Harshen Hausa da Harshen Malay suna wakiltar manyan rukunonin harsuna guda biyu daban-daban a duniya. Yayin da harshen Hausa yake matsayin ɗayan mafi mahimmancin harsuna a rukunin harsunan Chadic (Afroasiatic) da ake magana da shi a Yammacin Afirka, shi kuma harshen Malay (Bahasa Melayu) yana cikin rukunin harsunan Austronesian da ke da babban tasiri a yankin Kudu maso Gabashin Asiya. Fassarar rubutu ko bayanai daga Hausa zuwa Malay tana buƙatar ƙwarewa ta musamman, domin kuwa ba kawai fassarar kalmomi ake yi ba, a'a, ana fassarar al'adu, tunani, da kuma yanayin rayuwar al'ummomin biyu ne.
Bambance-Bambancen Tsarin Nahawu Da Tsarin Jumla
Ɗaya daga cikin mahimman abubuwan da mai fassara dole ne ya koya shi ne yadda kowane harshe yake gina jumlolinsa. Harshen Hausa da na Malay duka suna amfani da tsarin nan na SVO (Subject-Verb-Object), wato Fila-Fi'ili-Makamfaci, a mafi yawancin jumlolinsu na yau da kullum. Misali, "Yaron ya sayi littafi" a Hausa yana daidai da "Budak itu membeli buku" a Malay. Amma duk da wannan kamanceceniya, akwai gagarumin bambanci a cikin tsarin sifa da suna.
A harshen Hausa, sifa tana iya zuwa kafin suna ko kuma bayan suna dangane da yadda mai magana yake son bayyana abu. Misali, ana iya cewa "babban gida" (sifa kafin suna) ko kuma "gida babba" (sifa bayan suna). Sabanin hadi, a harshen Malay, sifa koyaushe tana zuwa ne bayan suna. Misali, "rumah besar" (gida babba), inda "rumah" ke nufin gida, "besar" kuma ke nufin babba. Mai fassara dole ne ya kula da wannan tsarin domin kauce wa kuskuren tsarin kalmomi a cikin fassara.
Tsarin Jinsi A Cikin Harsuna
Babban bambanci na nahawu da ke tsakanin harsunan biyu shi ne tsarin jinsi (Grammatical Gender). Harshen Hausa yana da tsayayyen tsarin jinsi na namiji da mace wanda ke tasiri a kan wakilin suna, fi'ili, da kuma sifa. Misali, a ce "ya tafi" ga namiji, da kuma "ta tafi" ga mace. Haka kuma, wakilin suna na abubuwa marasa rai ma yana da jinsi (misali, rana mace ce, wata namiji ne). A gefe guda, harshen Malay ba shi da wannan tsarin sam-sam. Kalmar "dia" ana amfani da ita ga namiji ko mace ba tare da wani canji ba. Lokacin da ake fassara daga Hausa zuwa Malay, mai fassara na iya fuskantar ƙalubalen nuna ko wane jinsi ake magana a kai idan mahallin rubutun yana buƙatar hakan.
Karin Sauti Da Tasirinsa Wajen Fassarar Sauti
Harshen Hausa harshe ne mai karin sauti (Tone Language), inda sautin sama da na ƙasa da kuma mai lanƙwasa suke taka muhimmiyar rawa wajen tantance ma'anar kalma. Misali, kalmar "fara" tana da ma'anoni daban-daban dangane da karin sauti: tana iya nufin somawa, ko fari (launi), ko kuma fara (kwaro). Harshen Malay kuma ba shi da karin sauti. Kodayake wannan baya shafar fassarar rubutu kai-tsaye, yana da matukar mahimmanci a lokacin da ake fassarar fina-finai, wakoki, ko kuma sauti (audiovisual translation) inda yanayin sauti ke nuna ma'anar zance.
Tasirin Kalmomin Aro Daga Harshen Larabci
Duk da cewa wadannan harsuna biyu sun fito ne daga rukunoni mabanbanta kuma suna da tazarar dubban miloli a tsakaninsu, akwai wata hanya ta musamman da ta haɗa su, wato addinin Musulunci da kuma harshen Larabci. Harsunan biyu sun ari kalmomi da yawa daga Larabci, wanda hakan ke zama babban taimako ga mai fassara wajen gano kalmomin da suka dace. Amma fa, akwai buƙatar lura da yadda waɗannan kalmomi suka sami sauyi wajen rubutu da kuma ma'ana.
| Asalin Kalmar Larabci | Kalmar A Harshen Hausa | Kalmar A Harshen Malay | Ma'anarta A Harsunan Biyu |
|---|---|---|---|
| Dunya (دنيا) | Duniya | Dunia | Gabaɗayan sararin samaniya da rayuwa |
| Du'a (دعاء) | Addu'a | Doa | Kira ko rokon Allah |
| Waqt (وقت) | Wakaci / Lokaci | Waktu | Awo na sa'o'i ko kwanaki |
| Kalam (كلام) | Alƙalami (daga al-qalam) | Kalam / Pena | Abin rubutu ko zance a cikin adabi |
| Fikr (فكر) | Fikira / Tunanin kirki | Fikir / Fikiran | Hanyar yin tunani ko fahimta |
Mai fassara dole ne ya yi amfani da wannan damar ta kamanceceniyar kalmomin aro don sauƙaƙa wa kansa aiki, amma kuma ya kiyaye saboda wasu kalmomin sun sauya ma'ana ta asali a ɗayan harshen (semantic drift). Misali, kalmar "tafsir" a Hausa galibi tana nufin fassarar Alƙur'ani mai tsarki kawai, yayin da a Malay ana iya amfani da kalmar "tafsir" ko "tafsiran" wajen bayyana fassarar kowane irin rubutu ko ra'ayi na kashin kai.
Tsarin Maimaita Kalma (Reduplication) A Harsunan Biyu
Wani abin sha'awa a cikin nazarin harshen Hausa da harshen Malay shi ne yadda duka harsunan biyu suke amfani da salon maimaita kalma (reduplication) domin nuna wasu ma'anoni na musamman. A harshen Malay, maimaita kalma (wato "kata ganda") hanya ce ta gama-gari don nuna yawanci (plurality). Misali, "buku" (littafi) idan aka maimaita shi ya zama "buku-buku" yana nufin littattafai. Haka kuma ana amfani da shi don nuna kamanceceniya ko wasanni.
A harshen Hausa kuma, ana amfani da maimaita kalma domin nuna yawa ko ninka aiki a cikin fi'ili (misali, "karya" ya zama "karye-karye", ko "gudu" ya zama "gudu-gudu"), ko kuma nuna siffar abu (misali, "ja-ja" wato ja mai duhu ko yawa). Lokacin fassara, mai fassara dole ne ya san yadda zai fassara waɗannan jumloli domin a Malay ba a amfani da maimaita fi'ili don nuna yawan aiki kamar yadda ake yi a Hausa. Maimakon haka, ana amfani da kalmomin taimako kamar "banyak kali" (sau da yawa) ko "berulang-ulang" (akai-akai).
Dabarun Fassarar Karin Magana Da Al'adu
Babban ƙalubale ga duk wani mai fassara shi ne yadda zai fassara karin magana (proverbs) da salon magana (idioms) waɗanda suka dogara kacokan a kan al'adun kowace al'umma. Al'adar Hausawa tana da alaƙa ta kusa da rayuwar kiwo, noma, da kuma dabbobin da ke rayuwa a yankin Sahara da Sahel. Misali, karin maganar Hausa mai cewa "Kura tana son nama..." ko kuma "A hankali a hankali ana kwana a daji".
A gefe guda, al'adar Malay tana da alaƙa ta kusa da teku, kamun kifi, shinkafa, da kuma rayuwar tsibirai (Archipelago). Suna amfani da kalmomin da suka shafi kifi, teku, da bamboo a cikin karin maganarsu (peribahasa). Misali, karin maganar Malay mai cewa "Bagai aur dengan tebing" (Kamar bamboo da bakin kogi - wato taimakon juna) ko kuma "Sedikit-sedikit, lama-lama menjadi bukit" (Kadan-kadan, sannu-sannu yana zama tudu - wanda yake daidai da "A hankali a hankali ana kwana a daji" na Hausa).
Saboda haka, lokacin fassara karin magana daga Hausa zuwa Malay:
- Kada ka taɓa yin fassarar kalma-da-kalma (literal translation), domin hakan zai rikita mai karatu kuma zai sa rubutun ya zama mara dadi.
- Nemo ainihin ma'anar karin maganar Hausa ta hanyar duba sakon da take son isarwa.
- Nemo daidaiton karin maganar a cikin harshen Malay (Peribahasa) wacce ke ɗauke da sako iri ɗaya, koda kuwa kalmomin da aka yi amfani da su sun bambanta.
Shawarwari Masu Amfani Ga Masu Fassara
Domin samun kyakkyawan sakamako a lokacin da ake fassara bayanai ko rubuce-rubuce daga harshen Hausa zuwa harshen Malay, ana ba da shawarar bin waɗannan matakai:
- Gina Gwaninta A Harsunan Biyu: Dole ne mai fassara ya kasance yana da zurfin ilimi ba kawai a kan harshen da yake fassara daga gare shi ba (source language - Hausa), har ma a kan harshen da yake fassara zuwa gare shi (target language - Malay). Wannan ya haɗa da sanin ƙa'idojin rubutu na zamani na kowane harshe.
- Amfani Da Harshen Tsakiya (Bridge Language): Tun da yake babu ƙamus masu yawa da ke haɗa Hausa da Malay kai-tsaye, mai fassara zai iya amfani da harshen Ingilishi a matsayin gadoja. Wato, idan aka sami kalmar Hausa mai wuyar fassara, za a duba ma'anarta a Ingilishi, sannan a nemo daidaiton kalmar Ingilishi ɗin a harshen Malay.
- Tuntuɓar Ƙwararru Na Asali: Bayan an kammala fassarar, yana da kyau a ba mai magana da harshen Malay na asali (native speaker) domin ya duba tafiyar rubutun. Wannan zai tabbatar da cewa rubutun ya yi daidai da yadda mutanen yankin suke magana kuma babu kurakurai na salon harshe.
- Kiyaye Mahallin Rubutu: Rubutun addini, na kasuwanci, na adabi, ko na shari'a kowannensu yana da salon kalmomin da suka dace da shi. Tabbatar cewa ka zaɓi kalmomin da suka fi dacewa da mahallin rubutun don kiyaye mutuncin aikin.