បកប្រែ អាមេនី ទៅ ចិន - អ្នកបកប្រែតាមអ៊ីនធឺណិតឥតគិតថ្លៃ និងវេយ្យាករណ៍ត្រឹមត្រូវ | ភាសាបារាំងបកប្រែ

Հայերենից չինարեն թարգմանությունը հանդիսանում է ժամանակակից թարգմանչական արվեստի ամենաբարդ և միևնույն ժամանակ ամենապահանջված ուղղություններից մեկը: Այս երկու լեզուները պատկանում են բոլորովին տարբեր լեզվաընտանիքների՝ հնդեվրոպական և չին-տիբեթական, և ունեն արմատապես տարբերվող քերականական, շարահյուսական ու մշակութային համակարգեր: Որակյալ թարգմանություն ապահովելու համար անհրաժեշտ է խորությամբ հասկանալ ոչ միայն բառարանային սահմանումները, այլև երկու լեզուների ներքին տրամաբանությունն ու կառուցվածքային առանձնահատկությունները:

Քերականական Կառուցվածքների Տարբերությունները և Դրանց Հաղթահարումը

Հայերենը թեքական լեզու է, որտեղ քերականական հարաբերությունները հիմնականում արտահայտվում են վերջավորությունների, հոլովների և խոնարհման համակարգերի միջոցով: Ի հակադրություն դրան՝ չինարենը բնութագրվում է որպես անջատական (անալիտիկ) լեզու, որտեղ չկան հոլովներ, խոնարհումներ, քերականական սեռեր կամ թվի ավանդական քերականական արտահայտչամիջոցներ: Բառերի դերը նախադասության մեջ որոշվում է բացառապես դրանց զբաղեցրած դիրքով և օժանդակ մասնիկների կիրառմամբ:

Այս տարբերությունը թարգմանչից պահանջում է հատուկ մոտեցում.

• Ժամանակային ձևերի փոխանցումը. Հայերենի բայական բարդ ժամանակաձևերը (անցյալ, ներկա, ապառնի՝ իրենց բազմաթիվ կերպային դրսևորումներով) չինարենում արտահայտվում են ժամանակ ցույց տվող մակբայներով (օրինակ՝ «երեկ», «հիմա», «հաջորդ տարի») կամ կերպային մասնիկներով (le, guo, zhe):
• Հոլովական համակարգի տրանսֆորմացիան. Հայերենի յոթ հոլովների իմաստները չինարենում պետք է արտահայտվեն նախադասության բառերի ճիշտ հաջորդականությամբ կամ նախադիրների (ba, gei, yong և այլն) օգնությամբ: Սխալ նախադիրի ընտրությունը կարող է ամբողջությամբ խեղաթյուրել նախադասության իմաստը:
• Շարադասություն. Թեև երկու լեզուներում էլ հիմնական կառուցվածքը SVO (ենթակա-ստորոգյալ-խնդիր) է, սակայն որոշիչ-որոշյալ հարաբերություններում կան էական տարբերություններ: Չինարենում բոլոր տեսակի որոշիչները, որքան էլ դրանք երկար կամ բարդ լինեն, միշտ նախորդում են որոշյալին: Սա հաճախ ստիպում է թարգմանչին վերակառուցել հայերենի բարդ նախադասությունները՝ դրանք բաժանելով ավելի կարճ և պարզ կառույցների:

Չինարենի Բառային Նրբությունները և Հիերոգլիֆների Ճիշտ Ընտրությունը

Չինարենում բառերի զգալի մասը կազմված է մեկ կամ երկու հիերոգլիֆից, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր ուրույն իմաստային դաշտը: Հայերենից չինարեն թարգմանելիս կարևոր է հաշվի առնել բառային համադրելիությունը (collocation): Հայերենի մեկ բառը չինարենում կարող է ունենալ տասնյակ հոմանիշներ՝ կախված կոնտեքստից և կիրառության ոլորտից:

Օրինակ՝ հայերեն «զարգացում» բառը կարող է թարգմանվել որպես 发展 (fǎzhǎn)՝ տնտեսական կամ հասարակական զարգացման դեպքում, կամ 培养 (péiyǎng)՝ ունակությունների կամ որակների զարգացման/սերմանման պարագայում: Բառացի թարգմանությունը հաճախ հանգեցնում է անբնական կամ անհասկանալի տեքստերի ստեղծմանը: Բացի այդ, չինարենում գոյություն ունի դասիչների (measure words) հարուստ համակարգ: Յուրաքանչյուր գոյական, երբ կիրառվում է թվականի հետ, պահանջում է հատուկ դասիչ (օրինակ՝ 個, 张, 条), ինչը հայերենում ընդհանրապես բացակայում է:

Մշակութային Տեղայնացում և Դարձվածքների Փոխանցում

Մշակութային համատեքստը հայերենից չինարեն թարգմանության ամենանուրբ և դժվարին կողմերից է: Հայկական մշակույթին բնորոշ ռեալիաները, ավանդույթները և կրոնական պատկերացումները չինարեն թարգմանելիս պահանջում են նկարագրական թարգմանություն կամ մշակութային համարժեքների որոնում:

Հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել դարձվածքներին և թևավոր խոսքերին: Չինարենն ունի դարձվածքների հսկայական շտեմարան, որոնք հայտնի են որպես «չենյու» (成语 - chéngyǔ) և սովորաբար բաղկացած են չորս հիերոգլիֆից: Դրանք հաճախ հղում են կատարում չինական պատմական իրադարձություններին կամ փիլիսոփայական առակներին: Հայերեն դարձվածքները չինարեն թարգմանելիս խորհուրդ չի տրվում կատարել բառացի թարգմանություն: Փոխարենը պետք է.

1. Բացահայտել հայերեն դարձվածքի փոխաբերական իմաստը:
2. Գտնել չինական մշակույթում նույն իմաստն արտահայտող համապատասխան «չենյու» կամ դարձվածքային միավոր:
3. Եթե համարժեքը բացակայում է, կատարել իմաստային (նկարագրական) թարգմանություն՝ խուսափելով չինացի ընթերցողի համար անհասկանալի պատկերների ստեղծումից:

Գործնական Խորհուրդներ Թարգմանչական Որակի Բարձրացման Համար

Հայերենից չինարեն թարգմանչական աշխատանքների արդյունավետությունը և որակը բարելավելու համար անհրաժեշտ է հետևել մի քանի հիմնարար կանոնների.

1. Թարգմանական երկմակարդակ սրբագրում. Քանի որ չինարենի ոճաբանությունն ու նախադասության կառուցման տրամաբանությունը խորապես տարբերվում են արևմտյան և հնդեվրոպական լեզուներից, պատրաստի տեքստը պարտադիր պետք է սրբագրվի չինարենը որպես մայրենի լեզու ունեցող մասնագետի (native speaker) կողմից: Սա թույլ կտա խուսափել «օտարոտի» հնչող նախադասություններից:

2. Գրագետ տեղայնացում (Localization). Կախված թիրախային լսարանից՝ անհրաժեշտ է ընտրել ճիշտ գրային համակարգը: Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության (Մայրցամաքային Չինաստան) և Սինգապուրի համար օգտագործվում է պարզեցված չինարենը (Simplified Chinese), իսկ Թայվանի, Հոնկոնգի և Մակաոյի համար՝ ավանդական չինարենը (Traditional Chinese): Այս երկու տարբերակներն ունեն նաև բառապաշարային և ոճական որոշակի տարբերություններ:

3. Երկկողմանի տերմինաբանական բառարանների կազմում. Մասնագիտական, տեխնիկական, իրավաբանական կամ բժշկական թարգմանություններ կատարելիս թարգմանիչը պետք է նախապես մշակի և համաձայնեցնի հիմնական տերմինների ցանկը: Դա կապահովի տեքստի միատարրությունը և կկանխի հասկացությունների սխալ մեկնաբանումը:

4. Նախադասությունների պարզեցում. Հայերենին բնորոշ երկարաշունչ, բարդ ստորադասական նախադասությունները չինարեն թարգմանելիս պետք է տրոհել ավելի պարզ, տրամաբանորեն փոխկապակցված կարճ կառույցների: Չինարենում գերադասելի է մտքի ուղիղ և հստակ շարադրանքը: