ගෝලීයකරණයත් සමඟ විවිධ භාෂා අතර සන්නිවේදනය සහ පරිවර්තන කටයුතු අතිශයින්ම වැදගත් වී තිබේ. සිංහල (Sinhala) සහ කැටලන් (Catalan) යනු ලෝකයේ එකිනෙකට සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් භාෂා පවුල් දෙකකට සහ සංස්කෘතික කලාප දෙකකට අයත් වන භාෂාවන්ය. සිංහල භාෂාව ඉන්දු-ආර්ය භාෂා පවුලට අයත් වන අතර, කැටලන් භාෂාව ඉන්දු-යුරෝපීය භාෂා පවුලෙන් පැවත එන රොමන්ස් (Romance) භාෂාවකි. ස්පාඤ්ඤයේ කැටලෝනියාව, ඇන්ඩෝරාව, බැලෙයාරික් දූපත් සහ වැලෙන්සියාව වැනි කලාපවල මිලියන නවයකට අධික ජනගහනයක් කැටලන් භාෂාව භාවිත කරති. මෙම භාෂා ද්විත්වය අතර පරිවර්තනය කිරීමේදී සෘජු පරිවර්තන ක්රමවේද භාවිත කළ නොහැකි අතර, ඒ සඳහා භාෂා දෙකේම ව්යුහය, ව්යාකරණ සහ සංස්කෘතිකමය පසුබිම පිළිබඳව ගැඹුරු අවබෝධයක් තිබීම අත්යවශ්ය වේ. මෙම ලිපිය මඟින් සිංහල සිට කැටලන් දක්වා සිදු කෙරෙන පරිවර්තන ක්රියාවලියේ පවතින ප්රධාන අභියෝග, ව්යාකරණමය සූක්ෂ්මතා සහ සාර්ථක පරිවර්තනයක් සඳහා අවශ්ය ප්රායෝගික උපදෙස් විස්තරාත්මකව ඉදිරිපත් කරයි.
වාක්ය ව්යුහයේ වෙනස්කම් (Sentence Structure: SOV vs SVO)
සිංහල සහ කැටලන් භාෂා අතර පරිවර්තනයේදී මුහුණ දීමට සිදු වන මූලිකම සහ වැදගත්ම අභියෝගය වන්නේ වාක්ය සංවිධානය වන ආකාරයයි. සිංහල භාෂාව පොදුවේ කර්තෘ-කර්ම-ක්රියාපද (Subject-Object-Verb හෝ SOV) රටාව අනුගමනය කරයි. මෙහිදී වාක්යයේ ක්රියාපදය සැමවිටම පාහේ වාක්යයේ අවසානයට යෙදේ. නමුත් කැටලන් භාෂාව කර්තෘ-ක්රියාපද-කර්ම (Subject-Verb-Object හෝ SVO) රටාව මත පදනම් වේ. මෙම ව්යුහාත්මක වෙනස හේතුවෙන් වචනයෙන් වචනයට සෘජුව පරිවර්තනය කිරීමේදී සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදි අර්ථයන් ජනිත විය හැක.
උදාහරණයක් ලෙස, "ළමයා පොත කියවයි" යන සිංහල වාක්යය සලකමු. මෙහි කර්තෘ (ළමයා), කර්මය (පොත) සහ ක්රියාපදය (කියවයි) ලෙස පිහිටයි. කැටලන් භාෂාවෙන් මෙය ලියැවෙන්නේ "El nen llegeix el llibre" යනුවෙනි. මෙහි "llegeix" (කියවයි) යන ක්රියාපදය කර්තෘ සහ කර්මය අතරට පැමිණේ. පරිවර්තකයා විසින් සිංහල වාක්යයක අර්ථය සම්පූර්ණයෙන් ග්රහණය කරගෙන, කැටලන් ව්යාකරණ රටාවට අනුව වාක්යය මුල සිට නැවත ගොඩනැඟිය යුතුය. විශේෂයෙන්ම සංකීර්ණ සහ දිගු වාක්ය පරිවර්තනය කිරීමේදී වාක්ය කොටස් නිවැරදි ස්ථානවල ස්ථානගත කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
ව්යාකරණමය ලිංග භේදය සහ නාමපද එකඟතාව (Grammatical Gender and Concordance)
කැටලන් භාෂාව වැනි රොමන්ස් භාෂාවල පවතින ප්රධානතම ලක්ෂණයක් වන්නේ සියලුම නාමපද ස්ත්රී ලිංග (Feminine) හෝ පුරුෂ ලිංග (Masculine) ලෙස බෙදා තිබීමයි. ජීවීන්ට පමණක් නොව, අජීවී වස්තූන්ට සහ අමූර්ත සංකල්පවලටද මෙම ලිංග භේදය අදාළ වේ. සිංහල භාෂාවේ ප්රධාන වශයෙන් පවතින්නේ පණ ඇති සහ පණ නැති භේදයයි. සිංහල භාෂාවේ අජීවී වස්තූන් සඳහා ස්ත්රී-පුරුෂ භේදයක් ව්යාකරණමය වශයෙන් බල නොපායි.
කැටලන් භාෂාවේදී, නාමපදයක ලිංගය අනුව ඊට අදාළ වන නිශ්චිත උපපද (Definite Articles) සහ විශේෂණ පද (Adjectives) වෙනස් විය යුතුය. නිදසුනක් ලෙස, පුරුෂ ලිංග නාමපදයක් වන "llibre" (පොත) සඳහා "el llibre" (නිශ්චිත පොත) සහ "un llibre" (පොතක්) යෙදෙන අතර, ස්ත්රී ලිංග නාමපදයක් වන "taula" (මේසය) සඳහා "la taula" (නිශ්චිත මේසය) සහ "una taula" (මේසයක්) යෙදේ. එමෙන්ම "ලස්සන පොත" යන්න "el llibre bonic" වන අතර, "ලස්සන මේසය" යන්න "la taula bonica" වේ. සිංහලෙන් කැටලන් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී සෑම නාමපදයකම නිවැරදි ව්යාකරණමය ලිංගය හඳුනාගෙන, ඊට ගැළපෙන උපපද සහ විශේෂණ පද යෙදීම පරිවර්තකයා සතු ප්රධාන වගකීමකි.
ක්රියාපද ආඛ්යාත සහ කාල භේදය (Verb Conjugations and Tenses)
කැටලන් භාෂාවේ ක්රියාපද පද්ධතිය අතිශයින්ම සංකීර්ණ වන අතර එය සිංහල භාෂාවට වඩා බෙහෙවින් වෙනස්ය. කැටලන් ක්රියාපදවල අවසානය (Suffixes) කර්තෘගේ පුරුෂයා (Person) සහ වචනය (Number) අනුව වෙනස් වේ. එනම්, පළමු පුරුෂ (මම/අපි), දෙවන පුරුෂ (ඔයා/ඔයාලා), සහ තෙවන පුරුෂ (ඔහු/ඇය/ඔවුන්) සඳහා වෙන වෙනම ක්රියාපද ස්වරූප පවතී. මීට අමතරව අතීත, වර්තමාන, අනාගත කාලවලට අමතරව අසම්පූර්ණ අතීත කාලය (Imperfect), සහ සම්භාවිතාව හෝ ප්රාර්ථනා දැක්වීමට භාවිත වන Subjunctive (Subjuntiu) වැනි විවිධ ක්රියා ආකාර පවතී.
සිංහල භාෂාවේ ක්රියාපද භාවිතයේදී වර්තමාන සහ අනාගත කාල සඳහා එකම ක්රියාපද ස්වරූපය භාවිත කළ හැකි අවස්ථා පවතින අතර, කථන සිංහලයේදී කර්තෘ අනුව ක්රියාපදය වෙනස් නොවේ. එම නිසා සිංහල භාෂාවෙන් ලියා ඇති දෙයක් කැටලන් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී, ප්රකාශයේ සැබෑ කාලය, ක්රියාවේ ස්වභාවය (Aspect) සහ කර්තෘ කවුද යන්න පැහැදිලිව හඳුනාගෙන කැටලන් ක්රියාපද නිවැරදිව ව්යුත්පන්න (Conjugate) කළ යුතුය.
නිපාත පද සහ ප්රත්ය භාවිතයේ වෙනස (Prepositions vs Postpositions)
භාෂා දෙක අතර පවතින තවත් ව්යුහාත්මක වෙනසක් වන්නේ නිපාත පද භාවිතයයි. සිංහල භාෂාවේ බොහෝ විට භාවිත වන්නේ පසු-නිපාත (Postpositions) හෝ නාමපද අගට එකතු වන ප්රත්යයන්ය. උදාහරණයක් ලෙස "මේසය උඩ", "පාසලට", "ගෙදරින්" වැනි පදවල "උඩ", "ට", "ින්" යෙදෙන්නේ නාමපදයට පසුවය. නමුත් කැටලන් භාෂාව සතුව පවතින්නේ පුරෝගාමී නිපාත (Prepositions) සමූහයකි. එහිදී නිපාත පදය නාමපදයට පෙර යෙදේ. "sobre la taula" (මේසය උඩ), "a l'escola" (පාසලට), "des de casa" (ගෙදරින්) යනු ඊට උදාහරණ කිහිපයකි. සිංහලෙන් කැටලන් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී මෙම නිපාත පදවල නිවැරදි පිහිටීම සහ නිසි නිපාතය තෝරා ගැනීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ යුතුය.
සංස්කෘතික සන්නිවේදනය සහ දේශීයකරණය (Cultural Localization)
පරිවර්තනයක් සාර්ථක වීමට නම් භාෂා ඥානය පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ; සංස්කෘතික ඥානයද අත්යවශ්ය වේ. ශ්රී ලාංකේය සංස්කෘතියට ආවේණික වූ සමාජයීය සබඳතා, ආගමික වතාවත්, සාම්ප්රදායික ආහාර සහ උත්සව කැටලන් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී ගැටලු මතු වේ. උදාහරණයක් ලෙස "පින්කම", "කිරිඅම්මාවරුන්ගේ දානය", "අලුත් අවුරුද්ද" වැනි සංස්කෘතික සංකල්ප කැටලන් පාඨකයාට සෘජුව වටහාගත නොහැක. එවැනි අවස්ථාවලදී සෘජු පරිවර්තන වෙනුවට, අර්ථය පැහැදිලි කෙරෙන විස්තරාත්මක පරිවර්තන (Descriptive translation) හෝ දේශීයකරණ උපක්රම භාවිත කළ යුතුය. එමෙන්ම කැටලෝනියාවේ සංස්කෘතිය, ඔවුන්ගේ සිරිත් විරිත් සහ දේශීය ව්යවහාරයන් පිළිබඳව අවබෝධයක් තිබීම පරිවර්තනයේ ගුණාත්මකභාවය ඉහළ නැංවීමට මහෝපකාරී වේ.
සාර්ථක පරිවර්තනයක් සඳහා ප්රායෝගික උපදෙස්
සිංහල සිට කැටලන් දක්වා පරිවර්තන කටයුතුවල නිරත වන පරිවර්තකයන් සඳහා උපකාරී වන ප්රායෝගික උපදෙස් කිහිපයක් පහත දැක්වේ:
- සන්දර්භීය පරිවර්තනය (Contextual Translation): වචනයෙන් වචනයට පරිවර්තනය කිරීමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වළකින්න. මුල් කතුවරයා අදහස් කළ සැබෑ අභිප්රාය සහ සන්දර්භය වටහාගෙන, කැටලන් භාෂාවේ ස්වාභාවික ව්යවහාරයට ගැළපෙන සේ පරිවර්තනය සකස් කරන්න.
- ද්විත්ව ශබ්දකෝෂ භාවිතය සහ මධ්යස්ථ භාෂාව (Bridge Language): සිංහල සහ කැටලන් අතර සෘජු පරිවර්තන මෙවලම් සීමිත බැවින්, බොහෝ විට ඉංග්රීසි භාෂාව අතරමැදි භාෂාවක් ලෙස භාවිත වේ. මෙහිදී සිංහල සිට ඉංග්රීසි භාෂාවටත්, පසුව ඉංග්රීසි සිට කැටලන් භාෂාවටත් පරිවර්තනය කිරීමේදී අර්ථයේ කිසිදු වෙනසක් සිදු නොවන බව තහවුරු කරගැනීම සඳහා ද්විත්ව පරීක්ෂාවන් (Cross-checking) සිදු කරන්න.
- කැටලන් ව්යාකරණ සහ අක්ෂර වින්යාසය තහවුරු කර ගැනීම: කැටලන් භාෂාවේ විශේෂ අක්ෂර (Accents) වන "à, é, è, í, ó, ò, ú, ç" වැනි අකුරු නිවැරදිව යෙදීම සහ ව්යාකරණ රීති අකුරටම පිළිපැදීම අතිශයින්ම වැදගත්ය.
- ස්වදේශීය භාෂකයන් ලවා පරීක්ෂා කරවීම (Native Proofreading): ඔබේ පරිවර්තනය අවසන් වූ පසු, කැටලන් භාෂාව මව්භාෂාව කරගත් වෘත්තීය සංස්කාරකවරයෙකු ලවා එය පරීක්ෂා කරවා ගන්න. එමඟින් ලේඛනයේ ස්වාභාවික ගලායාම (Flow) සහ වෘත්තීයභාවය තහවුරු කරගත හැක.
සිංහල භාෂාවෙන් කැටලන් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම යනු හුදෙක් එක් භාෂාවක වචන තවත් භාෂාවක වචනවලින් ප්රතිස්ථාපනය කිරීමක් නොවේ. එය සංකීර්ණ ව්යාකරණ පද්ධති දෙකක් සහ එකිනෙකට වෙනස් සංස්කෘතීන් දෙකක් යා කරන පාලමකි. ඉහත සඳහන් කළ ව්යුහාත්මක වෙනස්කම්, ලිංග භේද එකඟතාවන්, ක්රියාපද ආඛ්යාත සහ සංස්කෘතික සූක්ෂ්මතා පිළිබඳව නිරන්තර සැලකිල්ලෙන් කටයුතු කිරීමෙන් ඉතාමත් ගුණාත්මක, නිවැරදි සහ කියවන්නා ප්රිය කරන පරිවර්තනයක් බිහි කළ හැකිය.