ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາລາວ (Lao) ແລະ ພາສາຮາວຊາ (Hausa) ເປັນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍສູງ ແລະ ຕ້ອງການຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງພາສາສາດຂອງທັງສອງພາສາ. ພາສາລາວເປັນພາສາໃນຕະກູນໄທ-ກະໄດ (Tai-Kadai) ທີ່ມີລັກສະນະເປັນພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ແລະ ມີວັນນະຍຸດ (Tonal Language) ໃນຂະນະທີ່ພາສາຮາວຊາ ເປັນພາສາໃນຕະກູນອັບໂຟຣ-ອາຊີອາຕິກ (Afroasiatic Language) ທີ່ເວົ້າກັນຢ່າງແຜ່ຫຼາຍໃນທະວີບອາຟຣິກາຕາເວັນຕົກ ໂດຍສະເພາະໃນປະເທດນີເຊເລຍ ແລະ ນີເຊ. ບົດຄວາມນີ້ຈະພາທ່ານໄປເຈາະເລິກກ່ຽວກັບຂະບວນການ, ສິ່ງທ້າທາຍ ແລະ ເຄັດລັບໃນການແປພາສາລາວ ເປັນພາສາຮາວຊາ ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ.
1. ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ ແລະ ລະບົບເພດ (Grammatical Gender and Structure)
ຫນຶ່ງໃນຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ເຫັນໄດ້ຊັດເຈນທີ່ສຸດລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາຮາວຊາ ແມ່ນລະບົບເພດທາງໄວຍາກອນ. ພາສາລາວບໍ່ມີການແບ່ງເພດຂອງຄຳນາມ ແລະ ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງຂອງຄຳຄຸນນາມເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຄຳນາມ. ແຕ່ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາຮາວຊາມີລະບົບເພດທາງໄວຍາກອນທີ່ເຄັ່ງຄັດ ໂດຍແບ່ງອອກເປັນ ເພດຊາຍ (Masculine) ແລະ ເພດຍິງ (Feminine) ສຳລັບຄຳນາມເອກະພົດ.
ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມລະມັດລະວັງເປັນພິເສດ ເພາະວ່າຄຳຄຸນນາມ, ຄຳແທນນາມ ແລະ ແມ່ນແຕ່ຄຳກິລິຍາໃນພາສາຮາວຊາ ຈະຕ້ອງມີການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບເພດ ແລະ ຈຳນວນ (ເອກະພົດ ຫຼື ພະຫູພົດ) ຂອງຄຳນາມທີ່ມັນຂະຫຍາຍ. ຕົວຢ່າງ, ເມື່ອແປປະໂຫຍກທີ່ມີຄຳນາມທີ່ບໍ່ລະບຸເພດໃນພາສາລາວ ນັກແປຕ້ອງວິເຄາະບໍລິບົດຢ່າງລະອຽດເພື່ອເລືອກໃຊ້ຮູບແບບເພດທີ່ຖືກຕ້ອງໃນພາສາຮາວຊາ.
2. ລະບົບການຜັນຄຳກິລິຍາ ແລະ ການສະແດງການ (Tense and Aspect Systems)
ພາສາລາວສະແດງການ (Aspect) ຫຼື ເວລາ (Tense) ໂດຍການໃຊ້ຄຳຊ່ວຍໜ້າ ຫຼື ທ້າຍຄຳກິລິຍາ ເຊັ່ນ "ກຳລັງ", "ໄດ້", "ແລ້ວ" ໂດຍທີ່ຕົວຄຳກິລິຍາຫຼັກຈະບໍ່ມີການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງເລີຍ. ແນວໃດກໍຕາມ, ພາສາຮາວຊາມີວິທີການສະແດງການ ແລະ ເວລາທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ໂດຍການໃຊ້ "ຄຳແທນນາມສະແດງການ" (Aspect Pronouns).
ໃນພາສາຮາວຊາ, ຕົວຄຳກິລິຍາເອງອາດຈະບໍ່ປ່ຽນແປງຫຼາຍ ແຕ່ຄຳແທນນາມທີ່ຢູ່ຂ້າງໜ້າຄຳກິລິຍາຈະຖືກຜັນໄປຕາມ ເພດ, ຈຳນວນ, ບຸກຄົນ ແລະ ການ/ເວລາ (Aspect/Tense) ເຊັ່ນ ປັດຈຸບັນກຳລັງເຮັດ (Continuous), ອະດີດທີ່ສຳເລັດແລ້ວ (Perfective), ຫຼື ອະນາຄົດ (Future). ດັ່ງນັ້ນ, ການແປພາສາລາວທີ່ບໍ່ມີການລະບຸເວລາຢ່າງຊັດເຈນ ເປັນພາສາຮາວຊາ ຈຶ່ງຕ້ອງອາໄສການຕີຄວາມໝາຍຈາກບໍລິບົດອ້ອມຂ້າງຢ່າງສູງ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຜິດພາດໃນການເລືອກໃຊ້ Aspect Pronouns ໃນພາສາປາຍທາງ.
3. ລະບົບພະຫູພົດ ແລະ ຄຳລັກສະນະນາມ (Plurality and Classifiers)
ພາສາລາວເປັນພາສາທີ່ໃຊ້ "ຄຳລັກສະນະນາມ" (Classifiers) ເພື່ອບອກຈຳນວນ ຫຼື ປະລິມານ ເຊັ່ນ "ປຶ້ມສາມຫົວ" ຫຼື "ຄົນສອງຄົນ". ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາຮາວຊາບໍ່ມີລະບົບຄຳລັກສະນະນາມ ແຕ່ມີລະບົບການປ່ຽນຮູບຄຳນາມເປັນພະຫູພົດ (Pluralization) ທີ່ມີຄວາມຊັບຊ້ອນຫຼາຍ. ພາສາຮາວຊາມີຮູບແບບການສ້າງຄຳພະຫູພົດຫຼາຍສິບແບບ ໂດຍການຕື່ມອຸປະສັກ (Prefix), ປັດໄຈ (Suffix) ຫຼື ການປ່ຽນແປງສະຫຼະພາຍໃນຄຳ.
ໃນການແປ, ນັກແປຈະຕ້ອງປ່ຽນວິທີຄິດຈາກລະບົບ "ຄຳນາມ + ຈຳນວນ + ຄຳລັກສະນະນາມ" ຂອງພາສາລາວ ໄປເປັນລະບົບ "ຄຳນາມພະຫູພົດ" ຂອງພາສາຮາວຊາໂດຍກົງ. ນອກຈາກນີ້, ຕ້ອງຈື່ໄວ້ວ່າໃນພາສາຮາວຊາ, ເມື່ອມີຕົວເລກບອກຈຳນວນຢູ່ແລ້ວ ບາງຄັ້ງຄຳນາມອາດຈະຍັງຄົງຢູ່ໃນຮູບເອກະພົດ ເຊິ່ງເປັນກົດເກນໄວຍາກອນສະເພາະທີ່ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມຊຳນານ.
4. ລະບົບສຽງວັນນະຍຸດ (Tone System)
ທັງພາສາລາວ ແລະ ພາສາຮາວຊາ ລ້ວນແຕ່ເປັນພາສາທີ່ມີວັນນະຍຸດ (Tonal Languages) ແຕ່ມີລະບົບທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ພາສາລາວມີລະບົບວັນນະຍຸດ 5-6 ສຽງ ທີ່ກຳນົດໂດຍຮູບວັນນະຍຸດ ແລະ ພະຍັນຊະນະຕົ້ນ. ສ່ວນພາສາຮາວຊາມີລະບົບວັນນະຍຸດ 3 ສຽງຫຼັກ ຄື: ສຽງສູງ (High), ສຽງຕ່ຳ (Low) ແລະ ສຽງຕົກ (Falling). ເຖິງແມ່ນວ່າໃນການຂຽນພາສາຮາວຊາທົ່ວໄປ (ທີ່ໃຊ້ຕົວອັກສອນລາຕິນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ Boko) ຈະບໍ່ຄ່ອຍສະແດງເຄື່ອງໝາຍວັນນະຍຸດ ແຕ່ການອອກສຽງວັນນະຍຸດທີ່ຕ່າງກັນຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບປ່ຽນແປງໄປຢ່າງສິ້ນເຊີງ.
ຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບວັນນະຍຸດໃນພາສາຮາວຊາ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປພາສາລາວເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍທີ່ແທ້ຈິງຂອງຄຳສັບໃນເອກະສານອ້າງອີງ ແລະ ສາມາດເລືອກໃຊ້ຄຳສັບທີ່ມີຄວາມໝາຍຖືກຕ້ອງຕາມບໍລິບົດ ໂດຍສະເພາະໃນການແປບົດສົນທະນາ ຫຼື ວຽກງານການທ້ອງຖິ່ນ (Localization).
5. ຄວາມແຕກຕ່າງໃນການຈັດວາງຄຳຂະຫຍາຍ (Modifier Word Order)
ໂຄງສ້າງການຂະຫຍາຍຄຳໃນພາສາລາວ ແລະ ພາສາຮາວຊາ ມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນໃນບາງສ່ວນ ແຕ່ກໍມີລາຍລະອຽດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ໃນພາສາລາວ, ຄຳຂະຫຍາຍ (ເຊັ່ນ ຄຳຄຸນນາມ ຫຼື ຄຳສະແດງຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ) ຈະວາງໄວ້ທາງຫຼັງຄຳນາມຫຼັກສະເໝີ ຕົວຢ່າງ: "ເຮືອນໃຫຍ່" ຫຼື "ລົດຂອງຂ້ອຍ". ໃນພາສາຮາວຊາ, ໂຄງສ້າງນີ້ອາດມີຄວາມຍືດຫຍຸ່ນ ຫຼື ມີກົດເກນສະເພາະ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຄຳສະແດງຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງຈະຕ້ອງມີການເຊື່ອມຕໍ່ກັບຄຳນາມຫຼັກໂດຍການໃຊ້ "Linker" (ເຊັ່ນ -n ຫຼື -r) ທີ່ປ່ຽນແປງໄປຕາມເພດຂອງຄຳນາມນັ້ນໆ.
ນອກຈາກນີ້, ຄຳຄຸນນາມບາງຄຳໃນພາສາຮາວຊາສາມາດວາງໄວ້ທາງໜ້າຄຳນາມໄດ້ ແຕ່ຕ້ອງມີການເຊື່ອມຕໍ່ດ້ວຍ Linker ທີ່ຖືກຕ້ອງ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ "babban gida" (ເຮືອນຫຼັງໃຫຍ່ - ບ່ອນທີ່ bappa ໝາຍເຖິງໃຫຍ່ ແລະ ວາງໄວ້ໜ້າ gida ທີ່ໝາຍເຖິງເຮືອນ). ຄວາມແຕກຕ່າງໃນການຈັດວາງຕຳແໜ່ງຂອງຄຳຂະຫຍາຍນີ້ ຕ້ອງການຄວາມເອົາໃຈໃສ່ຢ່າງໃກ້ຊິດຈາກນັກແປ ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນການສ້າງປະໂຫຍກທີ່ຜິດຫຼັກໄວຍາກອນ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ຜູ້ອ່ານປາຍທາງເກີດຄວາມສັບສົນ.
6. ຄວາມສຳຄັນຂອງລະບົບການຂຽນ ແລະ ຕົວອັກສອນ (Writing Systems and Orthography)
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານຕົວອັກສອນກໍເປັນອີກໜຶ່ງສິ່ງທ້າທາຍທີ່ສຳຄັນ. ພາສາລາວໃຊ້ຕົວອັກສອນລາວ ເຊິ່ງເປັນອັກສອນປະເພດອະບູກິດາ (Abugida) ທີ່ພັດທະນາມາຈາກອັກສອນພຣາຫມີ. ໃນຂະນະທີ່ພາສາຮາວຊາໃນປັດຈຸບັນໃຊ້ຕົວອັກສອນລາຕິນ (Boko) ເປັນຫຼັກ ແຕ່ໃນອະດີດ ແລະ ໃນບາງບໍລິບົດທາງສາສະໜາ ຍັງມີການໃຊ້ຕົວອັກສອນອາຣັບທີ່ດັດແປງມາ ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ "ອັກສອນອັດຈາມີ" (Ajami).
ໃນການເຮັດວຽກແປ ເອກະສານສ່ວນໃຫຍ່ຈະຖືກແປເປັນອັກສອນ Boko ແຕ່ການຮັບຮູ້ ແລະ ເຂົ້າໃຈເຖິງການມີຢູ່ຂອງອັກສອນ Ajami ກໍມີຄວາມສຳຄັນ ໂດຍສະເພາະເມື່ອຕ້ອງແປເອກະສານປະຫວັດສາດ, ບົດກະວີ ຫຼື ເອກະສານທາງສາສະໜາ. ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມຮູ້ຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບການຖອດອັກສອນ ແລະ ການສະກົດຄຳທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມມາດຕະຖານການຂຽນຮາວຊາໃນປັດຈຸບັນ ເພື່ອໃຫ້ວຽກງານແປມີຄວາມເປັນມືອາຊີບ ແລະ ສາມາດນຳໄປໃຊ້ງານໄດ້ຈິງໃນລະດັບສາກົນ.
7. ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ສັດຈະພົນ (Cultural Context and Idioms)
ພາສາບໍ່ສາມາດແຍກອອກຈາກວັດທະນະທຳໄດ້. ພາສາລາວໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຈາກວັດທະນະທຳພຸດທະສາສະໜາ ແລະ ສັງຄົມກະສິກຳ ເຊິ່ງສະທ້ອນອອກມາໃນຮູບແບບຂອງຄຳສຸພາສິດ, ຄຳລາຊາສັບ ແລະ ຄຳສັບທີ່ສະແດງຄວາມເຄົາລົບ. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ພາສາຮາວຊາໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງເລິກເຊິ່ງຈາກວັດທະນະທຳອິດສະລາມ ແລະ ການຄ້າຂາຍໃນພາກພື້ນອາຟຣິກາຕາເວັນຕົກ ເຮັດໃຫ້ມີຄຳຢືມຈາກພາສາອາຣັບ (Arabic) ເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍ.
ການແປຄຳທັກທາຍ, ຄຳອວຍພອນ ຫຼື ຄຳສຸພາສິດຈາກພາສາລາວ ເປັນພາສາຮາວຊາ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດແປແບບກົງຕົວ (Literal Translation) ໄດ້. ຕົວຢ່າງ, ຄຳວ່າ "ສະບາຍດີ" ຂອງລາວ ເມື່ອແປເປັນພາສາຮາວຊາ ອາດຈະຕ້ອງໃຊ້ຄຳວ່າ "Sannu" ຫຼື "Assalamu alaikum" ຂຶ້ນກັບບໍລິບົດ ແລະ ລະດັບຄວາມເປັນທາງການ. ການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບທີ່ສອດຄ່ອງກັບວັດທະນະທຳຮາວຊາ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ອ່ານປາຍທາງຮູ້ສຶກເຂົ້າເຖິງ ແລະ ເຂົ້າໃຈເນື້ອຫາໄດ້ດີຂຶ້ນ.
8. ເຕັກນິກ ແລະ ເຄັດລັບສຳລັບນັກແປມືອາຊີບ
- ສຶກສາລະບົບ Aspect-Pronominal ຂອງຮາວຊາ: ຄວນເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈກັບຕາຕະລາງການຜັນຄຳແທນນາມສະແດງການໃນພາສາຮາວຊາໃຫ້ລະອຽດ ເພາະນີ້ຄືຫົວໃຈຫຼັກຂອງການສ້າງປະໂຫຍກ.
- ສ້າງຖານຂໍ້ມູນຄຳສັບສະເພາະ (Glossary): ເນື່ອງຈາກທັງສອງພາສາມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍ ການສ້າງຄູ່ຄຳສັບທີ່ໄດ້ຮັບການກວດສອບແລ້ວ ຈະຊ່ວຍຮັກສາຄວາມສອດຄ່ອງຂອງວຽກແປ.
- ລະວັງຄຳຢືມ: ພາສາຮາວຊາໃຊ້ຄຳຢືມພາສາອັງກິດ ແລະ ພາສາອາຣັບຫຼາຍ ຫາກຄຳສັບພາສາລາວມາຈາກພາສາອັງກິດ ການໃຊ້ຄຳຢືມພາສາອັງກິດທີ່ປັບເຂົ້າກັບລະບົບສຽງຮາວຊາອາດເປັນທາງເລືອກທີ່ເໝາະສົມ.
- ກວດສອບໂດຍ native speaker: ຫຼັງຈາກການແປສຳເລັດແລ້ວ ຄວນໃຫ້ຜູ້ເວົ້າພາສາຮາວຊາເປັນພາສາແມ່ກວດແກ້ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າສຳນວນພາສາມີຄວາມເປັນທຳມະຊາດ ແລະ ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນທ້ອງຖິ່ນ.
ສະຫຼຸບແລ້ວ, ການແປພາສາລາວ ເປັນພາສາຮາວຊາ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄຳສັບຕໍ່ຄຳສັບ ແຕ່ແມ່ນການຂ້າມຜ່ານຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງພາສາສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳທີ່ຫຼາກຫຼາຍ. ການເປັນນັກແປທີ່ເກັ່ງກ້າ ຕ້ອງມີຄວາມອົດທົນ ແລະ ໝັ່ນສຶກສາຮຽນຮູ້ກົດເກນສະເພາະຂອງທັງສອງພາສາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ.