បកប្រែ អាមេនី ទៅ កូរ៉េ - អ្នកបកប្រែតាមអ៊ីនធឺណិតឥតគិតថ្លៃ និងវេយ្យាករណ៍ត្រឹមត្រូវ | ភាសាបារាំងបកប្រែ

Ժամանակակից գլոբալացված աշխարհում լեզվական կամուրջների ստեղծումը դարձել է առաջնային անհրաժեշտություն։ Հայերենից կորեերեն թարգմանությունը ներկայացնում է առանձնահատուկ հետաքրքրություն և բարդություն, քանի որ այս երկու լեզուները պատկանում են բոլորովին տարբեր լեզվաընտանիքների և ունեն արմատապես տարբերվող կառուցվածքային, քերականական ու մշակութային առանձնահատկություններ։ Հայերենը՝ որպես հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի ինքնուրույն ճյուղ, և կորեերենը՝ որպես կորեական լեզվախմբի ներկայացուցիչ (հաճախ դասվում է ալթայական հիպոթետիկ ընտանիքին կամ համարվում մեկուսացած լեզու), թարգմանչից պահանջում են ոչ միայն բառացի համապատասխանությունների իմացություն, այլև խորը լեզվաբանական և մշակութային վերլուծություն։ Այս հոդվածում մանրամասն կքննարկենք հայերենից կորեերեն թարգմանության հիմնական մարտահրավերները, քերականական նրբություններն ու գործնական խորհուրդները, որոնք կօգնեն ստանալ որակյալ և բնական հնչողությամբ թարգմանություն։

Շարահյուսական կառուցվածքի տարբերությունները․ SVO-ից դեպի SOV

Հայերենից կորեերեն թարգմանության ամենաակնառու դժվարություններից մեկը նախադասության շարադասությունն է։ Թեև հայերենն ունի համեմատաբար ազատ շարադասություն՝ շնորհիվ զարգացած հոլովական համակարգի, հիմնական և առավել տարածված կառուցվածքը Ենթակա-Ստորոգյալ-Ուղիղ խնդիր (SVO) մոդելն է։ Օրինակ՝ «Աննան կարդում է գիրքը» նախադասության մեջ գործողությունը կատարողից հետո գալիս է բայը, ապա՝ լրացումը։

Կորեերենում գործում է խիստ Ենթակա-Ուղիղ խնդիր-Ստորոգյալ (SOV) կառուցվածքը։ Սա նշանակում է, որ բայը կամ ստորոգյալը միշտ գտնվում է նախադասության վերջում։ Նույն նախադասությունը կորեերենում կհնչի այսպես․ «안나가 책을 읽습니다» (Աննան գիրքը կարդում է)։ Թարգմանչի համար սա պահանջում է մտածողության լիակատար վերակառուցում։ Երկար և բարդ նախադասություններ թարգմանելիս անհրաժեշտ է նախ հասկանալ ամբողջական միտքը, գտնել գլխավոր գործողությունը (որը հայերենում կարող է լինել նախադասության մեջտեղում) և այն տեղափոխել կորեերեն նախադասության վերջ։

Հոլովական համակարգը և կորեերենի մասնիկները (Particles)

Հայերենն ունի հարուստ հոլովական համակարգ (յոթ հոլովներ՝ ուղղական, սեռական, տրական, հայցական, բացառական, գործիական, ներգոյական), որոնք արտահայտվում են բառավերջի փոփոխություններով (վերջավորություններով)։ Կորեերենում գոյականների դերը նախադասության մեջ որոշվում է հատուկ հետադիր մասնիկների (조사 - josa) միջոցով, որոնք կցվում են գոյականներին։

• Ենթակայի մասնիկներ (이/가 - i/ga) և Թեմատիկ մասնիկներ (은/는 - eun/neun): Սրանց ճիշտ կիրառությունը հաճախ շփոթություն է առաջացնում թարգմանիչների մոտ։ «은/는» մասնիկն օգտագործվում է նախադասության հիմնական թեման ընդգծելու կամ հակադրություն ցույց տալու համար, մինչդեռ «이/가» մասնիկը կենտրոնանում է կոնկրետ ենթակայի վրա։
• Հայցական հոլովի մասնիկներ (을/를 - eul/reul): Համապատասխանում են հայերենի հայցական հոլովին (ուղիղ խնդրին)։
• Տրական և ներգոյական հարաբերություններ (에/에서 - e/eseo): Ցույց են տալիս տեղը, ուղղությունը կամ ժամանակը։ «에»-ն օգտագործվում է անշարժ գտնվելու վայրի կամ ուղղության դեպքում, իսկ «에서»-ն՝ այն վայրի, որտեղ տեղի է ունենում ակտիվ գործողություն։

Այս մասնիկների սխալ ընտրությունը կարող է ամբողջությամբ փոխել նախադասության իմաստը կամ դարձնել այն անբնական։ Հայերենից թարգմանելիս պետք է ուշադիր լինել յուրաքանչյուր գոյականի շարահյուսական դերին և ընտրել համապատասխան կորեերեն մասնիկը՝ հաշվի առնելով նաև բաղաձայնով կամ ձայնավորով վերջանալու փաստը (օրինակ՝ 책 - 책을, 사과 - 사과를)։

Հարգալից խոսքի (Honorifics) բարդ համակարգը

Եթե հայերենում հարգալից կամ պաշտոնական խոսքն արտահայտվում է հիմնականում հոգնակի թվի («դուք» ձևի) և համապատասխան բայաձևերի կիրառմամբ, ապա կորեերենում գոյություն ունի սոցիալական աստիճանակարգության և հարգանքի չափազանց բարդ համակարգ (존댓말 - jondaetmal)։ Այն բաղկացած է խոսքի մի քանի մակարդակներից, որոնք որոշվում են խոսողի և լսողի տարիքային տարբերությամբ, սոցիալական դիրքով, մտերմության աստիճանով և պաշտոնականությամբ։

Կորեերենում հարգանքի մակարդակն ազդում է ոչ միայն բայի վերջավորությունների (օրինակ՝ -습니다/պաշտոնական-հարգալից, -아요/어요-ոչ պաշտոնական-հարգալից, -야/ոչ պաշտոնական-մտերիմ), այլև բառապաշարի ընտրության վրա։ Կան բառեր, որոնք ունեն իրենց հատուկ հարգալից հոմանիշները (օրինակ՝ «տուն» - 집 (jip) սովորական, 댁 (daek) հարգալից; «ուտել» - 먹다 (meokda) սովորական, 드시다 (deusida) հարգալից)։ Հայերեն տեքստը թարգմանելիս անհրաժեշտ է հստակորեն որոշել թիրախային լսարանը և տեքստի ոճը։ Գործնական կամ պաշտոնական նամակագրությունը պահանջում է բացարձակ հարգալից ոճի կիրառում, մինչդեռ գեղարվեստական կամ հանրամատչելի տեքստերը կարող են թարգմանվել ավելի մեղմ, բայց դարձյալ քաղաքավարի տարբերակներով։

Մշակութային լոկալիզացիայի նրբությունները

Որակյալ թարգմանությունը չի սահմանափակվում միայն քերականական կանոնների պահպանմամբ։ Լեզուն մշակույթի արտացոլումն է, և հայկական ու կորեական մշակույթների տարբերությունները հաճախ առաջացնում են թարգմանչական անդունդներ։

Օրինակ՝ հայերենում հաճախ հանդիպող հուզական արտահայտությունները, ինչպիսիք են «ցավդ տանեմ»-ը կամ «ջան»-ը, չունեն ուղղակի համարժեքներ կորեերենում։ Դրանք բառացի թարգմանելու դեպքում կորեացի ընթերցողը կամ ոչինչ չի հասկանա, կամ կընկալի սխալ համատեքստում։ Նման դեպքերում թարգմանիչը պետք է կիրառի լոկալիզացիայի մեթոդը՝ փոխանցելով արտահայտության զգացմունքային երանգը կորեական մշակույթին հարիր տարբերակներով, օրինակ՝ օգտագործելով ջերմության կամ մտերմության արտահայտման կորեական ձևերը (ինչպիսիք են «Jeong» - 정 հասկացությանն առնչվող բառերը)։

Մեկ այլ կարևոր հանգամանք է ազգակցական կապերն արտահայտող բառերը։ Կորեերենում չափազանց կարևոր է խոսողի և դիմացինի սեռը ազգակցական կամ ընկերական կապերն անվանելիս (օրինակ՝ աղջկա ավագ եղբայրը «oppa» է, իսկ տղայի ավագ եղբայրը՝ «hyung»)։ Հայերեն «եղբայր» կամ «քույր» բառերը թարգմանելիս պետք է հստակ իմանալ համատեքստը՝ ճիշտ բառն ընտրելու համար։

Գործնական խորհուրդներ որակյալ թարգմանության համար

Հայերենից կորեերեն թարգմանական աշխատանքների արդյունավետությունն ու որակը բարձրացնելու համար խորհուրդ է տրվում հետևել հետևյալ կանոններին․

• Համատեքստի խորը վերլուծություն․ Նախքան թարգմանությունը սկսելը, մանրամասն ուսումնասիրեք տեքստի իմաստային շերտերը։ Որոշեք հարաբերությունների բնույթը հերոսների կամ հեղինակի ու ընթերցողի միջև՝ հարգանքի ճիշտ մակարդակ ընտրելու համար։
• Բայերի վերջավորությունների վերահսկողություն․ Կորեերենում բայն ավարտում է նախադասությունը և կրում է հիմնական քերականական ու ոճական բեռը։ Համոզվեք, որ նախադասության բոլոր անդամները համաձայնեցված են վերջնական բայաձևի հետ։
• Խուսափեք բառացի թարգմանությունից․ Բառացի թարգմանությունը (word-for-word) հայերենից կորեերեն գրեթե միշտ ձախողվում է շարահյուսական մեծ անդունդի պատճառով։ Կենտրոնացեք իմաստի փոխանցման (sense-for-sense) վրա։
• Մասնագիտական գործիքների և բառարանների կիրառում․ Օգտագործեք վստահելի կորեական բառարաններ (օրինակ՝ Naver Dictionary), որոնք տրամադրում են բառերի կիրառման իրական օրինակներ և համատեքստային նրբություններ։
• Կրկնակի սրբագրում (Proofreading)․ Թարգմանությունն ավարտելուց հետո ցանկալի է տեքստը տրամադրել կորեերենը որպես մայրենի լեզու ունեցող մասնագետի (native speaker)՝ բնական հնչողությունն ու ոճական անթերիությունը երաշխավորելու համար։

Այսպիսով, հայերենից կորեերեն թարգմանությունը պահանջում է բարձր պրոֆեսիոնալիզմ, երկու լեզուների քերականական նուրբ կառուցվածքների խորը իմացություն և մշակութային առանձնահատկությունների նկատմամբ զգոնություն։ Հետևելով վերը նշված կանոններին և խորհուրդներին՝ թարգմանիչները կարող են հաղթահարել լեզվական արգելքները և ստեղծել տեքստեր, որոնք կընկալվեն հեշտությամբ և հարազատորեն կհնչեն կորեալեզու ընթերցողի համար։