີລະບົບການແບ່ງຊັ້ນວັນນະຂອງຄຳສັບທີ່ຊັບຊ້ອນຄືພາສາລາວ. ນັກແປຕ້ອງຖ່າຍທອດຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ບໍລິບົດທາງສັງຄົມເຫຼົ່ານີ້ຜ່ານການເລືອກໃຊ້ຄຳຄຸນນາມ ຫຼື ນ້ຳສຽງຂອງປະໂຫຍກ (Tone of Voice) ໃຫ້ເໝາະສົມ.
ເຕັກນິກການແປພາສາລາວເປັນພາສາເອັສໂຕເນຍແບບມືອາຊີບ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ບົດແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ ອ່ານງ່າຍ ແລະ ສາມາດສື່ສານກັບຜູ້ອ່ານຊາວເອັສໂຕເນຍໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ ນັກແປຄວນນຳໃຊ້ເຕັກນິກ ແລະ ແນວທາງປະຕິບັດດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
1. ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ (Literal Translation)
ເນື່ອງຈາກໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ວິທີການຄິດຂອງທັງສອງພາສາມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳຈະເຮັດໃຫ້ບົດແປພາສາເອັສໂຕເນຍອ່ານບໍ່ເຂົ້າໃຈ, ຜິດໄວຍາກອນ ແລະ ເບິ່ງບໍ່ເປັນທຳມະຊາດ. ເຕັກນິກທີ່ຖືກຕ້ອງແມ່ນການອ່ານຂໍ້ຄວາມພາສາລາວທັງໝົດເພື່ອຈັບໃຈຄວາມສຳຄັນ, ວິເຄາະຈຸດປະສົງຂອງຜູ້ຂຽນ, ແລ້ວຈຶ່ງນຳມາຮຽບຮຽງໃໝ່ໃນພາສາເອັສໂຕເນຍ ໂດຍນຳໃຊ້ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ ແລະ ສຳນວນທີ່ຊາວເອັສໂຕເນຍຄຸ້ນເຄີຍ.
2. ການແປຄຳສັບທາງວັດທະນະທຳ (Cultural Translation)
ປະເທດລາວ ແລະ ປະເທດເອັສໂຕເນຍມີສະພາບພູມອາກາດ, ປະຫວັດສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ເກີດມີຄຳສັບຈຳນວນຫຼາຍໃນພາສາລາວທີ່ບໍ່ມີຄຳແປໂດຍກົງໃນພາສາເອັສໂຕເນຍ ເຊັ່ນ ອາຫານພື້ນເມືອງ ("ລາບ", "ຕຳໝາກຮຸ່ງ", "ເຂົ້າຈີ່ປາເຕ້"), ປະເພນີ ("ບຸນພະເວດ", "ງານດອງ", "ການມັດແຂນ"). ໃນກໍລະນີນີ້, ນັກແປສາມາດໃຊ້ວິທີການທັບສັບ (Transliteration) ໂດຍຂຽນເປັນຕົວອັກສອນລາຕິນ ພ້ອມທັງຂຽນຄຳອະທິບາຍສັ້ນໆໃນວົງເລັບ ຫຼື ຂຽນເປັນຄຳບັນຍາຍຢູ່ທ້າຍໜ້າ (Footnote) ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານເຂົ້າໃຈບໍລິບົດ.
3. ການນຳໃຊ້ພາສາກາງ (Pivot Language) ຢ່າງມີສະຕິ
ເນື່ອງຈາກນັກແປທີ່ມີຄວາມຮູ້ຄວາມສາມາດທັງພາສາລາວ ແລະ ພາສາເອັສໂຕເນຍໃນລະດັບສູງນັ້ນມີຈຳນວນໜ້ອຍຫຼາຍ, ໃນຫຼາຍໆຄັ້ງວຽກງານການແປຈຶ່ງຕ້ອງຜ່ານພາສາກາງ ເຊັ່ນ ພາສາອັງກິດ ຫຼື ພາສາຝຣັ່ງ. ການແປສອງຂັ້ນຕອນນີ້ (ລາວ -> ອັງກິດ -> ເອັສໂຕເນຍ) ມີຄວາມສ່ຽງສູງທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຕົກຫຼົ່ນ ຫຼື ບິດເບືອນ. ດັ່ງນັ້ນ, ນັກແປຂັ້ນສຸດທ້າຍຈະຕ້ອງມີຄວາມລະມັດລະວັງ ແລະ ຖ້າເປັນໄປໄດ້ ຄວນປຽບທຽບກັບຕົ້ນສະບັບພາສາລາວໂດຍກົງ ຫຼື ສອບຖາມຜູ້ຊ່ຽວຊານພາສາລາວ ເພື່ອຄວາມຖືກຕ້ອງທີ່ສຸດ.
4. ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading)
ບໍ່ວ່າທັກສະການແປຂອງຮ່າງທຳອິດຈະດີປານໃດກໍຕາມ, ບົດແປຂັ້ນສຸດທ້າຍຄວນໄດ້ຮັບການກວດທານ ແລະ ປັບປຸງໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາເອັສໂຕເນຍສະເໝີ. ເຈົ້າຂອງພາສາຈະສາມາດຮັບຮູ້ໄດ້ເຖິງຄວາມຮູ້ສຶກຂອງພາສາ (Nuances), ຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍຂອງສຳນວນ ແລະ ຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງຄຳສັບສະເພາະ ເຊິ່ງເຄື່ອງມືແປພາສາ ຫຼື ນັກແປຕ່າງປະເທດອາດຈະບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້ຢ່າງສົມບູນແບບ.
ຈຸດຮ່ວມທີ່ຄ້າຍຄືກັນລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາເອັສໂຕເນຍ
ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍ ແຕ່ພາສາລາວ ແລະ ພາສາເອັສໂຕເນຍກໍມີບາງລັກສະນະທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ເຊິ່ງເປັນປະໂຫຍດແກ່ນັກແປດັ່ງນີ້:
ບໍ່ມີເພດທາງໄວຍາກອນ (No Grammatical Gender): ທັງສອງພາສາບໍ່ມີການແບ່ງຄຳນາມອອກເປັນເພດຊາຍ, ເພດຍິງ ຫຼື ເພດກາງ ຄືກັບພາສາໃນເອີຣົບສ່ວນໃຫຍ່ (ເຊັ່ນ ພາສາຝຣັ່ງ, ພາສາເຢຍລະມັນ, ຫຼື ພາສາຣັດເຊຍ). ໃນພາສາເອັສໂຕເນຍ ສັບແທນນາມບຸກຄົນທີສາມ "tema" ຫຼື "ta" ໃຊ້ແທນໄດ້ທັງ "ລາວຜູ້ຊາຍ" ແລະ "ລາວຜູ້ຍິງ" ເຊິ່ງຄ້າຍຄືກັບຄຳວ່າ "ລາວ" ຫຼື "ເພິ່ນ" ໃນພາສາລາວ.
ບໍ່ມີຄຳນຳໜ້ານາມ (No Articles): ທັງພາສາລາວ ແລະ ພາສາເອັສໂຕເນຍ ບໍ່ມີລະບົບຄຳນຳໜ້ານາມຄື "a/an/the" ໃນພາສາອັງກິດ. ສິ່ງນີ້ຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນຄວາມຊັບຊ້ອນໃນການເລືອກໃຊ້ຄຳ ແລະ ເຮັດໃຫ້ການຖ່າຍທອດຄວາມໝາຍຂອງຄຳນາມມີຄວາມເປັນທຳມະຊາດຫຼາຍຂຶ້ນ.
ບົດສະຫຼຸບ ແລະ ຂໍ້ແນະນຳສຳລັບນັກແປ
ການແປພາສາລາວເປັນພາສາເອັສໂຕເນຍ ເປັນວຽກງານທີ່ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີຄວາມອົດທົນ, ຄວາມຄິດສ້າງສັນ ແລະ ຄວາມຮູ້ຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງທັງໃນດ້ານພາສາສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳ. ນັກແປທີ່ປະສົບຄວາມສຳເລັດ ບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນຜູ້ທີ່ຮູ້ຄຳສັບຂອງທັງສອງພາສາເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຕ້ອງເປັນຜູ້ທີ່ສາມາດເຊື່ອມໂຍງລະຫວ່າງໂລກສອງໃບທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ການສຶກສາໄວຍາກອນອັນຊັບຊ້ອນຂອງເອັສໂຕເນຍ, ການຝຶກຝົນການແປຢ່າງສະໝໍ່າສະເໝີ, ແລະ ການຮ່ວມມືກັບເຈົ້າຂອງພາສາ ຈະເປັນແນວທາງທີ່ດີທີ່ສຸດໃນການສ້າງສັນຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບ ແລະ ເປັນທີ່ຍອມຮັບໃນລະດັບສາກົນ.