Ny fandikan-teny eo amin'ny teny Malagasy sy ny teny Xhosa dia dingana iray mampifandray kolontsaina sy fianakaviam-piteny roa miavaka tsara. Ny teny Malagasy, izay anisan'ny fianakaviam-piteny Aostroneziana, dia manana ny niaviany manokana any Azia Atsimo-Atsinanana sy Oseania, raha toa ka ny teny Xhosa (isiXhosa) kosa dia teny Bantu tenenina indrindra any Afrika Atsimo. Mba hahafahana mandika teny amin'ny fomba matihanina sy mahomby, ny mpandika teny dia tsy maintsy mahatakatra tsara ny firafitry ny fitsipiky ny fiteny roa tonta, ny fahasamihafana ara-tsintaksy, ary ny lanjan'ny kolontsaina fonosin'ny teny tsirairay. Ity lahatsoratra ity dia manolotra torolalana feno momba ny fomba fandikana teny avy amin'ny teny Malagasy ho amin'ny teny Xhosa.
Ny Fahasamihafana ara-tsintaksy: VOS sy SVO
Ny iray amin'ireo olana lehibe indrindra atrehin'ny mpandika teny dia ny firafitry ny fehezanteny fototra amin'ny fiteny roa tonta. Ny teny Malagasy dia mampiasa ny firafitra Matoanteny - Fameno - Lazaina (VOS - Verb-Object-Subject) ho firafitra fototra. Ohatra, amin'ny teny Malagasy, ny fehezanteny hoe "Mihinana vary ny zaza" dia manomboka amin'ny matoanteny ("mihinana"), arahin'ny fameno ("vary"), ary faranana amin'ny lazaina ("ny zaza").
Etsy an-daniny, ny teny Xhosa dia mampiasa ny firafitra Lazaina - Matoanteny - Fameno (SVO - Subject-Verb-Object), izay mitovy amin'ny fiteny anglisy na frantsay. Ny dikan'io fehezanteny io amin'ny teny Xhosa dia: "Umtwana utya irayisi" (Umtwana = zaza [Subject], utya = mihinana [Verb], irayisi = vary [Object]). Rehefa mandika teny avy amin'ny teny Malagasy ho amin'ny teny Xhosa ianao, dia tsy maintsy ovaina tanteraka ny firafitry ny fehezanteny mba tsy hisian'ny fahadisoana ara-pitsipika sy mba ho voajanahary ny vaky teny ho an'ny tompon-tany Xhosa.
Ny Rafitry ny Kilasin'anarana (Noun Classes) sy ny Fifanarahana (Concords)
Ny teny Xhosa, tahaka ireo fiteny Bantu rehetra, dia manana rafitra kilasin'anarana (noun classes) tena sarotra. Mizara ho kilasy miisa 15 mahery ny anarana amin'ny teny Xhosa, arakaraka ny tovona (prefix) ananany. Ireo kilasy ireo dia mamaritra ny maha-tokana na maha-maro, ny maha-olona na maha-zavatra, ary ny toetra maro hafa.
Ny tena manahirana amin'ity rafitra ity dia ny fisian'ny fifanarahana ara-pitsipika (concords). Izany hoe, ny teny rehetra mifandray amin'ilay anarana ao anatin'ny fehezanteny (toy ny mpamari-toetra, ny mpisolo tena, ary ny matoanteny) dia tsy maintsy miova tovona mba hifanaraka amin'ny kilasin'ilay anarana. Ny teny Malagasy kosa dia tsy manana io rafitra io; tsy miova ny matoanteny na ny mpamari-toetra na inona na inona kilasin'ny anarana miaraka aminy. Ohatra:
- Teny Malagasy: "Ny lehilahy tsara" sy "Ny trano tsara" (tsy miova ny teny hoe "tsara").
- Teny Xhosa: "Indoda elungileyo" (lehilahy tsara) sy "Indlu entle" (trano tsara). Ny teny hoe "tsara" dia miova arakaraka ny kilasin'ny anarana ("indoda" sy "indlu").
Ny mpandika teny dia mila mahay mamantatra ny kilasin'ny anarana tsirairay amin'ny teny Xhosa mba hahafahany mampiasa ny "concord" mety, hisorohana ny fehezanteny tsy takatry ny saina.
Ny Fiovan'ny Matoanteny sy ny Suffixes (Verbal Extensions)
Ny matoanteny amin'ny teny Malagasy dia miavaka amin'ny alalan'ny feo (voices) toy ny mpanao (active), atao (passive), sy ny mpampiantoka (circumstantial), izay miankina amin'ny tovona sy tovana ampiasaina. Ny teny Xhosa kosa dia tsy mampiasa feo amin'ny fomba mitovy fa mampiasa tovana amin'ny matoanteny (verbal extensions) ao aorian'ny fototeny mba hanehoana hevitra samihafa:
- Applicative (-ela): Mampiseho fa atao ho an'ny olona iray na amin'ny toerana iray ny asa (mitovy amin'ny mpampiantoka amin'ny teny Malagasy). Ohatra: -bhala (manoratra) -> -bhalela (manoratra ho an'ny...).
- Causative (-isa): Mampiseho fa mampanao zavatra (mampiasa ny tovona "mamp-" amin'ny teny Malagasy). Ohatra: -sebenza (miasa) -> -sebenzisa (mampiasa).
- Reciprocal (-ana): Mampiseho fiaraha-manao (mitovy amin'ny "mifamp-"). Ohatra: -thanda (tia) -> -thandana (mifankatia).
Ny fampiasana tsara an'ireo tovana ireo dia manampy amin'ny fampitana marina ny hevitry ny matoanteny malagasy amin'ny teny Xhosa tsy mila manao fanazavana lava reny sy tsy misy dikany.
Ny Lafiny Ara-kolontsaina sy ny Teny An'ohatra
Ny fandikan-teny mahomby dia tsy fandikana teny isan-teny fa fandikana hevitra sy kolontsaina. Ny kolontsaina malagasy sy ny kolontsaina Xhosa dia samy manana ny soatoaviny sy ny fomba fijeriny ny fiainana. Ny teny Malagasy dia feno ohabolana sy teny an'ohatra miorina amin'ny fiainana ambanivohitra, ny rano, ny vary, ary ny omby.
Ny teny Xhosa ihany koa dia manana ohabolana (amaqhalo) manankarena miorina amin'ny biby fiompy, ny natiora, ary ny fifandraisana ara-piaraha-monina (indrindra ny hevitry ny Ubuntu - ny maha-olona amin'ny alalan'ny hafa). Ohatra, raha misy fomba fiteny malagasy manasongadina ny firaisankina na ny fihavanana, ny mpandika teny dia tokony hitady ny ohabolana Xhosa mifanaraka amin'izany fa tsy handika azy ara-bakiteny. Ny fandikana ara-bakiteny ny ohabolana toy ny "Ny firaisana no hery" dia mety tsy hisy dikany loatra ho an'ny mpamaky Xhosa raha oharina amin'ny fampiasana ny teny fototra momba ny Ubuntu na ny ohabolana nentim-paharazana Xhosa.
Soso-kevitra ho an'ny Mpandika Teny
Mba hahazoana vokatra tsara indrindra amin'ny fandikan-teny avy amin'ny teny Malagasy ho amin'ny teny Xhosa, dia manoro hevitra izahay hanaraka ireto dingana manaraka ireto:
- Halakanao ny fizotran'ny fehezanteny: Vakio aloha ny lahatsoratra malagasy manontolo mba hahazoana ny hevitra ankapobeny alohan'ny hanombohana ny fandikana.
- Ampiasao ny Rakibolana matihanina: Koa satria tsy dia misy firy ny rakibolana mivantana avy amin'ny teny Malagasy ho amin'ny teny Xhosa, dia matetika no mila mampiasa ny teny Anglisy na Frantsay ho tetezana (Malagasy -> Anglisy -> Xhosa). Mitandrema anefa amin'ny fiovan'ny hevitra mandritra izany dingana izany.
- Hamarino amin'ny tompon-tany (Native Speaker): Rehefa vita ny fandikan-teny, dia asaivo mamaky izany ny olona manana ny teny Xhosa ho tenin-dreny mba hahazoana antoka fa voajanahary sy tsara rafitra ny lahatsoratra.
- Tandrovy ny fahamoram-baky (Readability): Tokony ho mora vakiana sy tsy misy fitaka ara-kolontsaina ny lahatsoratra nadika.
Raha fintinina, na dia eo aza ny elanelana ara-jeografia sy ara-pianakaviam-piteny eo amin'i Madagasikara sy Afrika Atsimo, ny fifehezana ny fitsipika fototra sy ny fanajana ny kolontsaina Xhosa dia ahafahan'ny mpandika teny malagasy mamokatra asa voadika tsara, voaomana araka ny tokony ho izy ary matihanina ho an'ny mpamaky.