ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ကဏ္ဍများသည် တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ မတူညီသော ဘာသာစကားမိသားစုဝင်များအကြား ဘာသာပြန်ဆိုမှု လိုအပ်ချက်သည်လည်း မြင့်မားလာသည်။ ၎င်းတို့အနက် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သော မြန်မာဘာသာစကား (Burmese) နှင့် အာဖရို-အေးရှက်တစ် (Afroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သော ဟောက်ဆာဘာသာစကား (Hausa) တို့အကြား ပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းပြီး နက်နဲသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အနုပညာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာစကားမှ ဟောက်ဆာဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသော စိန်ခေါ်မှုများ၊ သဒ္ဒါနှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားချက်များ၊ အသံထွက်ဆိုင်ရာ နက်နဲမှုများနှင့် အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ဆိုမှုအတွက် အသုံးချရမည့် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားမည်ဖြစ်သည်။
၁။ ဘာသာစကားမိသားစုနှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြားနားမှုများ (Structural Discrepancies)
မြန်မာဘာသာစကားသည် အခြေခံအားဖြင့် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုသည့် ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဝါကျတစ်ခု၏ အရေးကြီးဆုံးအပိုင်းဖြစ်သော ကြိယာကို ဝါကျ၏ အဆုံးသတ်တွင်သာ ထားရှိလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ဟောက်ဆာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ ဤကွဲပြားခြားနားမှုသည် ဘာသာပြန်သူများအတွက် ပထမဆုံးနှင့် အရေးကြီးဆုံးသော စိန်ခေါ်မှုဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဝါကျတစ်ကြောင်းဖြစ်သော "မောင်မောင်သည် စာအုပ်ကို ဖတ်သည်" ဟူသော ဝါကျကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက ဟောက်ဆာဘာသာတွင် သဘာဝမကျသော ဖွဲ့စည်းပုံ ဖြစ်သွားလိမ့်မည်။ ဟောက်ဆာဘာသာစကားတွင် "မောင်မောင် ဖတ်သည် စာအုပ်" (Maung Maung ya karanta littafi) ဟုသာ စနစ်တကျ ပြောင်းလဲရေးသားရမည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းမြန်မာဝါကျ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အပြည့်အဝ နားလည်ပြီးမှသာ ဟောက်ဆာဘာသာစကား၏ SVO ပုံစံသို့ စနစ်တကျ ပုံဖော်ပေးရမည် ဖြစ်သည်။
၂။ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ဂျင်ဒါ (Grammatical Gender) ခွဲခြားမှုစနစ်
ဟောက်ဆာဘာသာစကား၏ အခက်ခဲဆုံးသော အပိုင်းတစ်ခုမှာ နာမ်များတွင် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ဂျင်ဒါ (ကျား/မ) ကွဲပြားမှုစနစ် ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ ဟောက်ဆာဘာသာစကားတွင် သက်ရှိများသာမက သက်မဲ့ပစ္စည်းများ၊ စိတ္တဇနာမ်များကိုပါ အမျိုးသားနာမ် (Masculine) နှင့် အမျိုးသမီးနာမ် (Feminine) ဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ ဤဂျင်ဒါစနစ်သည် ဝါကျအတွင်းရှိ နာမ်စားများ၊ နာမဝိသေသနများနှင့် ကြိယာအညွှန်းကိန်းများအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။
မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ကျားမခွဲခြားမှုစနစ်မရှိဘဲ ကြားနေစနစ်ကိုသာ သုံးစွဲကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "နေ" နှင့် "လ" ကို မြန်မာဘာသာတွင် ရိုးရိုးပင် သုံးနှုန်းသော်လည်း ဟောက်ဆာဘာသာတွင် "နေ" (Rana) သည် အမျိုးသမီးနာမ် ဖြစ်ပြီး၊ "လ" (Wata) သည် အမျိုးသားနာမ် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာမှ ပြန်ဆိုသည့်အခါ သုံးနှုန်းထားသော နာမ်များ၏ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ဂျင်ဒါကို တိကျစွာ သိရှိထားရန် လိုအပ်ပြီး၊ ၎င်းနှင့် ကိုက်ညီသော နာမ်စားများနှင့် နာမဝိသေသနများကို ရွေးချယ်အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။
၃။ အချိန်ကာလနှင့် အခြင်းအရာ ဖော်ပြချက်စနစ် (Tense-Aspect-Pronominal Paradigm)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် အချိန်ကာလ (Tense) ကို ကြိယာ၏နောက်တွင် ထည့်သွင်းသော စကားလုံးများ (ဥပမာ - ခဲ့သည်၊ နေသည်၊ လိမ့်မည်) ဖြင့် ပြသလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ဟောက်ဆာဘာသာစကားတွင် ကြိယာကိုယ်တိုင်က ပြောင်းလဲခြင်း မရှိဘဲ၊ ကြိယာ၏ ရှေ့တွင်ရှိသော နာမ်စားများ (Pronouns) က အချိန်ကာလနှင့် အခြင်းအရာကို ဖော်ပြရန်အတွက် ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲသွားကြသည်။
ဥပမာအားဖြင့် "ငါစားသည်" ဟူသော စကားစုကို ဟောက်ဆာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျှင် -
- အတိတ်ကာလ (Past Tense) အတွက်: Na ci (ငါစားခဲ့ပြီးပြီ)
- ပစ္စုပ္ပန်ကာလ (Continuous Aspect) အတွက်: Ina ci (ငါစားနေသည်)
- အနာဂတ်ကာလ (Future Tense) အတွက်: Zan ci (ငါစားလိမ့်မည်)
ဤကဲ့သို့ နာမ်စားစနစ်၏ ပြောင်းလဲမှုများကို သေချာစွာ နားမလည်ပါက မူရင်းမြန်မာဝါကျ၏ အချိန်ကာလ အဓိပ္ပာယ်ကို မှားယွင်းစွာ ပြန်ဆိုမိနိုင်ပြီး၊ ဆက်သွယ်မှုဆိုင်ရာ နားလည်မှုလွဲမှားခြင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
၄။ အသံနေအသံထား (Tone) နှင့် အနက်အဓိပ္ပာယ် ဆက်စပ်မှုများ
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဟောက်ဆာဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် အသံနေအသံထား (Tone) အပေါ် မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားခြားနားသွားသည့် ဘာသာစကားများ (Tonal Languages) ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် အသံနိမ့်၊ အသံသက်၊ အသံတက် ဟူ၍ အသံသုံးမျိုးရှိပြီး စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို သတ်မှတ်သည်။
ဟောက်ဆာဘာသာစကားတွင်လည်း အသံမြင့် (High Tone)၊ အသံနိမ့် (Low Tone) နှင့် ကျဆင်းသံ (Falling Tone) ဟူ၍ အသံသုံးမျိုး ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "fari" ဟူသော စကားလုံးကို အသံတက်အသံကျစနစ်အရ ရွတ်ဆိုပုံ ကွဲပြားပါက "ဖြူစင်ခြင်း" ဟုလည်းကောင်း၊ "မိုးခေါင်ခြင်း" ဟုလည်းကောင်း အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားသွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စာဖြင့် ရေးသားပြန်ဆိုရာတွင်သာမက နှုတ်ပြောပြန်ဆိုခြင်း (Interpretation) လုပ်ငန်းများတွင် ဤအသံနေအသံထားဆိုင်ရာ ကွဲပြားချက်များကို အထူးဂရုပြုရန် လိုအပ်သည်။
၅။ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ ညှိနှိုင်းခြင်း (Cultural Adaptation)
ဟောက်ဆာဘာသာစကားကို ပြောဆိုသူ အများစုမှာ အနောက်အာဖရိကရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်သုံးစကားများတွင် အာရဗီ (Arabic) စကားလုံးများနှင့် အစ္စလာမ့်ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သဘောတရားများ နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်နေသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်လည်း မြန်မာဘာသာစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများနှင့် ပါဠိ (Pali) သက်စကားလုံးများဖြင့် ကြွယ်ဝသည်။
ဤကဲ့သို့သော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးကွဲပြားမှုများကြောင့် တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုရန် မဖြစ်နိုင်သော အသုံးအနှုန်းများစွာ ရှိနေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ကံ၊ ကံ၏အကျိုး"၊ "သံသရာ" စသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများကို ဟောက်ဆာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုသည့်အခါ သဘောတရားချင်း နီးစပ်သော စကားလုံးများကို ရှာဖွေရမည်ဖြစ်ပြီး၊ လိုအပ်ပါက ရှင်းလင်းချက်များကို ပူးတွဲဖော်ပြပေးရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် "မင်္ဂလာပါ" ဟူသော နှုတ်ခွန်းဆက်စကားကို ပြန်ဆိုရာတွင်လည်း ဟောက်ဆာလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအရ သဘာဝကျသော "Sannu" သို့မဟုတ် "Salam alaikum" ကဲ့သို့သော နှုတ်ခွန်းဆက်စကားများကို အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ရွေးချယ်အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။
၆။ မြန်မာ-ဟောက်ဆာ ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
မြန်မာဘာသာစကားမှ ဟောက်ဆာဘာသာစကားသို့ အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါအချက်များကို အလေးထား လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည် -
- ကြားခံဘာသာစကားကို ထိရောက်စွာ အသုံးပြုပါ: လက်ရှိတွင် မြန်မာ-ဟောက်ဆာ တိုက်ရိုက်အဘိဓာန်များ ရှားပါးလှသဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ကြားခံ (Bridge Language) အဖြစ် အသုံးပြုကာ နှိုင်းယှဉ်ပြန်ဆိုခြင်းသည် ပိုမိုတိကျစေသည်။
- ဝါကျတိုများနှင့် ရှင်းလင်းသော အရေးအသားကို ဦးစားပေးပါ: ရှုပ်ထွေးပြီး ရှည်လျားသော ဝါကျများကို ပြန်ဆိုရာတွင် သဒ္ဒါအမှားများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သဖြင့် ဝါကျများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး ရှင်းလင်းစွာ ရေးသားပါ။
- စကားလုံးသစ်များကို စဉ်ဆက်မပြတ် လေ့လာပါ: ဟောက်ဆာဘာသာစကားသည် နည်းပညာနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများအတွက် စကားလုံးသစ်များကို ဆက်တိုက်မွေးစားနေသဖြင့် နောက်ဆုံးပေါ် ဝေါဟာရများကို စဉ်ဆက်မပြတ် စောင့်ကြည့်လေ့လာပါ။
- ဒေသခံများနှင့် စစ်ဆေးပါ: ပြန်ဆိုပြီးသော စာသားများကို ဟောက်ဆာဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူများ (Native Speakers) နှင့် ပြန်လည်တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးခြင်းက အမှားအယွင်းများကို အထိရောက်ဆုံး လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
နိဂုံးချုပ် သုံးသပ်ချက်
မြန်မာဘာသာစကားမှ ဟောက်ဆာဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ရိုးရှင်းသော စကားလုံးချင်း အစားထိုးခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ လုံးဝမတူညီသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဒ္ဒါစနစ်နှစ်ခုကို ပေါင်းကူးပေးရသည့် လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသူများသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ သဒ္ဒါ၊ အသံထွက်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နောက်ခံများကို နက်ရှိုင်းစွာ နားလည်ထားမှသာလျှင် ပရိသတ်များထံသို့ မူရင်းအဓိပ္ပာယ် မပျက်စီးဘဲ ထိရောက်စွာ ဆက်သွယ်ပေးပို့နိုင်မည်ဖြစ်သည်။